मूत्रपिंडाच्या आजाराला‘सायलेंट किलर’ का म्हणतात?

ब्लॉग नं:2026/219

दिनांक:7 ऑगस्ट, 2026.

मित्रांनो,  

मूत्रपिंडाचा आजार ‘सायलेंट किलर’ का म्हणतात?

आपल्या शरीरातील मूत्रपिंड म्हणजेच किडनी ही अत्यंत महत्त्वाची अवयवे आहेत. रक्तातील टाकाऊ पदार्थ आणि अतिरिक्त द्रव बाहेर टाकणे, शरीरातील पाणी आणि क्षारांचे संतुलन राखणे, रक्तदाबाच्या नियंत्रणात मदत करणे आणि काही महत्त्वाच्या हार्मोन्सच्या निर्मितीत भूमिका बजावणे, अशी अनेक कामे मूत्रपिंड सतत करत असतात.आजच्या ब्लॉगमध्ये या विषयी सविस्तर जाणून घेऊ.   

सविस्तर:

पण मूत्रपिंडाच्या आजाराची सर्वात मोठी अडचण म्हणजे,तो अनेकदा सुरुवातीच्या काळात कोणतीही ठळक लक्षणे दाखवत नाही.त्यामुळे व्यक्तीला आपण पूर्णपणे निरोगी आहोत असे वाटत राहते आणि आजार हळूहळू वाढत जातो.याच कारणामुळे किडनीच्या आजाराला अनेकदा ‘सायलेंट किलर’ असे म्हटले जाते. विशेषतः मधुमेह, उच्च रक्तदाब, लठ्ठपणा किंवा हृदयविकार असलेल्या व्यक्तींनी याबाबत अधिक सावध राहणे गरजेचे आहे.

ही 3 सुरुवातीची लक्षणे दुर्लक्षित करू नका:

1.लघवीत फेस दिसणे:

लघवीमध्ये वारंवार किंवा सातत्याने जास्त फेस दिसत असेल तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. काही वेळा हे मूत्रामधून प्रथिने (Protein) जास्त प्रमाणात बाहेर पडत असल्याचे लक्षण असू शकते. किडनीच्या फिल्टरमध्ये बिघाड झाल्यास प्रथिने लघवीतून गळू शकतात.मात्र प्रत्येक वेळी लघवीत फेस दिसणे म्हणजे किडनीचा आजार असे नाही.तरीही हा बदल वारंवार जाणवत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन Urine Routine आणि Urine Albumin-to-Creatinine Ratio (ACR) यांसारख्या तपासण्या करणे योग्य ठरते.

2.सतत थकवा आणि अशक्तपणा:

‘आज खूप काम झाले’, ‘वयामुळे असेल’ किंवा ‘झोप नीट झाली नाही’ असे समजून आपण सततचा थकवा दुर्लक्षित करतो.पण किडनीचे कार्य कमी झाल्यास शरीरात टाकाऊ पदार्थ साचू शकतात आणि काही रुग्णांमध्ये अशक्तपणा किंवा रक्तक्षयाची समस्या निर्माण होऊ शकते.त्यामुळे कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना सतत थकवा, कमजोरी किंवा पूर्वीपेक्षा कमी ऊर्जा जाणवत असेल, तर त्यामागे अनेक कारणे असू शकतात—त्यापैकी किडनीचे कार्यही एक कारण असू शकते. योग्य तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.

3.पाय,घोटे किंवा डोळ्यांभोवती सूज:

किडनी शरीरातील अतिरिक्त द्रव आणि सोडियम योग्य प्रकारे बाहेर टाकू शकत नसल्यास शरीरात पाणी साचू शकते. त्यामुळे विशेषतः पाय, घोटे, हात किंवा डोळ्यांभोवती सूज दिसू शकते.संध्याकाळी चप्पल किंवा बूट घट्ट वाटणे, अंगठी नेहमीपेक्षा घट्ट होणे किंवा सकाळी डोळ्यांभोवती सूज जाणवणे यांसारखे बदलही लक्षात घेण्यासारखे आहेत. अर्थात, सूज येण्याची इतरही अनेक कारणे असू शकतात; म्हणून स्वतःहून निष्कर्ष न काढता वैद्यकीय तपासणी करणे आवश्यक आहे.

