माझा रकदाब सामान्य आहे, म्हणजे मला धोका नाही ?

 ब्लॉग नं. 2026/229.  

दिनांक: 17 ऑगस्ट, 2026.

मित्रांनो,

हृदयाच्या आरोग्याविषयी आपल्या समाजात अनेक गैरसमज पसरलेले आहेत.त्यापैकीच एक सर्वात मोठा आणि धोकादायक गैरसमज म्हणजे— "माझा रक्तदाब (BP) नेहमीच 120/80 असा सामान्य असतो, म्हणजे माझे हृदय 100% निरोगी आहे आणि मला कोणताही धोका नाही!"

परंतु, हे खरोखरच खरे आहे का? ठाण्यातील 'किम्स हॉस्पिटल्स' येथील सल्लागार कार्डिओथोरॅसिक आणि व्हॅस्क्युलर सर्जन डॉ. सौम्या शेखर जेनासामंत यांच्या मतानुसार, हा विचार अत्यंत दिशाभूल करणारा ठरू शकतो.परंतु, घाबरून जाण्याचे कारण नाही. काही टेस्ट करून घेऊन तुम्ही याची खात्री करून घेऊ शकता. त्याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घ्या, आजच्या ब्लॉगमध्ये.

सविस्तर:

रक्तदाब सामान्य असणे ही नक्कीच दिलासादायक बाब आहे,पण यामुळे हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळे (Blockages) असण्याची शक्यता पूर्णपणे नाकारता येत नाही.चला तर मग,या लेखातून समजून घेऊया की सामान्य रक्तदाब असूनही हृदयाचा आजार कसा होऊ शकतो आणि तो ओळखण्यासाठी कोणत्या चाचण्या उपयुक्त ठरतात.

1. सामान्य रक्तदाब असला तरी 'हृदयविकाराचा झटका' का येऊ शकतो?

डॉ. जेनासामंत स्पष्ट करतात की,कोरोनरी आर्टरी डिसीज (हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांचा आजार) असलेल्या अनेक लोकांचा रक्तदाब अगदी सामान्य असतो. हृदयाला रक्त पुरवणाऱ्या वाहिन्यांमध्ये कोलेस्ट्रॉल, चरबी आणि कॅल्शियम हळूहळू साचू लागतात,ज्याला वैद्यकीय भाषेत 'प्लाक' (Plaque) म्हणतात. ही अडथळे निर्माण होण्याची प्रक्रिया अनेकदा सुप्त (Silent) असते.जोपर्यंत वाहिनीमध्ये गंभीर अडथळा निर्माण होत नाही, तोपर्यंत रक्तदाबात कोणताही बदल दिसून येत नाही. त्यामुळे केवळ रक्तदाबावर अवलंबून राहणे धोक्याचे ठरू शकते.

2. दुर्लक्ष करू नये अशी हृदयाशी संबंधित धोक्याची लक्षणे:

हृदयातील अडथळ्यांची लक्षणे नेहमीच तीव्र किंवा स्पष्ट असतात असे नाही.काही सूक्ष्म लक्षणांकडे आपण अनेकदा "किरकोळ त्रास" म्हणून दुर्लक्ष करतो:

• 🚶‍♂️ हालचाल करताना त्रास: चालताना, पायऱ्या चढताना किंवा शारीरिक काम करताना छातीवर जडपणा अथवा दबाव जाणवणे.
• 😮‍💨 धाप लागणे: थोडेसे काम केल्यावरही प्रमाणाबाहेर धाप लागणे.
• 😫 असामान्य थकवा: पुरेशी विश्रांती घेऊनही सतत थकवा जाणवणे.
• ⚡ अस्वस्थता पसरणे: छातीव्यतिरिक्त मान, जबडा, पाठ किंवा डाव्या हातात अस्वस्थता/दुखणे जाणवणे.

