Skip to main content

Posts

Showing posts with the label Information

मेंदूत स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता म्हणजे न्यूरोप्लॅस्टिसिटी

  ब्लॉग नं: 2025/035. दिनांक: 4 फेब्रूवारी, 2026. मित्रांनो,   न्यूरोप्लॅस्टिसिटी : मेंदू त स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता आपण अनेकदा म्हणतो , “ आता माझं वय झालं , सवयी बदलणं कठीण आहे” किंवा “ मेंदू एकदा घडला की बदलत नाही.” पण आधुनिक न्यूरोसायन्स हे स्पष्टपणे सांगते की मेंदू सतत बदलत असतो. या विलक्षण क्षमतेलाच म्हणतात — न्यूरोप्लॅस्टिसिटी ( Neuroplasticity). आज आपण न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे काय ? हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करू या. सविस्तर:  न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे, अनुभव , शिकणे , विचार , भावना , दुखापत किंवा उपचारांच्या परिणामामुळे मेंदूची रचना आणि कार्य बदलण्याची क्षमता. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर, आपला मेंदू ‘स्टॅटिक’ नसून ‘डायनॅमिक’ आहे. पूर्वी काय समजलं जात होतं ? एकेकाळी असा समज होता की, मेंदू बालपणातच पूर्ण विकसित होतो, एकदा न्यूरॉन्स नष्ट झाले की ते पुन्हा निर्माण होत नाहीत आणि वृद्धत्वात मेंदू बदलू शकत नाही पण संशोधनाने हे सर्व गैरसमज खोटे ठरवले. न्यूरोप्लॅस्टिसिटी कसं काम करते ? मेंदूमध्ये अब्जावधी न्यूरॉन्स ( Neuron) असतात. हे न्...

: एका साध्या घड्याळाने बदलले आयुष्य :

ब्लॉग नं. 2025/241 .   दिनांक: 29  ऑगस्ट, 2025.   मित्रांनो, : एका साध्या घड्याळाने बदलले आयुष्य : जीवन कधी कोणती परीक्षा घेईल , याचा अंदाज लावता येत नाही. ईस्ट ससेक्समधील ब्राइटनजवळ राहणारी 57 वर्षीय सॅम अॅडम्स यांची कहाणी हेच दाखवून देते. तिने वर्षानुवर्षे सहन केलेल्या दु:खानंतर तिला वाटले की आता वाईट दिवस संपले. पण एका छोट्या घड्याळाच्या इशाऱ्यामुळे तिच्या आयुष्याचा प्रवासच बदलून गेला. आजच्या ब्लॉग मधे वाचा सॅम अॅडम्स यांची कहाणी. सविस्तर: दु:खांचा वर्षाव: 2020 हे वर्ष सॅमसाठी सर्वांत कठीण ठरले.काही महिन्यांतच तिने वडिलांना गमावले , आवडत्या कुत्र्याचा मृत्यू झाला आणि लग्नदेखील तुटले.ती सांगते ,“ तो काळ असह्य होता.मला वाटत होतं मी भावनिकरीत्या बुडत आहे. डिप्रेशन इतकं वाढलं की मी पूर्णपणे खचून गेले.” आत्मशोधाचा प्रवास – कोस्टा रिका: 2021 मध्ये तिने हळूहळू स्वतःला सावरले.आणि २०२२ मध्ये तिने एकटीने कोस्टा रिकाला प्रवास केला. निसर्गात रमणे , श्वसनाचे व्यायाम ( breathwork) यामुळे तिच्या आयुष्यात शांतता आणि स्पष्टता आली.ती सांगते , “ माझे झाडांवर , निसर्गावर प...

ऑनलाइन गेमिंग प्रोत्साहन व नियमन विधेयक 2025"

