सोडून देण्याची कला अशी आत्मसात करा ! Letting Go Approach

ब्लॉक नं: 2026/211

दिनांक 30 जुलै 2026

मित्रांनो,

मनातील राग, पश्चात्ताप किंवा दुःख जबरदस्तीने नाहीसे करण्यापेक्षा,आपल्या वर्तनात बदल करण्यावर लक्ष केंद्रित करणे अधिक परिणामकारक ठरू शकते. यासाठी सोडून देण्याची कला अशी आत्मसात करा ! जिला इंग्रजीत Letting Go Approach म्हणतात.यावर आजच्या ब्लॉगमध्ये सविस्तर विचार करू.   

सविस्तर:

काही गोष्टी आयुष्यातून निघून जातात, पण मनातून जात नाहीत.

एखाद्याने केलेला अपमान,नात्यात झालेली फसवणूक,एखादी अपयशी संधी,जुनी चूक, मनात साठलेला राग किंवा एखाद्या व्यक्तीबद्दलची कटुता… वर्षे उलटली तरी आपण त्या आठवणींना घट्ट धरून ठेवतो. समोरची व्यक्ती कदाचित पुढे गेलेली असते; परिस्थिती बदललेली असते; पण आपण मात्र त्याच प्रसंगात मानसिकदृष्ट्या अडकून राहतो.

मग आपण स्वतःलाच म्हणतो, "मला हे सगळं विसरायचं आहे… पण मी विसरू शकत नाही." इथेच येते 'सोडून देण्याची कला'. सोडून देणे म्हणजे एखादी गोष्ट घडलीच नाही असे मानणे नव्हे.ज्याने आपल्याला दुखावले त्याला माफ करणे म्हणजे त्याच्या चुकीचे समर्थन करणेही नव्हे. सोडून देणे म्हणजे त्या घटनेला आपल्या वर्तमानावर राज्य करू न देणे.

Psychology Today वरील संबंधित लेखात एक महत्त्वाचा मानसशास्त्रीय विचार मांडला आहे. आपण अनेकदा आपले विचार आणि भावना जबरदस्तीने बदलण्याचा प्रयत्न करतो. पण विचार आणि भावना थेट आपल्या नियंत्रणात नसतात. त्याऐवजी आपल्या वर्तनात बदल करण्यावर लक्ष केंद्रित केले, तर हळूहळू भावनिक प्रतिक्रिया देखील बदलू शकतात.

मनातील गोष्ट सोडून देण्यासाठी आधी तिच्याशी झगडणे थांबवा. आपल्याला राग आला आहे, हे मान्य करा. आपल्याला दुःख झाले आहे, हे स्वीकारा. आपल्यावर अन्याय झाला आहे, हेही मान्य करा. पण त्याच भावनेला पुन्हा पुन्हा कुरवाळत बसू नका. "त्याने माझ्याशी असे का केले?"  "माझ्याच बाबतीत असे का घडले?"

"मी त्यावेळी तसे का बोललो नाही?" "माझ्याबरोबर हे घडायलाच नको होते!" अशा प्रश्नांची पुनरावृत्ती मनाला भूतकाळातच अडकवून ठेवते. भूतकाळ बदलता येत नाही.पण भूतकाळाशी आपण आज कसे वागतो,हे नक्कीच बदलता येते.

भावना बदलण्यापेक्षा वर्तन बदला:

समजा, एखाद्या व्यक्तीने आपल्याला दुखावले.त्या व्यक्तीबद्दल मनात राग आहे.राग लगेच नाहीसा होईलच असे नाही.पण आपण त्या व्यक्तीवर सतत टीका करणे,तिच्याबद्दल इतरांशी चर्चा करणे,जुने प्रसंग आठवत राहणे किंवा मनात सूडाची भावना ठेवणे थांबवू शकतो.आपण स्वतःला सांगू शकतो;  "होय, माझ्याबरोबर चुकीचे घडले. पण आता माझे आयुष्य त्या चुकीभोवती फिरणार नाही." हीच खरी सुरुवात आहे. मनाला "राग करू नकोस" असे सांगून राग थांबत नाही. पण आपण रागाच्या भरात प्रतिक्रिया देणे थांबवू शकतो. आपण शांत राहण्याचा निर्णय घेऊ शकतो. हळूहळू आपल्या वर्तनातला बदल आपल्या भावनांवरही परिणाम करू लागतो.