आणखी कोणते संकेत गंभीरपणे घ्यावेत?

लघवीचे प्रमाण अचानक कमी होणे,लघवीचा रंग खूप गडद किंवा कोलासारखा होणे,लघवीत रक्त दिसणे, वारंवार रात्री लघवीला उठणे, त्वचेवर कारण नसताना खाज येणे, मळमळ, भूक कमी होणे किंवा तोंडाला विचित्र धातूसारखी चव येणे यांसारखी लक्षणे दिसल्यास वैद्यकीय सल्ला घ्यावा.

यापैकी काही लक्षणे किडनीच्या आजाराव्यतिरिक्त इतर कारणांनीही होऊ शकतात.मात्र त्यांचे कारण शोधणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः लघवीत रक्त, लघवीचे प्रमाण खूप कमी होणे किंवा अचानक सूज वाढणे याकडे दुर्लक्ष करू नये.

किडनीचे आरोग्य जपण्यासाठी काय कराल?

1.रक्तदाब नियंत्रणात ठेवा:उच्च रक्तदाब हा किडनीच्या आजाराचा महत्त्वाचा धोका आहे. नियमित रक्तदाब तपासा.

2.मधुमेहावर नियंत्रण ठेवा: दीर्घकाळ अनियंत्रित रक्तातील साखर किडनीच्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांवर परिणाम करू शकते. त्यामुळे HbA1c आणि डॉक्टरांनी सुचवलेल्या तपासण्या नियमित करा.

3.मीठाचे प्रमाण कमी करा: जास्त मीठामुळे रक्तदाब वाढू शकतो आणि किडनीवर अतिरिक्त ताण येऊ शकतो. प्रक्रिया केलेले आणि अतिखारट पदार्थ कमी करा.

4.वजन आणि शारीरिक हालचालींकडे लक्ष द्या: नियमित चालणे किंवा आपल्या क्षमतेनुसार व्यायाम केल्याने वजन, रक्तदाब आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते.

5.वेदनाशामक औषधांचा अनावश्यक वापर टाळा:काही painkillers, विशेषतः NSAIDs, दीर्घकाळ किंवा अति प्रमाणात घेतल्यास किडनीला हानी पोहोचू शकते.डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय त्यांचा नियमित वापर करू नका.

6.पाणी योग्य प्रमाणात प्या: शरीराला आवश्यक तेवढे पाणी प्या. मात्र किडनी किंवा हृदयाचा आजार असलेल्या व्यक्तींनी डॉक्टरांनी सांगितलेल्या द्रवपदार्थांच्या मर्यादेचे पालन करावे.

7.नियमित तपासणी करा: विशेषतः मधुमेह,उच्च रक्तदाब,लठ्ठपणा,किडनी स्टोनचा इतिहास किंवा कुटुंबात किडनीच्या आजाराचा इतिहास असल्यास नियमित तपासणी महत्त्वाची आहे. Serum Creatinine, eGFR, Urine ACR/Protein आणि Blood Pressure या तपासण्या किडनीचे आरोग्य समजून घेण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात.

समारोप:

किडनीचा आजार ‘सायलेंट’ असला तरी त्यापासून बचाव करणे अशक्य नाही.सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे लक्षणांची वाट पाहू नका.कारण लक्षणे दिसेपर्यंत आजार बऱ्याच प्रमाणात पुढे गेलेला असू शकतो.मधुमेह आणि रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे, योग्य आहार घेणे, नियमित व्यायाम करणे, अनावश्यक औषधे टाळणे आणि वेळोवेळी किडनीची तपासणी करणे—हीच किडनीचे आरोग्य जपण्याची खरी गुरुकिल्ली आहे.आज किडनीची काळजी घेतली, तर उद्याचा डायलिसिसचा धोका कमी करण्याच्या दिशेने आपण एक महत्त्वाचे पाऊल उचलू शकतो. लक्षात ठेवा—किडनी दुखत नाही म्हणून ती निरोगी आहे असे समजू नका; किडनीची तपासणी करा, तिचे आरोग्य जपा आणि निरोगी आयुष्य जगा.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.