ब्लॉग नं: 2025/232. दिनांक: 22 ऑगस्ट ,2025. मित्रांनो , ऑनलाइन गेमिंगवरील नवा कायदा : "ऑनलाइन गेमिंग प्रोत्साहन व नियमन विधेयक 2025" भारतामध्ये ऑनलाइन गेमिंगबाबतचा दीर्घकाळचा कायदेशीर गोंधळ आता संपणार आहे. "ऑनलाइन गेमिंग प्रोत्साहन व नियमन विधेयक 2025" हे विधेयक 20 ऑगस्ट रोजी लोकसभेत मंजूर झाल्यानंतर,ते 21 ऑगस्टला राज्यसभेत मांडले गेले आणि त्याला राज्यसभेने पास केले आहे.हे केंद्र सरकारचे ऑनलाइन गेमिंगसाठी एकसंध कायदा आणण्याचे,पहिले मोठे पाऊल मानले जात आहे.आतापर्यंत वेगवेगळ्या राज्यांनी स्वतःचे कायदे केले होते , परंतु त्यांची अंमलबजावणी एकसारखी नव्हती. आता केंद्र सरकारचे मत असे आहे की , डिजिटल प्लॅटफॉर्म "सीमारेषेविना" कार्यरत असल्यामुळे राष्ट्रीय स्तरावरील नियम आवश्यक आहेत. आजचा ब्लॉग या विषयावर आहे. सविस्तर: " ऑनलाइन गेमिंग प्रोत्साहन व नियमन विधेयक 2025" हे विधेयक,20 ऑगस्ट रोजी लोकसभेत मंजूर झाल्यानंतर,ते 21ऑगस्टला राज्यसभेत संमत केले गेले. विधेयकाची प्रस्तावना : दोन महत्त्वाचे मुद्दे 1. ऑनलाइन पैशांचे खेळ ( money games) यामुळे ...

परदेशात जाऊन रहाणे स्वप्नं आणि वास्तव

ब्लॉग नं: 2025/178. दिनांक: 28 जून , 2025. मित्रांनो , भारतीयांचे परदेशगमन नवीन नाही.कधी चांगल्या नोकऱ्यांचे आकर्षण , कधी गुणवत्तापूर्ण जीवनाची आशा , तर कधी फक्त “मी आता परदेशात राहतो” हे सांगण्याचा अभिमान.जेव्हा तुमचा मित्र तुम्हाला सांगेल की, तो   टोरंटो , मेलबर्न किंवा बर्लिनला जात आहेत , तेव्हा त्याचा आनंदी सेल्फी , आणि “कृतज्ञता ,” “ नवीन सुरुवात” असे शब्द असलेले लिंक्डइन अपडेट्स तुम्ही आधीच ओळखता.पण या ग्लॅमरच्या मागील गोष्टी कशा असतात ? हे आजच्या ब्लॉगमध्ये आपण जाणून घेऊ या. सविस्तर:     भारतीय परदेशात जाताना स्वयंपाकघरातील गोडधोड पदार्थ , कुटुंबाचा सहवास , आणि गरम चहा सोडून जाण्याची तयारी करतात.पण त्यांना तिथे गेल्यावर जे अस्वस्थ करते ते,सांस्कृतिक वेगळेपणाचे वास्तव आहे. घरची आठवण: दिवाळीच्या सणाचे उत्साहपूर्ण सेलिब्रेशन,आता स्काईप कॉलपुरते मर्यादित राहते. परस्पर संवादाचा अभाव: भारतात जेव्हा अचानक मित्र चहा प्यायला म्हणून येतो , त्याच्याशी गप्पा होतात , ते जीवन अचानक एका स्टुडिओ अपार्टमेंटच्या शांततेत हरवते. मित्र बनवण्यासाठी करावा लागणारा संघर...

भारतात हायड्रोजन ट्रेन धांवणार !

ब्लॉग नं: 2025/136 दिनांक: 17  मे , 2025. मित्रांनो ,          तुम्ही कधी हायड्रोजन ट्रेनबद्दल ऐकलंत का ? नसेल ऐकलं तर आजच्या ब्लॉगमधे हायड्रोजन ट्रेनबद्दल सविस्तर जाणून घेणार आहोत.बऱ्याच काळापासून असे सांगितलं जातं आहे की , भारत देखिल जर्मनी किंवा चीनप्रमाणे हायड्रोजन ट्रेन बनवण्याचा प्रयत्न करत आहे.यासंबंधात एवढ्यात,रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी सांगितलं आहे आणि यासंबंधात एक अधिकृत अधिसूचना जारी करण्यात आली आहे , ज्यामध्ये असे म्हटले आहे की , याच महिन्यात , पहिली हायड्रोजन ट्रेन धावणार आहे.   सविस्तरः आपण अनुभवतं आहोत की , जगभर पर्यावरणाच्या प्रश्नाने भंडावून सोडले आहे , चिंतेत टाकले आहे.या दृष्टीने पाहिलं तर,ही हायड्रोजन ट्रेन आपल्यासाठी कशी उपयुक्त ठरणार आहे,हे आपण जाणून घेणार आहोत.     हायड्रोजन इंधन किंवा हायड्रोजनशी संबंधित असलेल्या कोणत्याही गोष्टी,कार्बन उत्सर्जित करत नाहीत , हायड्रोजन इंधन बनवणे किंवा हायड्रोजनचा इंधन म्हणून वापर करणे,हे थोडे थोडे कठीण असले तरी , पृथ्वीवर सर्वात जास्त प्रमाणात काय उपलब्ध असेल,तर ते पाणी ...

