तुम्हाला कारण नसतांना थकवा जाणवतो कां?

 ब्लॉग नं.2026/254.

दिनांक: 11 सप्टेंबर, 2026.

 

मित्रांनो,

            कधी कधी आपल्याला काही कारण नसतांना, थकवा जाणवंत असतो.आपल्याला वाटतं हे माझ्या बाबतीत कां होतं? तर थकवा ही अशी गोष्ट आहे जी जवळजवळ प्रत्येकालाच जाणवते. याचा संबंध अनेक आरोग्यविषयक आणि भावनिक समस्यांशीही असतो. मात्र, न्यू जर्सीस्थित एंडोक्रिनोलॉजिस्ट (अंतःस्रावी ग्रंथींचे तज्ज्ञ) डॉ. अलेसिया रोहनेल्ट यांच्या क्लिनिकल अनुभवानुसार, थकवा जाणवण्याचे सर्वात सामान्य कारण म्हणजे रक्तातील साखरेची पातळी (ब्लड शुगर) किंचित वाढलेली असणे. त्यांनी 2 नोव्हेंबर रोजी इन्स्टाग्रामवर पोस्ट केलेल्या माहितीमध्ये यावर भाष्य केले आहे.आजच्या ब्लॉगमध्ये हे आपण जाणून घेऊ.

सविस्तर:

"एक एंडोक्रिनोलॉजिस्ट म्हणून मला थकवा जाणवण्याचे जे सर्वात सामान्य कारण दिसते, ते म्हणजे... हे थायरॉईड नाही,व्हिटॅमिन डीची कमतरता नाही,बी-12 किंवा लोहाची (iron) कमतरता नाही,पेरीमेनोपॉज किंवा मेनोपॉज नाही आणि नक्कीच 'आयुष्यातील धावपळ' (life) हे देखील नाही," असे सांगत डॉ. रोहनेल्ट यांनी थकव्याची इतर सामान्य कारणे फेटाळून लावली.

"थकव्याचे मला दिसणारे सर्वात सामान्य कारण म्हणजे रक्तातील साखरेची पातळी किंचित वाढलेली असणे," असे त्यांनी स्पष्ट केले. "रक्तातील साखर सामान्य पातळीपेक्षा थोडी जरी जास्त असेल, तरीही तुम्हाला प्रचंड थकवा जाणवू शकतो."

हा थकवा एखाद्या मोठ्या जेवणानंतर येणाऱ्या सुस्तीसारखा (ज्याला 'फूड कोमा' म्हणतात) असतो. डॉ. रोहनेल्ट यांनी हा थकवा नेमका कधी तीव्रतेने जाणवतो हे स्पष्ट केले: "अनेक रुग्णांना हे विशेषतः जेवणानंतर जाणवते.जेवण केल्यावर लगेचच त्यांना 'फूड कोमा'सारखी लक्षणे जाणवतात." 'फूड कोमा' म्हणजे खूप जास्त अन्न खाल्ल्यानंतर (विशेषतः एखाद्या मोठ्या मेजवानीनंतर) येणारा थकवा आणि झोप येण्याची भावना. परंतु, जेव्हा तुमचे शरीर रक्तातील साखरेची पातळी स्थिर ठेवण्यासाठी संघर्ष करत असते आणि ती पातळी किंचित वाढलेली असते, तेव्हा तुम्ही खूप जास्त अन्न खाल्ले नसले तरीही तुम्हाला 'फूड कोमा'सारखा थकवा जाणवू शकतो.

रक्तातील साखर वाढलेली असल्यास काय करावे?

जर तुम्हाला असामान्य थकवा जाणवत असेल,तर डॉ. रोहनेल्ट रक्तातील साखर,'फास्टिंग इन्सुलिन'ची पातळी आणि 'हिमोग्लोबिन A1C' तपासण्यासाठी डॉक्टरांकडून काही चाचण्या करून घेण्याचा सल्ला देतात.या तज्ज्ञांनी एका उपकरणाचीही शिफारस केली आहे, जे खाण्यापासून ते व्यायाम करण्यापर्यंतच्या काळात रक्तातील साखरेत होणारे बदल 'रिअल-टाइम'मध्ये (तत्काळ) ट्रॅक करण्यास मदत करते.

"जर तुम्हाला अधिक सक्रियपणे यावर उपाय करायचा असेल, तर तुम्ही तुमच्या हाताच्या मागील बाजूस 'कंटिन्युअस ग्लुकोज मॉनिटर' लावू शकता; यामुळे तुम्ही जेवण करत असताना किंवा विविध हालचाली करत असताना रक्तातील साखरेची पातळी ट्रॅक करता येते," असे या तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले.

रक्तातील वाढलेली साखर नैसर्गिकरित्या कमी करण्याचे 4 मार्ग:

या सोप्या उपायांनी रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित केली जाऊ शकते.डॉ. रोहेनेल्ट यांच्या मते, रक्तातील साखरेची किंचित वाढलेली पातळी,नियंत्रित करण्याचे नैसर्गिक मार्ग आहेत.त्यांनी जीवनशैलीत चार बदल सुचवले आहेत, ज्यात शारीरिक हालचालींच्या नेमक्या वेळेवर लक्ष केंद्रित करण्यापासून ते जेवणानंतर होणारी साखरेची वाढ कमी करण्यासाठी,योग्य अन्नपदार्थांची निवड करण्यापर्यंतच्या गोष्टींचा समावेश आहे.

हे चार मार्ग खालीलप्रमाणे आहेत:

भरपूर पाणी प्या: पाणी नैसर्गिकरित्या रक्तातील साखर कमी करण्यास मदत करते.

जेवणानंतर चाला: जेवणानंतर चाला, अगदी पाच ते दहा मिनिटे चालल्यानेही जेवणानंतर रक्तातील साखर लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते.

कर्बोदके मर्यादित ठेवा: तुमच्या आहारातून साखर, मिठाई आणि स्टार्च यांसारखी कर्बोदके कमी करा.

अन्नपदार्थांची योग्य निवड: कर्बोदकांसोबत नेहमी चरबी किंवा प्रथिने घ्या, ज्यामुळे साखर हळूहळू शरीरात सोडली जाते आणि साखरेची पातळी अचानक वाढून नंतर अचानक कमी होण्याचे प्रमाण कमी होते.

तुमच्या आहारात आणि व्यायामाच्या वेळेत बदल केल्याने, तुमची ऊर्जा पातळी सुधारते. जेवणानंतर येणारी मरगळ आणि सुस्ती कमी होते.

समारोप:

थकवा हा केवळ झोपेची कमतरता किंवा दिवसभराच्या धावपळीचा परिणाम असेलच असे नाही. काही वेळा त्यामागे रक्तातील साखरेचे असंतुलनही कारणीभूत असू शकते. विशेषतः जेवणानंतर वारंवार असह्य सुस्ती, आळस किंवा ऊर्जा कमी झाल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता आपल्या आहारातील कर्बोदकांचे प्रमाण, शारीरिक हालचाल आणि रक्तातील साखरेची पातळी यांचा विचार करणे आवश्यक आहे.तसेच काही वेळा अॅनिमिया, थायरॉईडचे विकार, झोपेच्या समस्या, संसर्ग, औषधांचे दुष्परिणाम, मानसिक ताण आणि इतर अनेक कारणांमुळेही थकवा येऊ शकतो. त्यामुळे सतत किंवा असामान्य थकवा जाणवत असल्यास स्वतःच निदान न करता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टीक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.