ताण आणि तणावावर नियंत्रण Stress and Strain

Blog No.2023/249            
Date:- 26^th, September 2023. 

मित्रांनो,

            आज जवळपास आठ दिवसांनी ब्लॉग लिहितोय.मध्यंतरीचे सगळे ब्लॉग आठ दिवसांपूर्वी लिहून ठेवलेले होते. आज स्टॉक संपला. In fact, कालच संपलेला. पण काल लिहिला नाही. म्हटले अजून एक दिवस विश्रांती द्यावी डोळ्यांना.एक सांगतो मित्रांनो,इतक्यात बऱ्याच जणांना भेटण्याचा योग आला.गणपती उत्सव, हॉस्पिटलला  डोळ्याच्या ऑपरेशनच्या निमित्ताने जाणे. यात एक गोष्ट कळली. प्रत्येक जण काही ना काही व्याधींनी ग्रासलेला आहे. हे नव्हे, तर त्या प्रत्येक व्याधीचे एक प्रमुख कारण ताण आणि तणाव हेच आहे. त्यावर आजचा ब्लॉग.

प्रास्ताविक

            तर मित्रांनो, प्रत्येक व्याधीचे एक प्रमुख कारण ताण आणि तणाव हेच आहे. मधुमेह झाला आहे, डॉक्टर सांगतात, टाइप 2 प्रकारचा मधुमेह प्रामुख्याने ताण आणि तणाव यामुळे होतो. म्हणजे व्यायाम नसणे आणि खाणे हे दोन तर कारणीभूत आहेतच, पण ताण आणि तणाव हे देखिल कारण आहे. तुम्ही दूसरा कुठलाही रोग घ्या डॉक्टर हेच सांगतात. डॉक्टर मधुमेह नियंत्रण करण्याचे औषध तर लिहून देतात. पण ताण आणि तणाव यावर नियंत्रण कसे मिळवावे हे सांगत नाही.ताण आणि तणाव कमी करा किंवा घ्या म्हणतात. म्हणजे नेमके काय करायचे. माझ्या कडील मानसशास्त्राच्या काही नोट्स मध्ये काही उपाय सापडले आहेत आणि काही इतर ठिकाणाहून मिळविले. ते खाली देत आहे.   

 रणनीती आणि उपाय

 1.       विश्रांती तंत्रांचा सराव करा:

खोल श्वास घेणे: हळू, खोल श्वास (Deep Breathing)  घ्या. श्वास आंत घ्या,धरुन ठेवा  आणि श्वास सोडून द्या असे चार वेळा करा. यामुळे तुमची मज्जासंस्था शांत होण्यास मदत होऊ शकते.

स्नायूंना विश्रांती द्या : तुमच्या शरीरातील प्रत्येक स्नायूला ताण द्या आणि सोडा, तुमच्या पायाच्या बोटांपासून सुरू करा आणि तुमच्या डोक्यापर्यंत हेच काम करा.

जागरूकता वाढविण्यासाठी ध्यानधारणा करा: जागरूक राहण्यासाठी आणि चिंता कमी करण्यासाठी जगरुकतेचा सराव करा.

2.       नियमित व्यायाम करा:

     नैसर्गिक मूड लिफ्टर्सना जागृत ठेवा: एंडोर्फिन सोडण्यासाठी नियमित शारीरिक हालचाली करा, जेणे करून जे नैसर्गिक मूड लिफ्टर्स आहेत, ते जागृत राहतील.

3.   निरोगी आहार घ्या :भरपूर फळे, भाज्या आणि संपूर्ण धान्यांसह संतुलित आहार घ्या.जास्त प्रमाणात कॅफिन आणि साखर टाळा, ज्यामुळे तणाव वाढू शकतो.

4.       पुरेशी झोप घ्या: तुम्हाला प्रत्येक रात्री 7-9 तासांची शांत झोप मिळेल याची खात्री करा.झोपण्याच्या वेळेची दिनचर्या म्हणजेच वेळापत्रक  तयार करा आणि झोपेसाठी अनुकूल वातावरण तयार करा.

5.       वेळेचे व्यवस्थापन करा :महत्वाच्या कामांना प्राधान्य द्या आणि कामाचा जबरदस्त ताण कमी करण्यासाठी वास्तववादी उद्दिष्टे सेट करा.पोमोडोरो टेक्निक किंवा आयझेनहॉवर मॅट्रिक्स सारख्या वेळ व्यवस्थापन तंत्रांचा वापर करा.

