पंडित शिवकुमार शर्मा-एक अनोखा कलाकार

 Blog No.2024/010. 

Date: -13^th, January,2024. 

मित्रांनो,

         भारतीय संगीतात संतूर हे एक अनोख वाद्य. या वाद्याला लोकमान्यता देण्याचे आणि विशेष म्हणजे भारतीय शास्त्रीय संगीतात संतूरला एक वाद्य म्हणून मान्यता मिळवून देण्याचे काम एका शास्त्रीय संगीतकाराने केले. त्या संगीतकाराचे नांव म्हणजे पंडित शिवकुमार शर्मा. आज त्यांची 86 वी जयंती. त्या निमित्त त्यांना आजच्या या ब्लॉगच्या रूपाने माझ्या कडून शब्द सुमनांजली. 

प्रास्ताविक

          पंडित शिवकुमार शर्मा यांचा जन्म 13 जानेवारी 1938 रोजी ब्रिटिश भारतातील जम्मू आणि काश्मीर संस्थानातील (आताच्या जम्मू राज्यात)  जम्मू येथे झाला.त्यांचे वडील उमा दत्त शर्मा हे गायक आणि तबला वादक होते.त्यांच्या वडिलांनी त्यांना वयाच्या पाचव्या वर्षापासून गायन आणि तबला शिकवायला सुरुवात केली. वडिलांनी त्यांची संतूर या हातोड्याने बांधलेल्या डलसीमरची ओळख करून दिली. संतूर हे एक लोक वाद्य आहे. ज्याचे मूळ प्राचीन पर्शियामध्ये होते,परंतु ते काश्मीरमध्ये वाजवले जायचे.त्यांच्या वडिलांनी पारंपारिक काश्मिरी लोकसंगीताशी सुफी नोट्सची सांगड घातलेली पाहिली आणि त्यांनी पंडितजीना वाद्य वाजवायला शिकविले. भारतीय शास्त्रीय संगीतासाठी हे वाद्य नवीन होते.पंडितजीनी वयाच्या तेराव्या वर्षी संतूर शिकण्यास सुरुवात केली आणि 1955 मध्ये मुंबईत त्यांचा पहिला सार्वजनिक कार्यक्रम केला.

आपल्या वडिलांसोबत संतूर वाजवून करिअरची सुरुवात केल्यावर पंडित शर्मा यांनी संतूरला लोकप्रिय भारतीय शास्त्रीय संगीत वाद्य म्हणून मान्यता मिळवून दिली.त्यांनी 1960 मध्ये त्यांचा पहिला सोलो अल्बम रेकॉर्ड केला.पंडित शर्मा यांनी भारतीय तबला वादक झाकीर हुसेन आणि बासरीवादक हरिप्रसाद चौरसिया यांच्यासोबत त्यांच्या जुगलबंदीचे कार्यक्रम देखिल केले.1967 मध्ये, त्यांनी बासरीवादक हरिप्रसाद चौरसिया आणि गिटार वादक ब्रिजभूषण काबरा यांच्यासोबत एक अल्बम, कॉल ऑफ द व्हॅली केला, जो भारतीय शास्त्रीय संगीतातील सर्वात लोकप्रिय अल्बम ठरला.

कारकीर्द

            शर्मा यांनी व्ही. शांताराम यांच्या ‘झनक झनक पायल बाजे’  या चित्रपटातील एका दृश्यासाठी पार्श्वसंगीत तयार केले ज्यात गोपी कृष्णाने कथ्थक नृत्य सादर केले.त्यांनी बासरीवादक हरिप्रसाद चौरसिया यांच्यासोबत शिव-हरी या नावाने अनेक चित्रपटांचे संगीत दिग्दर्शन केले.ज्यात सिलसिला,फासले,चांदनी,लम्हे आणि डर  यासारख्या संगीतमय हिट चित्रपटांचा समावेश होतो.पंडित शर्मा यांनी संगीत दिग्दर्शक एस.डी. बर्मन यांच्या आग्रहास्तव देव आनंदच्या गाईड चित्रपटातील लता मंगेशकर यांनी गायलेल्या "मो से छल किये जाये" या लोकप्रिय गाण्यात तबलाही वाजवला होता.पण शर्मा यांना फिल्मी गाण्यांपेक्षा अभिजात संगीताकडेच अधिक रुचि राहिली.ते म्हणत की "शास्त्रीय संगीत हे मनोरंजनासाठी नाही.ते तुम्हाला ध्यानाच्या प्रवासात घेऊन जाण्यासाठी आहे, ये तो मेहसूस करने की चीज है थोडक्यात ते अनुभवावे लागते.

 पुरस्कार आणि मान्यता

1986 ला  संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार

1991 ला पद्मश्री हा भारताचा चतुर्थ नागरी सर्वोच्य पुरस्कार

2001 ला पद्मविभूषण हा भारताचा द्वितीय नागरी सर्वोच्य पुरस्कार

वैयक्तिक जीवन

       पंडित शिवकुमार शर्मा यांनी मनोरमा यांच्याशी लग्न केले. त्यांच्या पासून त्यांना एक मुलगा झाला ज्याचे नांव  राहुल.राहुलने वयाच्या 13 व्या वर्षी संतूर शिकायला सुरुवात केली, तो देखील संतूर वादक आहे आणि पंडित  शिवकुमार शर्मा आणि राहुल यांनी 1996 पासून एकत्र कार्यक्रम केलेत.एका मुलाखतीत शर्मा यांनी सांगितले की त्यांनी राहुलची शिष्य म्हणून निवड केली, कारण त्यांना वाटले की त्याला  "देवाची देणगी" आहे.

 मृत्यू

पंडित शिवकुमार शर्मा यांचे 10 मे 2022 रोजी हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले. ते 84 वर्षांचे होते. त्यांच्यावर जुहू येथे शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार करण्यात आले

 समारोप

         भारताच्या या महान सुपुत्राला त्यांच्या 86 व्या जयंती दिनी माझे विनम्र अभिवादन. तुम्हाला आजचा ब्लॉग कसा वाटला ते कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुढचा ब्लॉग येईपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

 प्रसाद नातु, पुणे.