मा.राष्ट्रपतींनी सर्वोच्च न्यायालयाला विचारले 14 प्रश्न

  ब्लॉग नं: 2025/13 5 दिनांक: 16 मे , 2025. मित्रांनो ,              तुम्हाला आठवंत असेल, सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती जे.बी.पारडीवाला आणि आर. महादेवन यांच्या खंडपीठाने,8 एप्रिल रोजी तामिळनाडू सरकारने दाखल केलेल्या याचिकेवर,निकाल देतांना राष्ट्रपती आणि राज्यपाल यांच्यावर वेळेचे बंधन घालून दिले होते. एक अभूतपूर्व पाऊल उचलत , माननीय राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी राज्य कायद्यांवरील राज्यपाल आणि राष्ट्रपतींच्या अधिकारांशी संबंधित अनेक संवैधानिक चिंतांवर सर्वोच्च न्यायालयाचे मत मागितले आहे. आजचा ब्लॉग या विषयावर. सविस्तर:   घटनेच्या कलम 143 (1) अंतर्गत,क्वचितच वापरल्या जाणाऱ्या अधिकारांचा वापर करून , मा. राष्ट्रपतींनी सर्वोच्च न्यायालयाला 14 प्रश्न विचारले आहेत , ज्यामुळे काही संवैधानिक कार्यांच्या न्याय्यतेबद्दल आणि संविधानात अस्तित्वात नसलेल्या वेळेची मर्यादा लादणाऱ्या,न्यायालयीन निर्देशांच्या परिणामांबद्दल शंका उपस्थित केली आहे. ‘ संमती आहे समजणे’   ( Deemed Assent ) आणि न्यायालयाने ठरवलेल्या वेळेवर...

रोज दाढी करणे योग्य आहे का?

ब्लॉग नं   20 25/10 6 . दिनांक: 17  एप्रिल, 2025. मित्रांनो ,             आजचा ब्लॉग हा पुरुषांसाठी आहे आणि त्यातही ज्यांना दाढी येते अशा पुरुषांसाठी.हो काहींना अजिबात दाढी येत नाही,म्हणून असं लिहिणं भाग पडलं आणि माझ्या पहाण्यात असे बरेच लोक आले. पुरुषांपुढे हा प्रश्न असतो की क्लीन शेव ठेवावी की दाढी वाढवावी. क्लीन शेव करायचंच ठरवलं तर दाढी रोज करावी कां? या बाबतीत तज्ञांचे मत काय हे आपण आजच्या ब्लॉग मध्ये जाणून घेणार आहोत. सविस्तर: रोज दाढी करणे धोकादायक आहे का ? जाणून घ्या तज्ञांचे मत: आजच्या युगात व्यक्तिमत्त्व आणि लूकला खूप महत्त्व दिले जाते.विशेषतः पुरुषांसाठी दाढी हे व्यक्तिमत्त्वाचे अविभाज्य अंग बनले आहे.दाढी ठेवणे किंवा क्लीन शेव लूक राखणे ही हल्ली फॅशन स्टेटमेंट झालं   आहे. मात्र , रोज शेविंग करावी की नाही याबाबत अनेक पुरुष संभ्रमात असतात. या संदर्भात तज्ज्ञांचे मत जाणून घेणे महत्त्वाचे ठरते. दाढी ठेवण्याचे फायदे आणि स्वच्छतेचे महत्त्व: दाढी ठेवण्यामुळे त्वचेला थेट धोका नसतो.मात्र , मोठी दाढी ...

डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर, आधुनिक भारताचे शिल्पकार.