सोडून देणे' म्हणजे विसरणे नाही:

काही आठवणी कधीच पूर्णपणे पुसल्या जात नाहीत. एखादा प्रसंग आठवला की पुन्हा थोडे दुःख होऊ शकते. पण त्याचा अर्थ आपण पुन्हा त्या दुःखात बुडून जावे असा नाही. आठवण राहू शकते; वेदना कमी होऊ शकते.आपण भूतकाळ आठवू शकतो, पण त्याला वर्तमानाचे नियंत्रण देण्याची गरज नाही.जखम भरून आल्यानंतर तिचा व्रण राहतो. पण तो व्रण आपल्याला सतत वेदना देत नाही. त्याचप्रमाणे काही मानसिक जखमाही कालांतराने आपल्याला शिकवण देणाऱ्या आठवणी बनू शकतात.

काही गोष्टी सोडून देणे म्हणजे स्वतःला वाचवणे:

कधी कधी आपल्याला एखादे नाते सोडावे लागते. कधी एखादी जुनी सवय.कधी एखादा चुकीचा समज.

कधी स्वतःबद्दलची नकारात्मक प्रतिमा. कधी एखादे अपूर्ण स्वप्न. हे सोपे नसते. कारण आपल्याला परिचित असलेली गोष्ट, जरी त्रासदायक असली तरी, अपरिचित भविष्यापेक्षा सुरक्षित वाटते. त्यामुळे अनेकदा आपण दुःखालाही घट्ट धरून ठेवतो. पण स्वतःला एक प्रश्न विचारायला हवा, "मी हे धरून ठेवले आहे, कारण ते माझ्यासाठी चांगले आहे की,कारण मला ते सोडण्याची भीती वाटते?" या प्रश्नाचे प्रामाणिक उत्तर अनेकदा आपल्याला योग्य दिशा दाखवते.

आजपासून सोडून देण्याचा छोटा सराव करा:

दररोज रात्री स्वतःला तीन प्रश्न विचारा—

1. आज मी कोणती गोष्ट अनावश्यकपणे मनात धरून ठेवली?

2. त्यातील किती गोष्टी माझ्या नियंत्रणात आहेत?

3. उद्या मी माझ्या वर्तनात कोणता एक छोटासा बदल करू शकतो?

उत्तर मिळाले की त्यावर कृती करा----

एखाद्याला फोन करण्याची गरज असेल तर करा.एखाद्यापासून अंतर ठेवणे योग्य असेल तर ठेवा.माफी मागायची असेल तर मागा.माफ करायचे असेल तर मनापासून करा. आणि काहीच करता येत नसेल तर ते स्वीकारून पुढे चला.कारण स्वीकार म्हणजे पराभव नाही; तो मानसिक स्वातंत्र्याचा पहिला टप्पा आहे.

समारोप:

आयुष्य म्हणजे फक्त मिळवण्याची प्रक्रिया नाही. आयुष्य म्हणजे काही गोष्टी योग्य वेळी सोडून देण्याचीही कला आहे. जुना राग सोडा. अनावश्यक अपराधीपणा सोडा.भूतकाळातील पश्चात्ताप सोडा.सर्वांना खूश ठेवण्याचा अट्टहास सोडा. जे आपल्या हातात नाही, त्यावर नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न सोडा.पण एक गोष्ट कधीही सोडू नका, स्वतःवरचा विश्वास. लक्षात ठेवा, भूतकाळ बदलता येत नाही; पण वर्तमानातली आपली कृती बदलता येते.आणि जेव्हा आपण आपल्या आजच्या वर्तनातून भूतकाळाची पकड सैल करू लागतो, तेव्हा एक दिवस लक्षात येते. आपण त्या व्यक्तीला, त्या घटनेला किंवा त्या दुःखाला विसरलेलो नसतो…पण आता त्याला आपल्यावर सत्ता गाजवण्याचा अधिकारही दिलेला नसतो. हीच खरी सोडून देण्याची कला.ही कला आत्मसात झाली की मन हलके होते, नाती अधिक निरोगी होतात आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे—आपण पुन्हा एकदा स्वतःच्या आयुष्याचे चालक बनतो.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.