व्हिटॅमिन D ची कमतरता घातक आणि अतिरेकही !

 ब्लॉग नं. 2026/266. 

दिनांक:23 सप्टेंबर, 2026.

मित्रांनो,

प्रास्ताविक	आरोग्याच्या बाबतीत नेहमीच हे म्हटलं जातं की,“योग्य प्रमाण हेच महत्त्वाचं,कमतरताही टाळा आणि अतिरेकही टाळा.आपल्याला आजकाल माध्यमातून हे सांगितलं जातं की, व्हिटॅमिन D ची कमतरता अतिशय घातक असू शकते.पण एक लक्षांत ठेवा,व्हिटॅमिन D घेत आहात? जपून ! अति डोस किडनी आणि शरीरातील अवयवांसाठी धोकादायक ठरू शकतो.जाणून घेऊ आजच्या ब्लॉगमध्ये.
सविस्तर	व्हिटॅमिन D हे आपल्या शरीरासाठी अत्यंत महत्त्वाचे जीवनसत्त्व आहे.हाडांची मजबुती, कॅल्शियमचे संतुलन आणि शरीरातील अनेक जैविक प्रक्रियांमध्ये त्याची महत्त्वाची भूमिका असते.त्यामुळे व्हिटॅमिन D ची कमतरता असल्यास डॉक्टर अनेकदा सप्लिमेंट्स घेण्याचा सल्ला देतात.मात्र, व्हिटॅमिन D म्हणजे जितके जास्त तितके चांगले असे नाही. गरजेपेक्षा जास्त प्रमाणात किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय दीर्घकाळ घेतल्यास त्याचे गंभीर दुष्परिणाम होऊ शकतात. व्हिटॅमिन D चा अतिरेक का धोकादायक ठरतो? Economic Times मधील लेखानुसार,शरीरात व्हिटॅमिन D चे प्रमाण खूप वाढल्यास रक्तातील कॅल्शियमची पातळी असामान्यरीत्या वाढू शकते.या स्थितीला हायपरकॅल्सिमिया (Hypercalcemia) म्हणतात.रक्तातील कॅल्शियम वाढल्याने मळमळ, उलट्या, बद्धकोष्ठता, पोटदुखी, भूक मंदावणे, अशक्तपणा किंवा गोंधळ यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. गंभीर परिस्थितीत किडनी आणि हृदयावरही परिणाम होऊ शकतो. किडनीवर कसा परिणाम होतो? व्हिटॅमिन D च्या अतिरेकामुळे शरीरातील कॅल्शियमचे प्रमाण वाढू शकते. त्यामुळे किडनीवर अतिरिक्त ताण येण्याची शक्यता असते.अशा परिस्थितीत वारंवार लघवी होणे, खूप तहान लागणे, किडनी स्टोन होणे किंवा गंभीर प्रकरणांमध्ये किडनीच्या कार्यावर परिणाम होणे अशी समस्या निर्माण होऊ शकते. वैद्यकीय साहित्यामध्ये मोठ्या प्रमाणातील व्हिटॅमिन D सेवनाशी संबंधित acute kidney injury ची प्रकरणेही नोंदवली गेली आहेत. हृदयावरही होऊ शकतो परिणाम: व्हिटॅमिन D च्या अतिरेकामुळे वाढलेले कॅल्शियम केवळ किडनीपुरते मर्यादित राहत नाही. गंभीर हायपरकॅल्सिमियामुळे हृदयाच्या विद्युत क्रियेत बदल होऊन धडधड किंवा हृदयाच्या ठोक्यांमध्ये अनियमितता निर्माण होऊ शकते. अत्यंत गंभीर परिस्थितीत हृदयाच्या कार्यावरही परिणाम होऊ शकतो. मग व्हिटॅमिन D घेऊच नये का? असे अजिबात नाही. व्हिटॅमिन D शरीरासाठी आवश्यक आहे आणि त्याची कमतरता असल्यास योग्य उपचार महत्त्वाचे आहेत. मुद्दा व्हिटॅमिन D टाळण्याचा नसून योग्य प्रमाणात आणि योग्य कारणासाठी घेण्याचा आहे.काही लोक इंटरनेटवरील माहिती, मित्रांचा सल्ला किंवा स्वतःच्या अंदाजावरून व्हिटॅमिन D चे मोठे डोस घेण्यास सुरुवात करतात. मात्र प्रत्येक व्यक्तीची गरज वेगळी असू शकते. त्यामुळे सप्लिमेंट सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. मग कोणती काळजी घ्यावी? व्हिटॅमिन D सप्लिमेंट घेत असाल तर काही मूलभूत गोष्टी लक्षात ठेवा.डॉक्टरांनी सांगितल्याशिवाय हाय-डोस व्हिटॅमिन D घेऊ नका.कमतरता आहे का हे जाणून घेण्यासाठी आवश्यक असल्यास रक्त तपासणी करा.डॉक्टरांनी दिलेला डोस आणि कालावधी स्वतःहून वाढवू नका.दीर्घकाळ सप्लिमेंट घेत असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आवश्यक तपासण्या करून घ्या.मळमळ, उलट्या, खूप तहान लागणे, वारंवार लघवी होणे, अशक्तपणा किंवा गोंधळ यांसारखी लक्षणे दिसल्यास वैद्यकीय सल्ला घ्या.आधीपासून किडनीशी संबंधित समस्या किंवा इतर आरोग्यविषयक स्थिती असल्यास सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी डॉक्टरांना त्याची माहिती द्या. ‘नैसर्गिक’ म्हणजे नेहमी सुरक्षित असे नसते: व्हिटॅमिन्स आणि मिनरल्स हे शरीरासाठी आवश्यक असले तरी त्यांचा अतिरेक नुकसानकारक ठरू शकतो.सप्लिमेंट हे औषधांसारखेच जबाबदारीने वापरणे आवश्यक आहे. विशेषतः व्हिटॅमिन D बाबतीत, कमतरता भरून काढणे आणि गरजेपेक्षा जास्त प्रमाणात सेवन करणे यात मोठा फरक आहे.
समारोप	व्हिटॅमिन D आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहे; मात्र त्याचा अतिरेक आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतो. त्यामुळे “जास्त घेतले तर जास्त फायदा होईल” हा गैरसमज टाळणे गरजेचे आहे. आपल्याला व्हिटॅमिन D ची गरज आहे का, किती डोस घ्यायचा आणि किती काळ घ्यायचा, हे शक्यतो रक्त तपासणी आणि वैद्यकीय सल्ल्याच्या आधारे ठरवावे.
	आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा.

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टीक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.