ब्लाॅग नं.2026/195. दिनांकः 14 जुलै, 2026. मित्रांनो , ' फूड कोमा ' (Food Coma) म्हणजे काय ? जेवण झाल्यावर सुस्ती आणि झोप का येते ? जाणून घ्या यामागचं विज्ञान आजच्या ब्लॉगमधे. सविस्तरः मस्तपैकी आवडीचं जेवण झालं , की काही वेळातच अंगात एक वेगळाच आळस भरतो आणि डोळे जड होऊ लागतात. कधीकधी ही सुस्ती इतकी जबरदस्त असते की काही सुचत नाही आणि फक्त झोपून राहावंसं वाटतं. इंग्रजीत या स्थितीला ' फूड कोमा ' (Food Coma) असं म्हणतात. वैद्यकीय भाषेत याला ' पोस्टप्रँडियल सोम्नोलन्स ' (Postprandial Somnolence) असे म्हटले जाते. ' पोस्टप्रँडियल ' म्हणजे जेवणानंतर आणि ' सोम्नोलन्स ' म्हणजे सुस्ती किंवा झोप येणे. हा कोणताही गंभीर आजार नसून , शरीराची एक सामान्य जैविक प्रक्रिया आहे. पण , असे नेमके का होते ? यामागचे वैज्ञानिक कारण काय ? चला समजून घेऊया. फूड कोमा का होतो ? ( यामागचं विज्ञान) जेव्हा आपण भरपूर किंवा जड जेवण करतो , तेव्हा शरीरात अनेक रासायनिक आणि शारीरिक बदल एकाच वेळी घडू लागतात: रक्ताभिसरणाची दिशा बदलते: जेवण केल्यानंतर ते पचवण्यासा...

ब्लाॅग नं.2026/194. दिनांकः 13 जुलै, 2026. मित्रांनो , मला जेव्हा जेव्हा कुठे जेवायला जायचा किंवा परिवारसोडून इतरांच्या सोबत हॉटेलमधे जायचा किंवा हॉटेलातील पदार्थ खायचा प्रसंग येतो , तेव्हा तेव्हा मिरची खात जा , डायबेटिस दूर होईल किंवा आम्ही पहा , आम्ही तिखट खातो , आम्हाला नाही डायबेटिस असं मला सांगितलं जातं.अगदी इथे नाही एकाने अगदी उटीला (तामिळनाडू) देखिल सांगितलं , तेव्हापासून विचार करत होतो , याचा मागोवा घ्यावा आणि मग एक ब्लाॅग लिहावा म्हणून आज हा ब्लॉग लिहीला , याच विषयावर. सविस्तरः आपल्या भारतीय स्वयंपाकघरात,हिरवी मिरची नसलेला बेत शोधूनही सापडणार नाही.जेवणाला झणझणीत चव आणण्यासोबतच , हिरव्या मिरचीचे आरोग्यासाठी अनेक फायदे आहेत , यावर अनेकदा चर्चा होते. अलिकडच्या काळात सोशल मीडिया आणि घरगुती संभाषणांमध्ये,एक नवीन समज पसरत आहे, "हिरवी मिरची मधुमेह ( Diabetes) नियंत्रित करते , आणि जे लोक जास्त तिखट खातात , त्यांना मधुमेह होतच नाही." पण या दाव्यात किती तथ्य आहे ? विज्ञान आणि वैद्यकीय शास्त्र ( Medical Science) याबद्दल काय सांगते ? चला जाणून घेऊया. हिरवी मि...

ब्लॉग नं. 2026/1 93.   दिनांक: 12 जुलै, 2026.   मित्रांनो , मधुमेह नियंत्रण: डॉक्टरांनी दिलेल्या 10 जीवनशैली टिप्स आजच्या धकाधकीच्या आणि वेगवान जीवनशैलीमध्ये मधुमेह , ( Diabetes) हा एक अत्यंत सामान्य पण तितकाच गंभीर आजार बनला आहे. रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवणे , हे केवळ औषधोपचारांवर किंवा लॅबच्या रिपोर्टवर अवलंबून नसते , तर ते आपल्या रोजच्या सवयींवरही तितकेच अवलंबून असते.  ' टाइम्स ऑफ इंडिया ' (Times of India) मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसार , बेंगळुरू येथील अपोलो हॉस्पिटलचे प्रसिद्ध एंडोक्रिनोलॉजिस्ट ( Endocrinologist)  डॉ.   वरुण सूर्यदेवरा   यांनी मधुमेही रुग्णांसाठी ,10 अत्यंत महत्त्वाच्या आणि सोप्या जीवनशैली टिप्स दिल्या आहेत. या टिप्सचे योग्य पालन केल्यास , रक्तातील साखरेवर नियंत्रण तर राहतेच , शिवाय हृदय , किडनी आणि नसांचे होणारे दीर्घकालीन नुकसानही टाळता येते.चला तर मग जाणून घेऊया डॉ. सूर्यदेवरा यांनी सुचवलेल्या या 10 महत्त्वपूर्ण टिप्स: 1 .   पुरेसे पाणी प्या ( Adequate water intake): शरीरात पाण्याची कमतरता म्हणज...

