ब्लॉग नं. 2026/09 4 . दिनांक: 4 एप्रिल,2026. मित्रांनो, इन्सुलिन हे शरीरातील एक अत्यंत महत्त्वाचे संप्रेरक ( Hormone) असून ते रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करण्याचे काम करते. आज या विषयाची सविस्तर माहिती आपण या ब्लॉगमधून करुन घेणार आहोत. सविस्तरः इन्सुलिन : शरीरातील रक्तातील साखरेचा ' रक्षक ' आहे. आपल्या शरीराला ऊर्जा मिळवण्यासाठी अन्नाची गरज असते. आपण जे अन्न खातो , त्याचे रूपांतर साखरेत (ग्लुकोज) होते. पण ही साखर पेशींपर्यंत पोहोचवण्यासाठी एका खास ' चावी ' ची गरज असते , ती चावी म्हणजे इन्सुलिन. 1.  इन्सुलिन म्हणजे काय ? (What is Insulin?) इन्सुलिन हे प्रथिनांनी बनलेले एक संप्रेरक आहे. शरीरातील साखरेचा वापर ऊर्जेसाठी करणे आणि रक्तातील साखरेचे प्रमाण संतुलित ठेवणे हे याचे मुख्य काम आहे. 2.  इन्सुलिन शरीरात कसे तयार होते ? (How it Secretes?) *  स्वादुपिंड ( Pancreas):  आपल्या पोटाच्या मागे स्वादुपिंड नावाचा अवयव असतो. या स्वादुपिंडात ' आयलेट्स ऑफ लॅन्गरहॅन्स ' (Islets of Langerhans) नावाचे पेशीसमूह असतात. * बीटा पेशी ( Beta Cells ): या द...

  ब्लॉग नं. 2026/093. दिनांक: 3 एप्रिल,2026.   मित्रांनो,             आजच्या ब्लॉगचे शीर्षक वाचून कदाचित तुम्हाला वाटलं असेल की, मी सध्या ईराण-अमेरिका आणि इस्राइल युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर,मला ही गॅस टंचाईची भीती वाटते आहे किंवा अशा अफवांवर विश्वास ठेवून मी ब्लॉग लिहिला आहे. पण तसं नाही मित्रांनो. या गोष्टींवर यासाठी माझा विश्वास नाही,कारण अजून लग्न,साखरपुडे इत्यादि कार्यक्रम जोरात सुरू आहेत,त्यावर बंदी आलेली नाही. पेट्रोल,डिझेल किती भरायचं यावर रेशनिंग नाही. आणि माझे एक जवळचे नातेवाईक एचपीसीएलशी संबंधित आहेत,त्यांच्याकडून मला अलर्ट मेसेज आलेला नाही.मी एक बँकर म्हणून किंवा पर्यावरणाविषयी जागरूक आहे,म्हणून कुठलीही गोष्ट केल्याने,काही बचत होत असेल तर त्याचा आधी विचार करतो. त्याच दृष्टिकोनातून,आज हा ब्लॉग मी लिहिला आहे. सविस्तर:             मला असं वाटतंय की,आज पर्यन्त 1125 लिहून झालेत,पण मी दृष्टिकोन हा शब्द मी वापरला नाही. राजकीय नेत्यांकडून त्याचा इतका आणि नको त...

  ब्लॉग नं. 2026/092. दिनांक: 2 एप्रिल,2026.   मित्रांनो,                                सावधान!  सकाळच्या ' या ' 4 सवयी किडनीसाठी घातक आपल्या दिवसाची सुरुवात कशी होते , यावर आपले आरोग्य अवलंबून असते. बहुतांश लोक सकाळी उठल्यावर चहा-कॉफी घेतात , व्यायामाला जातात किंवा कामाच्या गडबडीत स्वतःच्या शरीराकडे दुर्लक्ष करतात. आपल्याला वाटतं की या साध्या सवयी आहेत , पण नकळतपणे त्या आपल्या मूत्रपिंडावर ( Kidneys) प्रचंड ताण आणत असतात.त्या बद्दल जाणून घेऊ आजच्या ब्लॉगमध्ये. सविस्तर:   मूत्रपिंड हे शरीरातील टाकाऊ पदार्थ गाळून बाहेर टाकण्याचे आणि रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्याचे महत्त्वाचे काम करतात.डॉ.व्यंकटसुब्रमण्यम यांनी अलीकडेच किडनीला हानी पोहोचवणाऱ्या,सकाळच्या अशा 4  सवयींबद्दल धोक्याचा इशारा दिला आहे. 1 . सकाळी उठल्याबरोबर पाणी न पिणे : रात्रभर झोपल्यानंतर आपले शरीर नैसर्गिकरित्या डिहायड्रेटेड (पाण्याची कमतरता असलेले) असते. अशा वेळी किडनीला रक्तातील व...

