Skip to main content

Posts

Showing posts with the label Writer's Blog

मेंदूत स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता म्हणजे न्यूरोप्लॅस्टिसिटी

  ब्लॉग नं: 2025/035. दिनांक: 4 फेब्रूवारी, 2026. मित्रांनो,   न्यूरोप्लॅस्टिसिटी : मेंदू त स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता आपण अनेकदा म्हणतो , “ आता माझं वय झालं , सवयी बदलणं कठीण आहे” किंवा “ मेंदू एकदा घडला की बदलत नाही.” पण आधुनिक न्यूरोसायन्स हे स्पष्टपणे सांगते की मेंदू सतत बदलत असतो. या विलक्षण क्षमतेलाच म्हणतात — न्यूरोप्लॅस्टिसिटी ( Neuroplasticity). आज आपण न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे काय ? हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करू या. सविस्तर:  न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे, अनुभव , शिकणे , विचार , भावना , दुखापत किंवा उपचारांच्या परिणामामुळे मेंदूची रचना आणि कार्य बदलण्याची क्षमता. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर, आपला मेंदू ‘स्टॅटिक’ नसून ‘डायनॅमिक’ आहे. पूर्वी काय समजलं जात होतं ? एकेकाळी असा समज होता की, मेंदू बालपणातच पूर्ण विकसित होतो, एकदा न्यूरॉन्स नष्ट झाले की ते पुन्हा निर्माण होत नाहीत आणि वृद्धत्वात मेंदू बदलू शकत नाही पण संशोधनाने हे सर्व गैरसमज खोटे ठरवले. न्यूरोप्लॅस्टिसिटी कसं काम करते ? मेंदूमध्ये अब्जावधी न्यूरॉन्स ( Neuron) असतात. हे न्...

बाय बाय 2024

ब्लॉग नं. 2024/31 8 दिनांक:- 31 डिसेंबर , 2024. मित्रांनो ,             आज वर्ष 2024 चा शेवटचा दिवस, 31 डिसेंबर,2024. भिंतीवरील कॅलेंडरचं शेवटचं पान. या वर्षात मी 318 ब्लॉग लिहिले,मागच्या वर्षातील 325 च्या पेक्षा सातने कमी.आज मी कुठलाच विषय निवडलेला नाही.उद्यापासून एखादा विषय घेऊन लिहिन. उद्यापासून नवीन वर्ष सुरू होत आहे,नवीन वर्षाचा प्रत्येक जण एक नवीन संकल्प करत असतो. हिन्दी कवि सोहनलाल द्विवेदी यांनी कुठला संकल्प या कवितेतून सांगितला आहे ते आजच्या ब्लॉग मध्ये बघूया.            सविस्तर: स्वागत! जीवन के नवल वर्ष आओ , नूतन-निर्माण लिये , इस महा जागरण के युग में जाग्रत जीवन अभिमान लिये ; संसार क्षितिज पर महाक्रान्ति की ज्वालाओं के गान लिये , मेरे भारत के लिये नई प्रेरणा नया उत्थान लिये ; मुर्दा शरीर में नये प्राण प्राणों में नव अरमान लिये , स्वागत!स्वागत! मेरे आगत ! तुम आओ स्वर्ण विहान लिये ! युग-युग तक पिसते आये कृषकों को जीवन-दान लिये , कंकाल-मात्र रह गये शेष मजद...

व्यक्त होणे खरोखर इतके कठीण आहे कां?