ब्लाॅग नं. 2025/113 दिनांक:14 एप्रिल 2025. मित्रांनो , डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर , ज्यांना बाबासाहेब म्हणून ओळखले जाते , हे भारताच्या इतिहासातील सर्वात प्रभावी व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक आहेत. 14 एप्रिल 1891 रोजी मध्यप्रदेशातील महू येथे जन्मलेले बाबासाहेब , त्यांच्या खडतर सुरुवातींपासून ते भारतीय राज्यघटनेचे प्रमुख शिल्पकार होईपर्यंतचा प्रवास हा जिद्द , दूरदृष्टी आणि सामाजिक न्यायासाठीच्या समर्पणाचा प्रेरणादायक पुरावा आहे. सविस्तरः   बालपण आणि शिक्षण डॉ. आंबेडकर हे दलित कुटुंबात जन्मलेले असल्याने त्यांना जातिव्यवस्थेमुळे अनेक अडचणी आणि अन्याय सहन करावा लागला.या अडचणींवर मात करून त्यांनी शैक्षणिक प्रावीण्य गाठले.त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्रात पदवी मिळवली आणि नंतर कोलंबिया विद्यापीठ तसेच लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये उच्च शिक्षण घेतले , जिथे त्यांनी अनेक डॉक्टरेट मिळवल्या. त्यांचे शिक्षण हे त्यांच्या आयुष्यभराच्या समानतेच्या संघर्षासाठीची पायाभूत तयारी होती. त्याने त्यांना अन्यायकारक व्यवस्थांना आव्हान देण्यासाठी आणि सुधारणा सुचवण्यासाठी ब...

घर विकत घेताना घ्यायची काळजी

  ब्लॉग नं  20 25/10 2 . दिनांक: 13  एप्रिल, 2025.   मित्रांनो ,             परवाच मी माझ्या या वर्षीच्या 100 व्या ब्लॉगमध्ये आरबीआयने रेपो दरात कपात केल्यानंतर पंजाब नॅशनल बँक , बँक ऑफ इंडिया , इंडियन बँक आणि युको बँक यांनी त्यांच्या कर्ज दरांमध्ये 35 बेसिस पॉइंट्सपर्यंत कपात करण्याची घोषणा केली आहे असे लिहिले होते. इंडियन बँकेचा नवीन दर 8.70 % , पीएनबीचा 8.85 % , बँक ऑफ इंडियाचा 8.85 % आणि युको बँकेचा दर 8.80 % आहे हे देखिल लिहिले होते.आता गृह कर्जाचा EMI कमी होणार म्हटल्यावर बरेच जण गृह कर्ज घेण्याचा विचार करत असतील,तर त्यासाठीच घर विकत घेण्यासाठी काय काळजी घ्यावी,यावर आजचा ब्लॉग लिहीत आहे.              सविस्तर:             आज काल स्वतःचे घर हे सेवानिवृत्तीच्या आधी किंवा सर्व जबाबदाऱ्यातून सुटका झाल्यावर विकत घ्यायचं वगैरे गोष्टी जशा इतिहासजमा झाल्या.तसचं स्वतःच घर एकदाच होतं , वगैरे ही ...

समुद्री संमोहन एक नवी संकल्पना

ब्लॉग नं. 2025/090 दिनांक: 31 मार्च, 2025. मित्रांनो,             इतक्यात तुमच्या वाचनात किंवा कानावर ही बातमी आली असेल की, हरिहरेश्वर येथील समुद्रात बुडून एका महिलेचा मृत्यू झाला. या निमित्ताने एक व्हिडीओ नुकताच पाहण्यात आला,ज्यात समुद्री संमोहन ही नवीन संकल्पना मांडण्यात आली आहे. काय आहे समुद्री संमोहन,आजच्या ब्लॉगमध्ये जाणून घेऊ या. सविस्तर: समुद्री संमोहन ही संकल्पना सर्वप्रथम डॉ वेल्स जेनीकुल्स यांनी मांडल्याचे म्हटले जाते. समुद्र नेहमीच मानवांसाठी आकर्षणाचा स्रोत राहिला आहे.त्या चे विशाल स्वरूप , लयबद्ध लाटा आणि सुखदायक आवाज यांत मनाला मोहित करण्याची आणि आत्म्याला शांत करण्याची शक्ती आहे .समुद्राजवळ असताना व्यक्तींना खोल ( Deep ) विश्रांतीची आणि एकाग्रतेची स्थिती अनुभवायला मिळते , या घटनेला अनेकदा "समुद्री संमोहन" असे संबोधले जाते . समुद्री संमोहन समजून घेणे : समुद्री संमोहन ही एक वैज्ञानिक संज्ञा नाही , तर ती समुद्राजवळ अनेक लोकांना अनुभवायला मिळणाऱ्या ट्रान्ससारख्या अवस्थेचे काव्यात्मक वर्णन आहे. ती शांती , व...