थकवा आणि केसगळतीकडे दुर्लक्ष करताय?

 ब्लॉग नं. 2026/113,

दिनांक: 23 एप्रिल, 2026.  

मित्रांनो,

थकवा आणि केसगळतीकडे दुर्लक्ष करताय?

आजच्या धकाधकीच्या जीवनात आपल्याला सतत थकवा जाणवणे, सकाळी उठल्यावरही उत्साह न वाटणे किंवा अचानक केस गळायला लागणे,या गोष्टी सामान्य वाटू शकतात.पण याला 'वर्क स्ट्रेस' किंवा 'बदलता ऋतू' म्हणतो. पण खरं तर, तुमचे शरीर तुम्हाला आतून काहीतरी सांगण्याचा प्रयत्न करत आहे.बघू या,देशात करण्यात आलेले एक सर्वेक्षण काय सांगतंय.

संविस्तर:

भारतातील एका मोठ्या सर्वेक्षणात असे दिसून आले आहे की, अगदी सकस आहार घेणाऱ्यांमध्येही व्हिटॅमिन बी 12, व्हिटॅमिन डी आणि लोहाची (Iron) मोठी कमतरता आढळत आहे. ही कमतरता शांतपणे तुमच्या शरीराचे नुकसान करत असते.

पोषक तत्वांची 'मूक' भूमिका: का आहे ही कमतरता घातक?

जेव्हा या तीन घटकांची पातळी खालावते, तेव्हा शरीर हळूहळू संकेत देऊ लागते:

• व्हिटॅमिन बी 12: हे मज्जातंतूंचे आरोग्य आणि मेंदूच्या कार्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. याच्या कमतरतेमुळे विसरभोळेपणा, हात-पायांना मुंग्या येणे आणि प्रचंड मानसिक थकवा जाणवू शकतो.
• व्हिटॅमिन डी: केवळ हाडांच्या मजबुतीसाठीच नाही, तर रोगप्रतिकारशक्तीसाठीही हे महत्त्वाचे आहे. सूर्यप्रकाश भरपूर असूनही,आपण एसीमध्ये किंवा बंद खोल्यांत राहत असल्याने,ही कमतरता वाढली आहे.
• लोह (Iron): रक्तातील ऑक्सिजन वाहून नेण्याचे काम लोह करते.लोहाची कमतरता म्हणजे 'ॲनिमिया', ज्यामुळे धाप लागणे, चेहरा फिका पडणे आणि अशक्तपणा जाणवतो.

आपण कुठे चुकतोय? आधुनिक जीवनशैलीचे तोटे:

डॉ. चिराग टंडन यांच्या मते,आपली आधुनिक दिनचर्या,वरवर कार्यक्षम वाटत असली तरी,ती पौष्टिकतेच्या बाबतीत निकृष्ट आहे.

1.       बैठी जीवनशैली: दिवसभर स्क्रीनसमोर बसल्यामुळे,शारीरिक हालचाल कमी आणि तणाव जास्त होतो.

2. चुकीच्या खाण्याच्या सवयी: नाश्ता टाळणे किंवा घाईघाईत प्रक्रिया केलेले (Processed) अन्न खाण्यामुळे,शरीराला आवश्यक सूक्ष्म पोषक तत्वे मिळत नाहीत.

3.       सूर्यप्रकाशाचा अभाव: शहरांमध्ये घराबाहेर पडण्याचे प्रमाण कमी झाल्याने,व्हिटॅमिन डीचे संश्लेषण थांबले आहे.

छोट्या सवयी, मोठा बदल: काय करावे?

शरीरातील ही कमतरता भरून काढण्यासाठी,महागड्या उपचारांपेक्षा दैनंदिन शिस्त महत्त्वाची आहे.

• संतुलित आहार: तुमच्या ताटात हिरव्या पालेभाज्या, मोड आलेली कडधान्ये, फळे, सुकामेवा आणि दुग्धजन्य पदार्थांचा समावेश करा.
• सूर्यप्रकाश: दररोज किमान 15-20  मिनिटे उन्हात घालवा.
• आहार संयोजनावर लक्ष द्या: लोहयुक्त पदार्थ खाताना,सोबतीला व्हिटॅमिन सी (उदा. लिंबू किंवा संत्री) घ्या, ज्यामुळे लोहाचे शोषण चांगले होते.
• नियमित व्यायाम: व्यायामामुळे रक्ताभिसरण सुधारते आणि पोषक तत्वांचा वापर,शरीर प्रभावीपणे करू शकते.

सावधान! स्वतःहून औषधे घेणे टाळा:

अनेकांना वाटतं की,थकवा आहे तर मल्टीव्हिटॅमिन गोळ्या घ्याव्यात. पण, डॉ. चिराग टंडन इशारा देतात की, डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय सप्लिमेंट्स घेणे धोकादायक ठरू शकते.अतिरिक्त लोहामुळे अवयवांचे नुकसान होऊ शकते तर जास्त व्हिटॅमिन डीमुळे विषबाधा होऊ शकते.त्यामुळे,आधी रक्ताची तपासणी करा आणि मगच तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली उपचार घ्या.

समारोप:

आरोग्य ही एक निरंतर चालणारी प्रक्रिया आहे. "आज थकवा आहे,म्हणून उद्या गोळी घेऊ" या मानसिकतेपेक्षा, रोजच्या आहारात आणि जीवनशैलीत केलेले छोटे बदल,तुम्हाला दीर्घायुषी बनवू शकतात. शरीराच्या संकेतांकडे दुर्लक्ष करू नका; वेळीच दिलेला प्रतिसाद हाच आरोग्याचा खरा पाया आहे.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.