ताटात भात आणि पोळी दोन्ही एकत्र असावे की नाही? 2106

 ब्लॉग नं. 2026/172.  

दिनांक: 21 जून, 2026. 

मित्रांनो,

आपल्यापैकी बहुतेकांच्या घरात,रात्रीच्या किंवा दुपारच्या जेवणात एक चर्चा नेहमी रंगते,"मधुमेह (Diabetes) असेल, तर ताटात भात आणि पोळी दोन्ही एकत्र असावे की नाही?" आपल्या समाजात हा समज इतका घट्ट रूढ झाला आहे की,रक्तातील साखर वाढण्याच्या भीतीने,अनेक रुग्ण नाईलाजाने या दोन मुख्य पदार्थांपैकी एकाचीच निवड करतात. पण खरंच हा नियम वैद्यकीयदृष्ट्या योग्य आहे का? चला,आजच्या ब्लॉगमध्ये,आपण यामागील वैज्ञानिक सत्य आणि योग्य पद्धत सविस्तरपणे जाणून घेऊया.

सविस्तर:

🛑 समज की गैरसमज? काय म्हणतात तज्ज्ञ?

'जीव्हीके हेल्थकेअर'चे वैद्यकीय संचालक आणि वरिष्ठ मधुमेह तज्ज्ञ डॉ. एन. जी. शास्त्री यांच्या मते, भात आणि पोळी यांचे एकत्र सेवन करणे ही अजिबात समस्या नाही. हा एक मोठा गैरसमज आहे.

डॉ. शास्त्री म्हणतात:

"भात आणि पोळी हे दोन्ही कर्बोदकांचे (Carbohydrates) स्रोत आहेत.जेव्हा आपण ते खातो,तेव्हा शरीर ऊर्जेसाठी त्यांचे ग्लुकोजमध्ये रूपांतर करते.खरी समस्या या दोन पदार्थांच्या संयोजनात (Combination) नसून, आपण ते किती प्रमाणात खातो यामध्ये आहे."

जर तुम्ही दोन्ही पदार्थांचे प्रमाण जास्त ठेवले,तर कर्बोदकांचा एकूण भार (Glycemic Load) वाढतो आणि साखर वेगाने वाढू शकते.त्यामुळे आवडते पदार्थ सोडण्याची गरज नाही, तर 'जाणीवपूर्वक आणि मर्यादेत खाणे' गरजेचे आहे.

🥗 मधुमेहासाठी 'डायबिटीज प्लेट मेथड' (Diabetes Plate Method):

कॅलरीजची गुंतागुंतीची गणना न करता,आहार आरोग्यदायी बनवण्यासाठी डॉ. शास्त्री यांनी एक सोपी दृश्य पद्धत (Visual Guide) सुचवली आहे.त्यानुसार आपले जेवणाचे ताट पुढील ३ भागांत विभागलेले असावे:

ताटाचा भाग	समाविष्ट करायचे पदार्थ	फायदा
1. अर्धा भाग (50%)	पिष्टमय नसलेल्या भाज्या, पालेभाज्या आणि सॅलड.	यातून भरपूर जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि फायबर (तंतू) मिळतात आणि कॅलरीज खूप कमी असतात.
2. पाव भाग (25%)	प्रथिनांनी (Protein) समृद्ध पदार्थ जसे की डाळी, पनीर, दही, अंडी, मासे किंवा चिकन.	प्रथिने पचनक्रिया मंद करतात, ज्यामुळे पोट दीर्घकाळ भरलेले राहते आणि साखर अचानक वाढत नाही.
३. उरलेला पाव भाग (25%)	कर्बोदके म्हणजेच भात आणि चपाती.	येथे तुम्ही दोन्हीपैकी एक निवडण्याऐवजी दोन्हीचे प्रमाण अर्धे-अर्धे (उदा. 1 लहान चपाती आणि अर्धा कप भात) करून आस्वाद घेऊ शकता.

🌾 आहाराचा दर्जा सुधारा: योग्य कर्बोदके निवडा:

फक्त प्रमाणच नाही, तर धान्याचा दर्जाही महत्त्वाचा आहे. पांढरा तांदूळ किंवा मैद्यासारखे 'रिफाइन्ड' कर्बोदके शरीरात वेगाने शोषली जातात आणि साखर वाढवतात. म्हणूनच खालील बदल करा:

·        चपातीसाठी: गहू, मिश्र धान्य (मल्टीग्रेन), बाजरी किंवा नाचणी वापरा, ज्यात जास्त फायबर असते.

·        भातासाठी: अति-प्रक्रिया केलेल्या पांढऱ्या तांदळाऐवजी 'ब्राउन राइस' (Brown Rice) किंवा 'पार्बॉइल्ड राइस' (उकडा तांदूळ) निवडा.

🙋‍♂️ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs):

1. एकाच जेवणात भात आणि चपाती खाणे सुरक्षित आहे का?

उत्तर: होय,पूर्णपणे सुरक्षित आहे. तुमचे शरीर ऊर्जेसाठी या दोन्हीमधील कर्बोदकांवर सारख्याच पद्धतीने प्रक्रिया करते.

2. दोन्ही एकत्र खाल्ल्याने वजन वाढते का?

उत्तर: नाही.वजन वाढणे हे दिवसभरातील तुमच्या एकूण कॅलरीजच्या सेवनावर अवलंबून असते,दोन धान्ये एकत्र करण्यावर नाही.

3. भात आणि चपाती यांपैकी अधिक आरोग्यदायी काय?

उत्तर: गव्हाच्या चपातीमध्ये जास्त फायबर आणि प्रथिने असतात,ज्यामुळे पोट भरलेले राहते. तर भात पचायला हलका आणि 'ग्लुटेन-मुक्त' असतो.

4. जर दोन्ही एकत्र खायचे असेल, तर योग्य प्रमाण काय असावे?

उत्तर: दोन्हीचे नेहमीचे प्रमाण अर्धे करा.उदा.पूर्ण ताट भरून घेण्याऐवजी,एक लहान चपाती आणि अर्धी वाटी भात असा समतोल ठेवा.

समारोप:

मधुमेह व्यवस्थापन म्हणजे,अन्नाची भीती बाळगणे किंवा उपाशी राहणे नव्हे,तर 'समतोल राखणे' होय. योग्य प्रमाणात आणि योग्य पद्धतीने खाल्ल्यास,भात आणि चपाती हे दोन्ही तुमच्या आरोग्यदायी जीवनशैलीचा भाग असू शकतात.

आजचा हा माहितीपूर्ण ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला? तुमच्या घरातही असा समज होता का? आम्हाला कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा ! पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.