ब्लॉग नं. 2026/05 7. दिनांक: 2 6 फेब्रू वारी , 2026 .   मित्रांनो , पॅकेज केलेले दूध : उकळावे की न उकळता वापरावे ? दूध हे कॅल्शियमचे सर्वात महत्त्वाचे नैसर्गिक स्त्रोत मानले जाते.मजबूत हाडे , सांधे , स्नायू आणि दात यांसाठी दूध अत्यंत उपयुक्त आहे.तसेच शरीर स्वतः तयार करू शकत नाही , अशी आवश्यक अमिनो आम्ले देखील दुधातून मिळतात. त्यामुळे रोजच्या आहारात दुधाचा समावेश असणे गरजेचे ठरते. पूर्वी घराघरात ताजे दूध सहज उपलब्ध होत असे. पण आजच्या शहरी जीवनशैलीत बहुतेक कुटुंबे पॅकेज केलेले पाश्चराइज्ड दूध वापरतात.मात्र हे दूध उकळावे की थेट वापरावे , याबाबत अनेकांच्या मनात संभ्रम असतो.चला तर आजच्या या ब्लॉगमध्ये या विषयाचा शास्त्रीय आणि व्यावहारिक दृष्टिकोनातून विचार करूया. 🔬 पाश्चरायझेशन म्हणजे काय ? पिशवीत मिळणाऱ्या दुधावर पाश्चरायझेशन ही प्रक्रिया केलेली असते. या प्रक्रियेमध्ये दूध सुमारे 71 °C तापमानावर काही सेकंद गरम केले जाते. त्यामुळे दुधातील हानिकारक जीवाणू नष्ट होतात. या प्रक्रियेमुळे खालील धोकादायक जंतू नष्ट होतात:- मायकोबॅक्टेरियम (क्षयरोग), ई. कोलाय, लिस्टेरिया, कॅ...

  ब्लॉग नं. 2026/0 56. दिनांक: 25   फेब्रू , 2026 .   मित्रांनो, प्रतिजैविक प्रतिकारशक्ती आणि भारतातील परिस्थिती कल्पना करा की,साधा मूत्रमार्गाचा संसर्ग ( UTI), न्यूमोनिया किंवा जखमेचा संसर्ग… पण डॉक्टर सांगतात की, उपलब्ध प्रतिजैविकांवर तो परिणाम करत नाही. हे भविष्यकाळातील चित्र नाही — भारतात ही समस्या आधीच वास्तवात आहे.या विषयी आपण आज संविस्तर जाणून घेणार आहोत.   सविस्तर: प्रतिजैविक प्रतिकारशक्ती म्हणजे काय ? प्रतिजैविक ( Antibiotics) ही जीवाणूंचा नाश करणारी औषधे आहेत.परंतु जीवाणू सतत बदलतात ( mutation) आणि चुकीच्या किंवा अति वापरामुळे ते औषधांना प्रतिरोधक बनतात,म्हणजे आजार बरा करण्यासाठी त्या औषधांचा परिणाम होत नाही. भारतातील परिस्थिती का गंभीर आहे ? भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या प्रतिजैविक वापर करणाऱ्या देशांपैकी एक आहे.यामागील कारणे बहुआयामी आहेत. 1️ ⃣ डॉक्टरांच्या सल्ल्याविना औषधे सहज उपलब्ध: भारतामध्ये अनेक ठिकाणी प्रतिजैविके डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय मिळतात. सर्दी-खोकला (जो बहुधा व्हायरल असतो) यासाठीही प्रतिजैविक घेतले जातात.अपूर्ण क...

  ब्लॉग नं. 2026/0 55. दिनांक: 24   फेब्रू , 2026 .    मित्रांनो,             मधुमेह ( Diabetes) हा फक्त   रक्तातील साखर वाढण्याचा आजार   नसून , तो संपूर्ण शरीरावर परिणाम करणारा   चयापचयाचा ( metabolic) विकार   आहे. आजच्या वैद्यकीय संशोधनानुसार , दीर्घकालीन दाह ( Chronic Inflammation)   हा मधुमेहाच्या मुळाशी असलेला एक महत्त्वाचा घटक आहे. दाह म्हणजे काय? हे आपण आठ दिवसांपूर्वी बघितले आहे,आज दाह आणि मधुमेह यावर जाणून घेऊ या. सविस्तर:    दाह म्हणजे काय ? दाह ही शरीराची   संरक्षण प्रक्रिया   आहे.जखम , संसर्ग किंवा धोका आल्यावर शरीर दाह निर्माण करते. पण हा दाह जर   दीर्घकाळ चालू राहिला , तर तो शरीरासाठी घातक ठरतो. मधुमेहामध्ये नेमका हाच   दीर्घकालीन दाह   भूमिका बजावतो. दाह मधुमेह कसा निर्माण करतो ? 1. दाह आणि इन्सुलिन प्रतिकार ( Insulin Resistance) : Type 2 मधुमेहाचे प्रमुख कारण म्हणजे   इन्सुलिन प्रतिकार . दाहामुळे शरीरात   C...

