पाणी किती प्यावे? 8 ग्लासचा नियम की शरीराचा संकेत

 ब्लॉग नं. 2026/090.

दिनांक: 31 मार्च,2026.

मित्रांनो,

पाणी किती प्यावे? 8 ग्लासचा नियम की शरीराचा संकेत: जाणून घ्या हायड्रेशनमागचे सत्य

आपल्याला लहानपणापासून एक गोष्ट वारंवार सांगितली जाते, "दिवसातून किमान 8 ग्लास पाणी प्यायलाच हवे." मग तहान लागलेली असो वा नसो,आपण बाटलीमागून बाटली रिकामी करत असतो.पण तुम्हाला माहीत आहे का? हा '8 ग्लासचा नियम' कोणत्याही अधिकृत वैद्यकीय संस्थेने दिलेला नाही. हायड्रेशन नक्की कसे काम करते आणि आपण कुठे चुकतोय, हे समजून घेणे आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.यासाठी आजचा ब्लॉग.

सविस्तर: 

1. 8 ग्लास पाण्याचा नियम: तथ्य की समज?

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) किंवा ICMR सारख्या संस्थांनी,8 ग्लास पाण्याचा कोणताही सार्वत्रिक नियम बनवलेला नाही. सीके बिर्ला हॉस्पिटल्सचे डॉ. शील भद्रा जैन यांच्या मते, पाण्याची गरज प्रत्येकासाठी वेगळी असते.

उदाहरणादाखल: मे महिन्यात नागपुरात उन्हात काम करणाऱ्या मजुराची पाण्याची गरज आणि मुंबईत एसी ऑफिसमध्ये बसणाऱ्या व्यक्तीची गरज कधीच सारखी असू शकत नाही.

2. केवळ पाणीच नाही, तर 'हे' घटकही करतात हायड्रेशन:

अनेकदा आपल्याला वाटते की शरीराला पाणी फक्त पिण्याच्या पाण्यातून मिळते. पण प्रत्यक्षात:

फळे आणि भाज्या: कलिंगड, काकडी, संत्री यांमधून मोठ्या प्रमाणात द्रवपदार्थ मिळतात.

·   पेये: दूध, ताक, नारळ पाणी, डाळ आणि अगदी चहा-कॉफी सुद्धा (मर्यादित प्रमाणात) शरीराची पाण्याची गरज पूर्ण करण्यास मदत करतात.

·       मूत्रपिंडाची भूमिका: आपली मूत्रपिंड इतकी कार्यक्षम असतात की,ती अन्नातून मिळणाऱ्या पाण्याचेही अचूक व्यवस्थापन करतात.

3. जास्त पाणी पिणे ठरू शकते जीवघेणे (ओव्हरहायड्रेशन)

'जितके जास्त पाणी तितके चांगले' हा विचार चुकीचा आहे. गरजेपेक्षा जास्त पाणी प्यायल्याने 'हायपोनेट्रेमिया' (Hyponatremia) नावाची स्थिती उद्भवू शकते. यामध्ये रक्तातील सोडियमचे प्रमाण धोकादायक रितीने कमी होते, ज्यामुळे थकवा, गोंधळ आणि गंभीर प्रकरणांत मृत्यूही ओढवू शकतो. आपली मूत्रपिंड तासाला साधारण 1 लिटर पाणीच शरीराबाहेर टाकू शकतात, हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

4. लघवीचा रंग काय सांगतो?

अनेकांना वाटते की लघवी पूर्णपणे पांढरी/स्वच्छ असणे म्हणजे उत्तम हायड्रेशन. पण डॉक्टरांच्या मते:

·        स्वच्छ/रंगहीन लघवी: हे शरीरात पाणी जास्त झाल्याचे लक्षण असू शकते.

·        फिकट पिवळा रंग: हे 'इष्टतम' किंवा योग्य हायड्रेशनचे लक्षण आहे.

·       गडद पिवळा रंग: हे शरीरात पाणी कमी असल्याचे सूचित करते (तरीही काही औषधे किंवा बीट सारख्या पदार्थांमुळे हा रंग बदलू शकतो).

लक्षात ठेवण्यासारख्या महत्त्वाच्या गोष्टी:

·        तहान लागल्यावरच पाणी प्या: निरोगी प्रौढांसाठी तहान लागणे हा शरीराचा सर्वात नैसर्गिक आणि अचूक संकेत आहे.पण 60 वय उलटल्यावर तहान लागत नाही, अशा वेळी काय करायचे त्याबद्दल उद्याचा म्हणजे 1 April चा ब्लॉग वाचा.   

·        परिस्थितीनुसार बदल: व्यायाम, उष्ण हवामान किंवा प्रवास करताना पाण्याची गरज वाढू शकते.

·        वृद्ध आणि रुग्ण: वृद्ध व्यक्ती, हृदयविकार किंवा मूत्रपिंडाचा आजार असलेल्या रुग्णांनी स्वतःच्या मनाने पाणी न पिता डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार पाण्याचे प्रमाण ठरवावे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न 1: जास्त पाणी प्यायल्याने त्वचा चमकते का?

उत्तर: पाणी आरोग्यासाठी चांगले आहे, पण ती चमकदार त्वचेसाठीची एकमेव 'जादूची काठी' नाही. त्यासाठी योग्य आहार आणि त्वचेची निगा राखणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

प्रश्न 2: तहान लागणे हे डिहायड्रेशनचे वाईट लक्षण आहे का?

उत्तर: नाही, तहान लागणे हा शरीराचा एक संदेश आहे. फक्त खूप जास्त वेळ तहान दाबून ठेवू नका.

समारोप:

हायड्रेशन ही एक वैयक्तिक गरज आहे. सोशल मीडियावरील ट्रेंड्स फॉलो करण्यापेक्षा आपल्या शरीराचे ऐका आणि गरजेनुसार पाणी प्या ! साठ वर्षावरील लोकांच्या बाबतीत,ज्यांना तहान लागण्याच्या संवेदना,पूर्वी इतक्या कार्यक्षम राहिलेल्या नाहीत,त्यांनी उद्याचा म्हणजेच, 1 April चा ब्लॉग वाचा.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 अस्वीकरण: हा लेख केवळ माहितीवर आणि या क्षेत्रातील तज्ञांनी व्यक्त केलेल्या मतांवर आधारित आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.