ब्लाॅग नं.2026/191. दिनांकः 11 जुलै, 2026. मित्रांनो , फिटनेससाठी काय जास्त पॉवरफुल ? भिजवलेले बदाम की भिजवलेले शेंगदाणे ? आजकाल फिटनेस आणि निरोगी आरोग्यासाठी , लोक आपल्या आहारात सुका मेवा ( Dry Fruits) आणि नट्सचा आवर्जून समावेश करतात.यामध्ये सर्वाधिक पसंती दिली जाते ती म्हणजे , भिजवलेले बदाम आणि भिजवलेले शेंगदाणे.पण , फिटनेसच्या बाबतीत या दोन्हीपैकी नक्की जास्त पॉवरफुल कोणतं ? हा प्रश्न अनेकांना पडतो.नुकतीच ' लोकसत्ता डॉट कॉम ' वर ( loksatta.com) या संदर्भात , एक रंजक माहिती समोर आली आहे. या दोन्हीच्या पोषकतत्वांची तुलना करून , तुमच्या फिटनेससाठी काय सर्वोत्तम आहे , हे आपण या ब्लॉगमध्ये सविस्तर जाणून घेऊया. सविस्तरः बदाम की शेंगदाणे: पौष्टिकतेची तुलना: अनेकांचा असा गैरसमज असतो की , बदाम महाग असल्याने ते शेंगदाण्यांपेक्षा खूप जास्त फायदेशीर आहेत. मात्र , पोषण मूल्यांचा विचार केला तर शेंगदाणे बदामापेक्षा अजिबात कमी नाहीत.म्हणूनच शेंगदाण्याला ' गरिबांचे बदाम ' असेही म्हटले जाते.   भिजवलेले बदाम ( Soaked Almonds):  बदामामध्ये व्हिटॅमिन ई ( Vitamin...

ब्लाॅग नं.2026/191. दिनांकः 10 जुले, 2026. मित्रांनो , पांढरे केस न रंगविणाऱ्यांबाबत मानसशास्त्र काय सांगते ? वय वाढत जाते तसे केस पांढरे होणे , ही निसर्गाची अगदी सामान्य प्रक्रिया आहे.मात्र , आजच्या काळात केस रंगविण्याचे अनेक पर्याय उपलब्ध असल्याने , अनेक जण आपले पांढरे केस लपविण्याचा प्रयत्न करतात. त्याच वेळी काही लोक मात्र अभिमानाने पांढरे केस स्वीकारतात.हा निर्णय केवळ सौंदर्याशी संबंधित नसून त्यामागे मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनही दडलेला असतो. मानसशास्त्रज्ञांच्या मते , पांढरे केस न रंगविण्याचा निर्णय अनेकदा स्वतःचा स्वीकार ( Self-Acceptance) दर्शवतो. अशा व्यक्ती आपल्या वयाबद्दल किंवा दिसण्याबद्दल कमी असुरक्षित असतात. त्यांना समाज काय म्हणेल यापेक्षा , स्वतःच्या मनःशांतीला अधिक महत्त्व असते.आजच्या ब्लॉगमध्ये या विषयावर जाणून घेऊ. सविस्तर: 1. स्वतःशी प्रामाणिक राहण्याची वृत्ती: अशा व्यक्तींना कृत्रिम प्रतिमा निर्माण करण्यापेक्षा,वास्तव स्वीकारणे अधिक महत्त्वाचे वाटते. "मी जसा आहे तसाच आहे ," हा त्यांचा जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन असतो.त्यामुळे त्यांच्या...

ब्लाॅग नं.2026/189. 9 जुलै, 2026. मित्रांनो , संवाद : ज्येष्ठांच्या मानसिक आरोग्याचा सर्वात प्रभावी आधार आज वैद्यकीय विज्ञानाने आयुर्मान वाढवले आहे. अनेकजण साठ , सत्तर , ऐंशी आणि त्याही पुढील वयापर्यंत निरोगी आयुष्य जगत आहेत. मात्र , दीर्घायुष्याबरोबर एक महत्त्वाचा प्रश्न समोर येतो ते म्हणजे ज्येष्ठांचे मानसिक आरोग्य, कारण शारीरिक आजारांवर उपचार सहज मिळतात ; पण मनातील वेदना अनेकदा शब्दांत व्यक्त होत नाहीत. विशेषतः भारतीय समाजात आजही अनेक ज्येष्ठांना नैराश्य , चिंता किंवा एकटेपणाबद्दल बोलणे लाजिरवाणे वाटते. "हे वय झाल्यावर असेच असते" असे म्हणून त्यांच्या भावना दुर्लक्षित केल्या जातात.प्रत्यक्षात , मानसिक आरोग्य हे वयावर अवलंबून नसते. जसे शरीराची काळजी आवश्यक असते , तसेच मनाचीही काळजी घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.यावर आजच्या ब्लॉगमध्ये विचार करू. सविस्तर:    वृद्धापकाळातील मानसिक आरोग्याच्या समस्या का वाढतात ? निवृत्तीनंतर अचानक बदललेले दैनंदिन जीवन , जोडीदाराचा मृत्यू , मुलांचे वेगळे राहणे , मित्रपरिवार कमी होणे , आर्थिक चिंता , सततची औषधे आणि वाढणारे शारीर...