पायांचे व्यायाम आणि मधूमेहावर परिणाम

ब्लॉग नं. 2026/225.  

दिनांक: 13 ऑगस्ट, 2026.

मित्रांनो,

पायांचे व्यायाम रक्तातील साखरेवर नेमका काय परिणाम करतात?

अलीकडेच फिटनेस ट्रेनर रितिक चौधरी यांनी,इन्स्टाग्राम व्हिडिओद्वारे दावा केला की, "पायांचे साधे व्यायाम" रक्तातील साखर "52% पर्यंत कमी" करू शकतात.मधुमेहाच्या रुग्णांमध्ये साखरेचे नियंत्रण सुधारण्यासाठी या व्हिडिओत शरीराच्या खालच्या भागाचे (lower-body) व्यायाम सुचवण्यात आले होते. परंतु, या दाव्यात नक्की किती तथ्य आहे? 'इक्विलिब्रियम जिम'चे फिटनेस ट्रेनर प्रदीप गिल यांच्या मदतीने याविषयी सविस्तर जाणून घेऊया,आजच्या ब्लॉगमध्ये.   

सविस्तर:

पायांच्या व्यायामाचा रक्तातील साखरेवर होणारा परिणाम

मधुमेहाच्या व्यवस्थापनात नियमित व्यायाम अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.शरीरातील मोठ्या स्नायूंचा, विशेषतः पायांच्या स्नायूंचा वापर केल्यास रक्तातील ग्लुकोजचा वापर वाढतो:

ग्लुकोजचा वापर: पायांचे स्नायू आकाराने मोठे असतात. व्यायामादरम्यान ते ऊर्जेसाठी रक्तातील साखर मोठ्या प्रमाणात शोषून घेतात.

इन्सुलिन संवेदनशीलतेत सुधारणा: पायांच्या हालचालींमुळे शरीराचा इन्सुलिनला मिळणारा प्रतिसाद सुधारतो आणि इन्सुलिन प्रतिकार कमी होतो.

'52% साखरेत घट' हा दावा खरा की अतिशयोक्ती?

प्रदीप गिल यांच्या मते, पायांच्या व्यायामाच्या एकाच संचाने (सेटने) "52% साखर कमी होते" हा दावा वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झालेला नाही आणि ही अतिशयोक्ती असू शकते. व्यायामाचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीवर वेगळा असतो आणि तो खालील घटकांवर अवलंबून असतो:

1.व्यायामाचा इतिहास आणि फिटनेसची पातळी,

2.स्नायूंची वाढ आणि व्यायामाची तीव्रता,

3.मधुमेहाचे सध्याचे नियंत्रण आणि आहाराची स्थिती,

4.सुरक्षित आणि प्रभावी व्यायामाचे प्रकार

अतिशय कठीण व्यायामांपेक्षा सातत्यपूर्ण हालचाल अधिक फायदेशीर ठरते. खालील सोपे आणि सुरक्षित व्यायाम नियमित करू शकता, जसे की,  

1. चालणे: सर्वात सोपा आणि प्रभावी पर्याय.

2. स्क्वॉट्स (Squats),

3. सायकलिंग आणि पायऱ्या चढणे,

4. रेझिस्टन्स बँडचे व्यायाम.

5. बसून केले जाणारे लेग एक्स्टेंशन्स (Seated leg extensions)

व्यायामामुळे औषधांवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते का?

दररोजच्या व्यायामामुळे वजन नियंत्रणात राहते आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य सुधारते. विशेषतः, टाईप 2 मधुमेहाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात असलेल्या व्यक्तींनी जीवनशैलीत सातत्यपूर्ण बदल केल्यास, कालांतराने त्यांचे औषधांवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते.परंतु,औषधांमध्ये कोणतेही बदल नेहमी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच करावेत.

समारोप:

थोडक्यात सांगायचे तर,पायांचे व्यायाम हे केवळ पायांना मजबूत करण्यासाठी नसून,रक्तातील साखरेवर नियंत्रण मिळवण्यासाठीदेखील अत्यंत प्रभावी माध्यम आहेत.पायांचे मोठे स्नायू साखरेचा ऊर्जा म्हणून वापर करतात,ज्यामुळे इन्सुलिनची कार्यक्षमता वाढते आणि साखर नियंत्रणात राहण्यास मदत होते. '52% साखरेत घट' असा कोणताही जादुई आकडा प्रत्येकाला लागू होत नसला,तरी रोजच्या दिनक्रमात चालणे,स्क्वॉट्स किंवा सायकलिंग यांसारख्या सोप्या व्यायामांचा समावेश केल्यास मधुमेहाचे व्यवस्थापन नक्कीच सोपे होऊ शकते.

मात्र, हे नेहमी लक्षात ठेवा की व्यायाम ही औषधांना किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याला पूर्ण पर्याय नाही. योग्य आहार, नियमित व्यायाम आणि वैद्यकीय देखरेखीचा समतोल राखूनच तुम्ही मधुमेहावर मात करून निरोगी व तंदुरुस्त आयुष्य जगू शकता.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टीक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.