  ब्लॉग नं. 2026/0 54. दिनांक: 23   फेब्रू , 2026 .   मित्रांनो, 🥭 पपई आणि मधुमेह: मधुमेहींसाठी वरदान की धोका ? आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत,मधुमेह ( Diabetes) हा अत्यंत वेगाने वाढणारा आजार बनला आहे. बदललेली आहारशैली , कमी शारीरिक हालचाल , ताणतणाव आणि अनुवांशिक कारणे यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी वाढते आणि अनेक गुंतागुंती निर्माण होतात. म्हणूनच मधुमेहींनी काय खावे आणि काय टाळावे याकडे विशेष लक्ष देणे अत्यावश्यक आहे.फळांबाबत विशेषतः एक प्रश्न वारंवार विचारला   मधुमेहींनी पपई खावी का ?   चला , यामागील संपूर्ण वैज्ञानिक आणि आहारतज्ज्ञांच्या दृष्टीकोनातून माहिती जाणून घेऊया. सविस्तर: 📊 पपईचा ग्लायसेमिक इंडेक्स ( GI) आणि मधुमेह : पपईचा ग्लायसेमिक इंडेक्स सुमारे 60 आहे. GI चे वर्गीकरण खालील प्रमाणे करण्यात येते.  🔹 कमी GI: 20 -49 🔹 मध्यम GI: 50-69 🔹 जास्त GI: 70-100 याचा अर्थ,  पपई साखर झपाट्याने वाढवत नाही , त्यामुळे ती मर्यादित प्रमाणात खाल्यास   मधुमेहींसाठी सुरक्षित आहे. 🥗 मधुमेहींसाठी पपईचे फायदे : 1. ...

  ब्लॉग नं. 2026/0 53. दिनांक: 22   फेब्रू , 2026 .   मित्रांनो,             सकाळचा नाश्ता किंवा ब्रेकफास्ट हा खरं पाह्यला गेलं तर पूर्वी आपल्याकडे विशेष होत नसे. पण आजकाल कोविड 19 नंतर जीवनशैलीत पडलेल्या फरकांत, सकाळचा नाश्ता किंवा ब्रेकफास्ट हा आवश्यक झाला आहे. विशेषतः वर्क फ्रॉम होममुळे हा प्रकार स्थिरावला. सकाळी लवकर नाश्ता आणि मग दिड-दोन वाजता जेवण किंवा आजकाल त्याला लंच म्हणतात.आणि मग डॉक्टर देखिल हे सांगू लागलेत की,मधुमेही लोकांना नाश्ता आवश्यक आहे.पण रोज नाश्ता करायचा म्हणजे पदार्थ कुठला बनवायचा,हा एक मोठा प्रश्न उभा राहतो.आज अशी एक पोस्ट पाह्यला मिळाली,तर झटपट बनणारे काही नाश्ता प्रकार सुचविले आहे,मला माहित नाही ते झटपट बनतात की नाही.पण तुम्हाला सुचवून पहातो,आजच्या ब्लॉगमधून,खरंच झटपट होत असतील तर. कमेन्ट बॉक्समध्ये लिहा. सविस्तर: सकाळच्या व्यस्त कार्यक्रमात जलद , पोटभर आणि गोंधळ न घालणारे नाश्ते आवश्यक असतात. नाश्त्याच्या बाऊल्समध्ये - पौष्टिक , स्वादिष्ट आणि पूर्णपणे सानुकूल सजवा. तुम्हाला गोड किंवा...

  ब्लॉग नं. 2026/0 52. दिनांक: 21 फेब्रू , 2026 .   मित्रांनो, वजन नाही तर चरबी कमी करा! – “ Reduce Fat, Not Weight” आजकाल फिटनेस म्हटलं की पहिला प्रश्न असतो, “ किती किलो वजन कमी झालं ?” पण खरा प्रश्न असा असायला हवा,की “ किती चरबी कमी झाली ?” कारण वजन कमी होणे म्हणजे नेहमीच आरोग्य सुधारणे असे नाही. आजच्या ब्लॉगमधून Weight Loss vs Fat Loss   फरक समजून घेणार आहोत. सविस्तर: वजन कमी करण्यासाठी, जेव्हा तुम्ही क्रॅश डाएट करता तेव्हा वजन तर कमी होतं पण त्यासोबत शरीरातील पाणी कमी होतं, स्नायू कमी होतात आणि थोडी चरबी देखिल कमी होतं. त्यामुळे वजन कमी दिसतं पण शरीर अशक्त होतं. पण जेव्हा Fat loss करता तेव्हा, चरबी कमी होते, स्नायू टिकून रहातात, मेटाबॉलिझम वाढतो आणि शरीर टोनअप होतं. म्हणूनच “Reduce fat, not weight” हा खरा फिटनेस मंत्र आहे. शरीरात चरबी तीन प्रकारची असते. जी खालीलप्रमाणे आहे.    🧈 शरीरातील चरबीचे प्रकार 1. Subcutaneous Fat ( त्वचेखालील चरबी) ही चरबी मुख्यतः त्वचेखाली असते. ती पोट , मांड्या , नितंब येथे असते. ती व्यक्तीच्या सौंदर्यावर प...