शुद्धीवर आल्यावर तो अस्खलित स्पॅनिश बोलत होता

 ब्लॉग नं:2026/014.

दिनांक:14 जानेवारी,2026.

मित्रांनो,

        एका नियमित शस्त्रक्रियेनंतर,युटा येथील 30 वर्षीय अमेरिकन स्टीफन चेसने वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांना आश्चर्यचकित केले: शुद्धीवर आल्यावर तो अस्खलित स्पॅनिश बोलत होता.समस्या ही होती की, त्याने सेर्व्हान्तेसची ही भाषा कधीही शिकली नव्हती.अमेरिकन माध्यमांनी नोंदवलेल्या या दुर्मिळ घटनेमुळे मानवी मेंदूची रहस्ये आणि अवचेतन भाषिक स्मृतीवरील चर्चेला पुन्हा सुरुवात झाली आहे.आज याबद्दल आपण सविस्तर जाणून घेऊ.

सविस्तर:  

एक अनाकलनीय जागृती:

स्टीफन 19 वर्षांचा असतांना,फुटबॉलच्या दुखापतीनंतर त्याच्यावर पहिली शस्त्रक्रिया झाली. शुद्धीवर आल्यावर, तो सुमारे 20 मिनिटे आपोआप स्पॅनिश बोलला, त्यानंतर तो पुन्हा त्याच्या मूळ इंग्रजी भाषेत बोलू लागला.तेव्हापासून,प्रत्येक सामान्य भूल दिल्यानंतर तीच परिस्थिती निर्माण होते असे दिसते.ज्या भाषेवर त्याचे जाणीवपूर्वक प्रभुत्व नाही, त्या भाषेत तो तात्पुरता परत जातो. विशेष म्हणजे, त्याने कधीही स्पॅनिशचे औपचारिक शिक्षण घेतले नसले तरी, स्टीफन स्पॅनिश भाषिक वस्तीत वाढला होता. त्याला वाटते की त्याच्या मेंदूने त्याच्या नकळत आवाज, शब्द आणि वाक्यांची रचना 'रेकॉर्ड' केली असावी.

मेंदू, एक अद्भुत ग्रंथालय

मज्जासंस्थेचे तज्ञ 'फॉरेन लँग्वेज सिंड्रोम' नावाच्या एका दुर्मिळ विकाराचे वर्णन करत आहेत.ही घटना कधीकधी डोक्याला दुखापत,शस्त्रक्रिया किंवा कोमा नंतर घडते.भूल देण्याच्या औषधांमुळे जागृत झालेला किंवा 'पुन्हा प्रोग्राम केलेला' मेंदू, पूर्वी सुप्त असलेल्या स्मृती क्षेत्रांमध्ये प्रवेश करतो. बॅबेल मॅगझिननुसार, मेंदूतील काही जखमा किंवा उत्तेजना दडलेल्या भाषिक सर्किट्सना 'सक्रिय' करू शकतात, ज्यामुळे एखादी व्यक्ती निष्क्रियपणे शिकलेली किंवा खूप पूर्वी विसरलेली भाषा तात्पुरती वापरू शकते.

वैद्यकीय कुतूहलापासून नवीन कौशल्यापर्यंत:

त्या घटनेनंतर, स्टीफनला या अनपेक्षित देणगीचा अर्थ शोधायचा होता.तो दोन वर्षे चिलीमध्ये राहिला आणि त्याने आपले स्पॅनिश इतके परिपूर्ण केले की,तो जवळजवळ मूळ भाषिक पातळीवर पोहोचला. "आपल्याला कळतही नाही, पण मेंदू काय काय लक्षात ठेवू शकतो हे शोधणे खूप आकर्षक आहे," तो म्हणतो. आज, त्याच्या प्रकरणाचा अभ्यास भाषिक स्मृती आणि न्यूरोप्लास्टिसिटीमधील अनेक विशेषज्ञ करत आहेत,जे याकडे भाषा आपल्या मज्जासंस्थेच्या सर्किट्समध्ये कशा कोरल्या जातात,आणि कधीकधी पुन्हा कशा जागृत होतात,हे समजून घेण्यासाठी एक आशादायक मार्ग म्हणून पाहत आहेत.

स्टीफन चेसची कथा ही एक आठवण करून देते की,मानवी मेंदू हा अजूनही मोठ्या प्रमाणावर अज्ञात प्रदेश आहे. दडलेल्या आठवणी, निष्क्रिय शिक्षण आणि चेतनेच्या अजूनही नीट न समजलेल्या यंत्रणा यांच्या दरम्यान, हे आकर्षक प्रकरण निसर्ग आणि संगोपन यांच्यातील रेषा धूसर करते.

समारोप:

            स्टीफन चेसची कथा आपल्याला एक महत्त्वाची आठवण करून देते की, मानवी मेंदू अजूनही मोठ्या प्रमाणावर अज्ञात आहे.आपण जे “शिकतो” त्यापेक्षा कितीतरी अधिक गोष्टी आपला मेंदू साठवत असतो.  दडलेल्या आठवणी, निष्क्रिय शिक्षण, आणि चेतनेच्या गुंतागुंतीच्या यंत्रणा, या सगळ्यांच्या मध्ये निसर्ग आणि संगोपन यांची रेषा धूसर होत जाते.कदाचित आपण सगळेच,आपल्या मेंदूत अशी काही अद्भुत कौशल्ये घेऊन फिरत असतो जी योग्य क्षणाची वाट पाहत असतात.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला? तुमचे मत कमेंट बॉक्समध्ये जरूर लिहा.पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉगमध्ये.तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या.स्वस्थ रहा, आनंदी रहा, मस्त जगा.

 

प्रसाद नातु

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

वाचकांसाठी टीप: हा ब्लॉग केवळ माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. कोणत्याही वैद्यकीय स्थितीबद्दलच्या शंकांसाठी नेहमी तुमच्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.