  ब्लॉग नं. 2026/091. दिनांक: 1 एप्रिल,2026.   मित्रांनो, वयाची साठी ओलांडल्यानंतर,मेंदूतील ' थर्स्ट सेंटर ' (Thirst Center) किंवा तहान लागल्याची जाणीव करून देणारी यंत्रणा,पूर्वीसारखी कार्यक्षम राहत नाही.याला वैद्यकीय भाषेत Adipsia किंवा कमी झालेली तहान असे म्हणतात. तहान लागली नाही तरी शरीर आतून कोरडे ( Dehydrated) होत असते.अशा वेळी तहान लागण्याची वाट न पाहता , शरीर पाण्याची गरज कशी व्यक्त करते , हे ओळखण्यासाठी खालील खुणांकडे लक्ष द्या,ज्या आपण आजच्या ब्लॉगमध्ये सविस्तर जाणून घेणार आहोत. सविस्तर: 1. लघवीचा रंग ( Urine Color) : शरीरातील पाण्याचे प्रमाण तपासण्याचा हा सर्वात सोपा मार्ग आहे. नॉर्मल: जर लघवीचा रंग फिकट पिवळा किंवा पाण्यासारखा स्वच्छ असेल , तर शरीरात पाण्याचे प्रमाण योग्य आहे. धोक्याची खूण: जर लघवीचा रंग गडद पिवळा ( Dark Yellow) किंवा केशरी छटा असलेला असेल , तर याचा अर्थ शरीराला तातडीने पाण्याची गरज आहे. 2. त्वचेची लवचिकता ( Skin Turgor Test) : वयोमानानुसार त्वचा सैल होते , तरीही हा सोपा प्रयोग करून पहा: तुमच्या हाताच्या ...

  ब्लॉग नं. 2026/090. दिनांक: 31 मार्च,2026. मित्रांनो, पाणी किती प्यावे ? 8 ग्लासचा नियम की शरीराचा संकेत: जाणून घ्या हायड्रेशनमागचे सत्य आपल्याला लहानपणापासून एक गोष्ट वारंवार सांगितली जाते, "दिवसातून किमान 8 ग्लास पाणी प्यायलाच हवे." मग तहान लागलेली असो वा नसो , आपण बाटलीमागून बाटली रिकामी करत असतो.पण तुम्हाला माहीत आहे का ? हा ' 8 ग्लासचा नियम ' कोणत्याही अधिकृत वैद्यकीय संस्थेने दिलेला नाही. हायड्रेशन नक्की कसे काम करते आणि आपण कुठे चुकतोय , हे समजून घेणे आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.यासाठी आजचा ब्लॉग. सविस्तर:  1 . 8 ग्लास पाण्याचा नियम: तथ्य की समज ? जागतिक आरोग्य संघटना ( WHO) किंवा ICMR सारख्या संस्थांनी,8 ग्लास पाण्याचा कोणताही सार्वत्रिक नियम बनवलेला नाही. सीके बिर्ला हॉस्पिटल्सचे डॉ. शील भद्रा जैन यांच्या मते , पाण्याची गरज प्रत्येकासाठी वेगळी असते. उदाहरणादाखल: मे महिन्यात नागपुरात उन्हात काम करणाऱ्या मजुराची पाण्याची गरज आणि मुंबईत एसी ऑफिसमध्ये बसणाऱ्या व्यक्तीची गरज कधीच सारखी असू शकत नाही. 2 . केवळ पाणीच नाही , तर ' हे '...