महत्त्वाची टीप: मधुमेही (Diabetic) रुग्णांमध्ये ही लक्षणे अत्यंत सौम्य किंवा अजिबात दिसून येत नाहीत (Silent Attack). त्यामुळे नवीन अथवा असामान्य त्रास जाणवल्यास त्वरित तपासणी करणे गरजेचे आहे.

3. हृदयातील अडथळे (Blockages) ओळखण्यासाठी महत्त्वाच्या चाचण्या:

केवळ एका चाचणीने सर्व निदान होत नाही; टप्प्याटप्प्याने केलेली तपासणी सर्वात प्रभावी ठरते. डॉ. जेनासामंत यांनी पुढील चाचण्यांचा सल्ला दिला आहे:

चाचणीचे नाव	ती कशी काम करते? / उपयोग
ईसीजी (ECG)	ही प्राथमिक चाचणी आहे, ज्याद्वारे हृदयावर आलेला पूर्वीचा किंवा सध्याचा ताण समजतो.
ट्रेडमिल टेस्ट (TMT)	व्यायामादरम्यान (तणावाखाली) हृदयाची कार्यक्षमता आणि होणारे बदल तपासले जातात.
2D इकोकार्डियोग्राफी	याद्वारे हृदयाच्या स्नायूंची हालचाल आणि पंम्पिंग क्षमता पाहिली जाते.
कोरोनरी कॅल्शियम स्कोअर	कोणतीही लक्षणे दिसण्यापूर्वी वाहिन्यांमध्ये 'प्लाक' जमा होण्यास सुरुवात झाली आहे का, हे समजते.
सीटी कोरोनरी अँजिओग्राफी	ही 'नॉन-इनव्हेसिव्ह' (शरीर न कापता) केली जाणारी चाचणी आहे, ज्याद्वारे वाहिन्यांतील अडथळे दिसतात.
कोरोनरी अँजिओग्राफी	अडथळ्यांचे अचूक निदान करण्यासाठी ही सर्वोत्तम (Gold Standard) पद्धत आहे, ज्यामध्ये डाय (रंगद्रव्य) इंजेक्ट करून तपासणी केली जाते.

4. कोणी या चाचण्या करून घेणे गरजेचे आहे?

जर तुम्हाला कोणतेही लक्षण दिसत नसले, तरीही खालील जोखीम घटक (Risk Factors) असल्यास हृदयाची तपासणी करून घेतली पाहिजे:

• 🩺 वैद्यकीय परिस्थिती: मधुमेह (Diabetes), उच्च कोलेस्ट्रॉल किंवा लठ्ठपणा.
• 🚬 जीवनशैली: धूम्रपानाची सवय, मद्यपान किंवा अजिबात व्यायाम नसलेली बैठी जीवनशैली.
• 🧬 कौटुंबिक इतिहास: कुटुंबात कोणाला लहान वयात हृदयविकाराचा त्रास झाला असल्यास.
• ⏳ वय: ४० वर्षांवरील पुरुष आणि रजोनिवृत्तीनंतरच्या (Post-menopausal) महिला.

समारोप: पूर्वकाळजी हीच सर्वोत्तम सुरक्षा !

हृदयातील अडथळे एका रात्रीत निर्माण होत नाहीत,ते हळूहळू वाढतात.त्यामुळे एखाद्या मोठ्या गंभीर लक्षणाची किंवा छातीत तीव्र कळ येण्याची वाट पाहणे जीवघेणे ठरू शकते.जर तुमच्यात वर नमूद केलेले धोक्याचे घटक असतील किंवा शरीरात काही सूक्ष्म बदल जाणवत असतील, तर "माझा BP तर नॉर्मल आहे" या भ्रमात न राहता तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. वेळेवर तपासणी, योग्य निदान आणि जीवनशैलीतील सकारात्मक बदल तुम्हाला एका मोठ्या संकटापासून वाचवू शकतात!

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टीक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.