HbA1c कधी वास्तविकतेपेक्षा कमीही येऊ शकतं?

 ब्लॉग नं. 2026/259.

दिनांक: 16 सप्टेंबर, 2026. 

मित्रांनो,

कालच्या ब्लॉगमध्ये आपण Hba1c म्हणजे काय? ही प्रक्रिया कशी चालते?  आणि काही वेळा रक्तातील साखरेची पातळी जास्त नसतांना देखिल, HbA1c ची पातळी जास्त दिसू शकते.हे बघितलं.आजच्या ब्लॉगमध्ये, काही वेळा रक्तातील सकहहारेच्या पातळीच्या विपरीत परिणाम दिसू शकतो, हे आपण बघू या.

सविस्तर: 

व्हिटॅमिन B12 आणि फोलेटच्या कमतरतेचाही HbA1c च्या पातळीवर परिणाम होऊ शकतो,कारण या घटकांमुळे लाल रक्तपेशी,रक्ताभिसरणात किती काळ टिकून राहतात यावर परिणाम होतो.हे एक कारण आहे, ज्यामुळे डॉक्टर केवळ HbA1c च्या निकालावर अवलंबून राहत नाहीत.

कधीकधी HbA1c ची पातळी प्रत्यक्षात कमी दिसू शकते:

ज्याप्रमाणे काही परिस्थितींमुळे HbA1c ची पातळी वाढू शकते,त्याचप्रमाणे काही परिस्थितींमुळे ती वास्तविक पातळीपेक्षा कमी दिसू शकते.डॉ.जैन नमूद करतात की,"काही परिस्थितींमध्ये लाल रक्तपेशींचे आयुष्य कमी होते - उदाहरणार्थ 'हेमोलिटिक ॲनिमिया' (hemolytic anemia),अलीकडे झालेले रक्त कमी होणे (रक्तस्राव) आणि रक्त संक्रमण (blood transfusion) - ज्यामुळे HbA1c ची पातळी अनपेक्षितपणे कमी येऊ शकते."

जेव्हा लाल रक्तपेशी पुरेसा काळ टिकत नाहीत,तेव्हा त्यांना ग्लुकोज साठवण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळत नाही.त्यामुळे, HbA1c चा निकाल त्या व्यक्तीच्या रक्तातील साखरेची सरासरी पातळी कमी दर्शवू शकतो.

मूत्रपिंड, यकृत आणि अनुवांशिक विकारांचा प्रभाव:

मूत्रपिंड आणि यकृताचे आजार: शरीरातील मूत्रपिंड आणि यकृत केवळ टाकाऊ पदार्थ गाळण्याचे,किंवा पोषक घटकांवर प्रक्रिया करण्याचे काम करत नाहीत,तर ते लाल रक्तपेशींची निर्मिती आणि त्यांचे आयुष्य यांवरही प्रभाव टाकतात.यांच्या दीर्घकालीन आजारांमुळे,लाल रक्तपेशींच्या निर्मितीत अडथळे येऊ शकतात,ज्याचा परिणाम HbA1c च्या पातळीवर होतो.

रक्तविकार (अनुवांशिक आजार):प्रत्येकाचे हिमोग्लोबिन सारखे नसते.सिकल सेल ॲनिमिया किंवा थॅलेसेमियासारखे अनुवांशिक आजार असलेल्या लोकांमध्ये,हिमोग्लोबिनचे स्वरूप असामान्य असते किंवा त्यांच्या तांबड्या रक्तपेशींच्या आयुर्मानात फरक असतो.अशा विसंगतींमुळे HbA1c च्या मोजमापात चुकीचे निष्कर्ष निघू शकतात.

गरोदरपण: गरोदरपणात शरीरात प्रचंड बदल होतात.विशेषतः दुसऱ्या आणि तिसऱ्या तिमाहीत,तांबड्या रक्तपेशींच्या विसर्जनाच्या दरात होणाऱ्या बदलांमुळे,HbA1c च्या रीडिंगवर परिणाम होत असल्याचे दिसून आले आहे.त्यामुळेच,'जेस्टेशनल डायबिटीस' (गरोदरपणातील मधुमेह) असलेल्या महिलांना,केवळ HbA1c वर अवलंबून न राहता नियमितपणे रक्तातील साखरेची पातळी तपासण्यास सांगितले जाते.

दैनंदिन जीवनशैलीचे महत्त्व कायम असते:

काही वैद्यकीय स्थितींचा HbA1c वर स्वतंत्रपणे परिणाम होऊ शकत असला, तरी कालांतराने रक्तातील साखरेवर दैनंदिन सवयींचाच सर्वाधिक प्रभाव पडतो.डॉ. जैन नमूद करतात की, चुकीचा आहार, व्यायामाचा अभाव, लठ्ठपणा, सततचा ताण, अपुरी झोप, धूम्रपान आणि अति मद्यपान यांमुळे 'इन्सुलिन रेझिस्टन्स' (इन्सुलिनला शरीराचा कमी प्रतिसाद) वाढू शकतो आणि रक्तातील ग्लुकोजचे नियंत्रण बिघडू शकते; परिणामी HbA1c ची पातळी वाढू शकते. कॉर्टिकोस्टिरॉइड्ससारखी काही औषधे देखील रक्तातील साखर वाढवू शकतात.

समारोप:

HbA1c ही अत्यंत उपयुक्त चाचणी असली,तरी ती परिपूर्ण नाही.डॉ. जैन यांच्या मते, "रक्तातील वाढलेली साखर (ग्लुकोज) हे HbA1c ची पातळी वाढण्यामागचे मुख्य कारण आहे,पण ते एकमेव कारण नाही. योग्य निदान करण्यासाठी आणि उपचारांची योजना ठरवण्यासाठी, आरोग्यसेवा तज्ज्ञ रुग्णाचा वैद्यकीय इतिहास, रक्तातील साखरेची पातळी आणि इतर चाचण्यांचे निष्कर्ष यांचा विचार करूनच HbA1c ची पातळी तपासतात."

त्यामुळे, जर तुमचा HbA1c चा निकाल अपेक्षेपेक्षा जास्त किंवा कमी आला, तर घाईघाईने कोणताही निष्कर्ष काढू नका. डॉक्टरांशी चर्चा केल्यास आणि तुमच्या एकूण आरोग्याचा बारकाईने आढावा घेतल्यास, त्या आकड्यामागील नेमके कारण समजण्यास मदत होऊ शकते!

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टीक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.