  मित्रांनो , कालचे माझे ब्लॉग पेज “इस्त्रीचे कपडे की चेहरा ?" ला आपण उदंड प्रतिसाद दिलात. या बद्दल खरं तर आपल्या सगळ्यांचे मला आभार मानायचे होते. म्हणून आजचे हे ब्लॉग पेज लिहितोय. त्याच सोबत आणखी एक कारण घडलं. त्या विषयी लिहावे वाटले. आज बऱ्याच दिवसांनी माझी बँक , बँक ऑफ इंडियाला गेलो होतो. माझ्या सोबत ज्यांनी कामं केलं , असे फार कमी स्टाफ सदस्य तिथे आहेत. काहींचे प्रमोशन तर काहींची ट्रान्सफर यामुळे बदलून गेलेत. माझा नुकताच साहित्यातील योगदानाबद्दल कॉसमॉस बँक आणि ग्रीन वर्ड पब्लिकेशन तर्फे सन्मान करण्यात आला. त्याबद्दल माझे सर्वांनी अभिनंदन केले.सर्वांना नाही येतं लिहिता , ही एक कला आहे , असेही काही जणांचे मत पडले. पण कसे लिहावे या बद्दल तुम्ही काही टिप्स आम्हाला देऊ शकाल कां ? अशी विचारणा ही केली. मला खूप आनंद झाला की , माझ्या सहकाऱ्यांमध्ये कमीतकमी लिहिण्याची इच्छा झाली. मी त्यांना सांगितले की , यासाठी तुम्ही काही वाचायला हवे. पुस्तकं घेऊन वाचायला हवीत. हे सांगतांना मी त्यांना हे देखिल सांगितले , कि ठिक आहे. वेळ मिळतं नाही हे खरे आहे. पण आपली बँक विविध सर्क्युलर , वेगवेगळ्या पॉ...

पुस्तक प्रेमी समूह- 1000 वा पुस्तक परिचय

  Blog No. 2023/50       Date:27 th , February 2023. मित्रांनो,           आज 27 फेब्रुवारी मराठीतील ज्ञानपीठ पारितोषिक विजेते,ज्येष्ठ साहित्यिक विष्णु वामन शिरवाडकर उर्फ कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिवस.कवि कुसुमाग्रज ह्यांच्या गौरवपर हा दिवस मराठी भाषा गौरव दिन म्हणून साजरा केला जातो.गेल्या काही वर्षात मराठी वाचकांची संख्या रोडावते आहे.मराठीचा हळूहळू ऱ्हास होऊन ती लोप पावेल कां. मराठीतील बोलणं,चालणं भलेही मराठी भाषिक आहे,तो पर्यन्त सुरूच राहील.पण साहित्याचे काय आणि मराठी वाचकांचे काय.मराठी वाचक कमी होतं चालले आहेत. असा निराशावादी सूर सर्वत्र दिसत असतांना,एक आशेचा किरण म्हणजे आमचा पुस्तकप्रेमी समूह.11 मार्च,2023 हा आमच्या समूहातील सगळ्यांसाठी अभिमानाचा दिवस, आणि हा अभिमान सार्थ आहे, कारण आमच्या समूहावर 11 मार्चला 1000 वा पुस्तक परिचय सादर केला जाणार आहे. 20 ऑगस्ट,2020 पासून एक दिवसही खंड न पडता,समूहावर आणि फेसबूकवर रोज एका पुस्तकाचा परिचय करुन दिला जात आहे. पुस्तकप्रेमी समूहाचे सगळेच सदस्य अभिनंदनास पात्र आहेत.   काय आहे हा पुस्त...

गुरु शिष्य एक आगळे नाते

  Blog No. 2023/85         Date: 6th, April 2023   मित्रांनो,             मी नुकतीच श्री ज्ञानेश्वरी वाचायला घेतली.सध्या तरी चाळलीच आहे,म्हणावे लागेल.श्री ज्ञानेश्वरी ही भगवत गीतेवरील टीका आहे.अर्थात सोप्या शब्दांत म्हणायचे झाल्यास,श्री ज्ञानेश्वरी गीतेवर आधारित ग्रंथ आहे.भगवत गीता हा गुरु आणि शिष्यामधील संवाद आहे.भगवान श्रीकृष्णाने गीता सांगितली असे आपण नेहमी म्हणतो.पण श्री ज्ञानेश्वरी चाळतांना मला एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवली.ती म्हणजे इथे गुरु म्हणजे साक्षात भगवान श्रीकृष्ण आहेत.पण त्यांचा शिष्य अर्जुनाने,जे प्रश्न श्रीकृष्णाला विचारले आहेत.त्याच्या उत्तरात अखिल ब्रम्हाण्डचे सार भगवान श्रीकृष्णाने कथन केले आहे.म्हणजेच ते प्रश्न विचारणारा शिष्योत्तम अर्जुन हा सुद्धा विद्वान होता. हे जाणवते.    गुरु शिष्य नाते              गुरु हा कितीही अष्टावधानी असला तरी शिष्य देखिल तेवढाच ताकदीचा असणे गरजेचे असते.असे गुरु शिष्य एकमेकांस भेटले...