6.       सामाजिक सहाय्य घ्या :तुमच्या भावना आणि चिंतांबद्दल मित्र आणि कुटुंबियांशी बोला. काहीवेळा, आपले विचार सामायिक करणे ताण कमी करणारे ठरू शकते.सहाय्यक गटांमध्ये सामील होण्याचा किंवा आवश्यक असल्यास व्यावसायिक मदत घेण्याचा विचार करा.

7.       ताणतणाव मर्यादित ठेवा : तुमच्या जीवनातील तणावाचे स्रोत ओळखा आणि शक्य असेल तेथे ते कमी करण्यासाठी किंवा दूर करण्यासाठी पावले उचला.जेव्हा तुम्ही आधीच तणावग्रस्त असाल तेव्हा अतिरिक्त वचनबद्धतेला नाही म्हणायला शिका.

8.       आरामदायी क्रियाकलापांमध्ये व्यस्त रहा:वाचन, चित्रकला किंवा संगीत ऐकणे यासारखे छंद आणि क्रियाकलाप जो तुम्हाला आनंद आणि विश्रांती देईल.त्याला प्राथमिकता द्या.  

9.       वास्तववादी उद्दिष्टे ठरवा :आपण सर्वकाही नियंत्रित करू शकत नाही हे समजून घ्या. तुमच्या नियंत्रणाबाहेरच्या परिस्थिती असतील हे मान्य करा.

10.  व्यावसायिक मदत:तुमचा ताण आणि तणाव जबरदस्त किंवा सतत होत असल्यास, मानसिक आरोग्य व्यावसायिक जसे की थेरपिस्ट किंवा समुपदेशकाशी बोलण्याचा विचार करा.

11.  प्रिस्क्रिप्शन औषध: गंभीर प्रकरणांमध्ये, आरोग्य सेवा प्रदाता चिंता किंवा नैराश्य व्यवस्थापित करण्यासाठी औषधाची शिफारस करू शकतात. हे नेहमी व्यावसायिक देखरेखीखाली केले पाहिजे.

12.  कृतज्ञतेचा सराव करा: तुमच्या जीवनातील सकारात्मक पैलूंवर लक्ष केंद्रित करा. प्रत्येक गोष्टीसाठी  कृतज्ञ राहिल्याने तुमचा दृष्टीकोन बदलण्यास मदत होऊ शकते.

13.  संघटित राहा: कॅलेंडर, टू-डू याद्या आणि इतर संस्थात्मक साधने वापरा ज्यामुळे तुम्हाला कामांच्या शीर्षस्थानी राहण्यास आणि दडपल्यासारखे वाटण्यापासून तणाव कमी करण्यात मदत करा.

14.  तणावपूर्ण माहिती जास्त पाहू/वाचू नका :बातम्या आणि सोशल मीडिया तणावाचे महत्त्वपूर्ण स्रोत असल्यास तुमचे एक्सपोजर कमी करा.लक्षात ठेवा की कोणते सर्वोत्तम कार्य करते ते व्यक्तीपरत्वे बदलू शकते, त्यामुळे तुमच्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणारी रणनीती शोधण्यासाठी काही प्रयोग करावे लागतील. अनेक पध्दती एकत्र करणे आणि आवश्यकतेनुसार व्यावसायिक मार्गदर्शन घेणे विशेषतः ताण आणि तणाव व्यवस्थापित करण्यात आणि कमी करण्यात प्रभावी ठरू शकते.  

सारांश                                 

            हे काही उपाय आहेत. ज्या पैकी बरेच मी स्वतः करून पाहिलेत आणि अनुभव घेतला आहे. प्रत्येकाला आपल्याला असलेल्या ताण आणि तणावावर कुठले उपाय अधिक करायचे हे ठरवायचे आहे.हे सगळे एकत्रितपणे शक्य असतील तर चांगले आहे,पण शक्य नसल्यास ज्यामुळे ताण आणि तनाव कमी होईल त्याप्रमाणे त्याचा अवलंब करा. आजकाल customised हा परवलीचा शब्द आहे. पण असे उपाय customised कुणी करून देणार नाहीत. कारण माणूस जेवढा स्वतःला ओळखत असतो तेवढा कुणीच ओळखत नाही. ताण आणि तनाव हे मनाशी निगडीत असतात. म्हणूनच आपल्या मनाचा सल्ला घ्या.     

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा.  

 

प्रसाद नातु,पुणे