सुसंस्कृत राजकारणी

Blog No. 2023/62       Date: 12th, March 2023. मित्रांनो.  वर्ष 2023 ला मी नियमितपणे ब्लॉग लिहावयांस सुरुवात केली,तेव्हा एक गोष्ट कटाक्षाने ठरविली होती की राजकारणावर लिहायचे नाही आणि राजकारण्यांवर लिहायचे नाही.पण आज एका राजकारणी नेत्याचा जन्मदिवस आहे, त्यांना केवळ राजकारणी म्हणून मला टाळता येणार नाही.महाराष्ट्राचे मुत्सद्दी राजकारणी, अर्थतज्ञ, सुसंस्कृत,साहित्यिक नेतृत्व म्हणजे भारताचे माजी उपपंतप्रधान स्व. यशवंतराव चव्हाण.  स्व.यशवंतराव चव्हाण यांचे बद्दल थोडेसे            स्व. यशवंतराव चव्हाण. यांचा जन्म 12 मार्च 1913 रोजी सांगली जिल्ह्यातील देवराष्ट्रे येथे झाला.त्यांना एकूण तीन भावंडे होती. चव्हाण लहानपणीच पोरके झाले, कारण त्यांच्या वडिलांचे यशवंतराव लहान असतांनाच निधन झाले. त्यांच्या आईने त्यांना स्वावलंबन आणि देशभक्तीची शिकवण दिली.स्वतंत्रता चळवळीबद्दल त्यांच्या मनात लहानपणापासून आकर्षण होते. 1930 साली कराड येथे शाळेत असतांना असहकार चळवळीत सहभाग घेतल्याबद्दल त्यांना दंड झाला होता. 1932 साली साताऱ्यात भारताचा ध्वज फडक...

आत्मचिंतन करा आणि स्वतःस ओळखा

Blog No. 2023/61         Date: 10 th , March 2023. मित्रांनो,                  आज  कविवर्य मंगेश पाडगांवकर सरांची जयंती. त्यामुळे  तुम्हाला नक्कीच वाटले असणार की,आजचा ब्लॉग निश्चितपणे कविवर्य मंगेश पाडगांवकर सरांवर असणार. नाही मित्रांनो, आज तुम्ही विविध माध्यमांवर दिवसभर त्यांच्या विषयी खूप वाचणार आणि ऐकणार देखिल.माझा प्रयत्न नेहमीच वाचकांना म्हणा रसिकांना कही हटके द्यावे हा असल्याने मी आज  पाडगांवकर सरांवर नाही लिहिणार.                    पण त्यांची एक कविता ही एक भावगीत देखिल आहे. "या जन्मावर या जगण्यावर शतदा प्रेम करावे" हे माझ्या आवडत्या गाण्यांपैकी एक त्याचा संदर्भ मी येथे घेणार आहे. नाही, रसग्रहण देखिल नाही करणार. जीवनाचा खरोखर आनंद घ्यावयाचा असेल तर, या जन्मावर आणि या जगण्यावर प्रेम करणे आवश्यक आहे आणि ते आपण करीत देखिल असतोच.       प्रास्ताविक                  ...

वाहनांचे फॅन्सी नंबर

 Blog No. 2023/55     Date:3rd, March 2023. मित्रांनो, कुणाला कुठल्याचे आकर्षण वाटेल सांगता येत नाही. वाहनांचे आकर्षण खूप लोकांना असते. ते फक्त एखादी नविन कार किंवा मोटरसायकल with new features येते आहे. ह्याची वाटच पहात असतात आणि अशी  कार किंवा मोटरसायकल लॉंच झाली की लगेच जुनी विकून टाकून नविन घ्यायला मोकळे होतात.काही दिवसांनी ही आवड व्यसनांत बदलून जाते.ते क्वचितच एखादी कार किंवा मोटरसायकल 5000 किमी चालवत असतील. नविन कार किंवा मोटरसायकल with new features असली तरी रस्ते तेच असतात, खड्डे तेच असतात आणि ट्राफिक देखिल तोच सिग्नल न पाळणारा, रॉन्ग साइड ने येणारा, समोर खूप जागा असतांना हळूहळू आपल्या स्पीडने जात लोकांना बोअर करणारा, आलिशान कारचा काच उघडून बाहेर पिचकारी मारणारा,नाही तिथे गाडी पार्क करणारा, रस्त्यात कार मोटरसायकल उभी करून मोबाईल वर बोलणारा,अजून असे किती तरी लिहिता येतील. तात्पर्य हेच की मग कार किंवा मोटरसायकल नविन घेऊन काय फायदा.ह्याचं उत्तर हे जे सर्व काही करतात ना तेच देऊ शकतात.  वाहनांचे फॅन्सी नंबर तर ठीक आहे, कार किंवा मोटरसायकल with new feat...

Open Marriage खुला विवाह

  Blog No. 2023/52         Date: 1 st March, 2023.   मित्रांनो,             तीन चार दिवसांपूर्वी लिव्ह-इन रिलेशनशिप वर मी लिहिलेल्या ब्लॉगला तुम्ही सर्वांनी खूप भरभरून प्रतिसाद दिला. लिव्ह-इन रिलेशनशिप ही संकल्पना भारतात येऊन आता जवळपास 10-15 वर्षे जुनी झालेली आहे.विवाह न करता जोडप्याने एकत्र रहायचे अश्या प्रकारची ही संकल्पना होती.भारतीय मनास न पटणारी अशीच ही एक संकल्पना आहे.पण ह्या पेक्षा धक्कादायक अशी संकल्पना म्हणजे Open Marriage. ज्यामध्ये जोडीदारीमधील भागीदार सहमत असतात की त्यातील प्रत्येक जण हा किंवा ही विवाहबाह्य संबंध ठेवू शकतो. याला एकमेकांशी प्रतारणा वगैरे समजले जात नाही. म्हणजे एखाद्याची बायको दुसऱ्या पुरुषाशी किंवा एखादीचा नवरा दुसऱ्या स्त्रीशी  विवाहबाह्य संबंध तसेच लैंगिक संबंध ठेवू शकतो.   खुल्या विवाहाच्या संबंधात जाणून घेऊ या   खुला विवाह किंवा open marriage ह्याला मुक्त विवाह देखिल म्हटले जाते. खुला विवाह ह्या शब्दाचा उगम हा समाजशास्त्र  ( Sociology ...

पुस्तकप्रेमी समूह- 1000 वा पुस्तक परिचय भाग 2 रा

  Blog No. 2023/5 1       Date:2 8 th , February 2023.   मित्रांनो,                      कालच्या ब्लॉगमध्ये मी पुस्तकप्रेमी समूहाची स्थापना कशी झाली. पुस्तकप्रेमी समूहाच्या स्थापनेमागचे उद्देश,पुस्तकप्रेमी समूहाच्या नियमाबद्दल लिहिले होते.आज मी पुस्तकप्रेमी समूहातर्फे समूहातील सदस्यांना सक्रिय ठेवण्यासाठी आणि त्यांना व्यक्त होण्यासाठी व्यासपीठ मिळावे यासाठी ज्या  विविध कार्यक्रमाचे आयोजन केले गेले आणि केले जात आहे,त्या बद्दल लिहिणार आहे.            पुस्तकप्रेमी समूहाचे अन्य उपक्रम शब्द-काव्य संध्या                     समूहाद्वारे सदस्यांना सक्रिय ठेवण्यासाठी अन व्यक्त होण्यास वाव मिळावा म्हणून दर शनिवारी 4.00 नंतर शब्द काव्यसंध्येचे आयोजन केले गेले.आधल्या रविवारी किंवा सोमवारी एक शब्द दिला जात असे. त्या शब्दाला अनुसरून कविता ज्या सदस्याने कविता रचिली आहे....