झोपेत तोंडातून लाळ का गळते?

ब्लाॅग नं.2026/183.

दिनांकः 2 जुलाई, 2026.

मित्रांनो,

झोपेत तोंडातून लाळ का गळते? 99% लोकांना माहीत नसलेली ही 5 कारणे आणि आरोग्य संकेत आपण आज जाणून घेणार आहोत.सकाळी उठल्यावर उशीवर लाळेचे सुकलेले डाग दिसणे ही अनेकांसाठी अत्यंत सामान्य गोष्ट असते. आपल्यापैकी बहुतेकांनी कधी ना कधी हा अनुभव घेतला असेल.अनेकदा आपण याकडे एक क्षुल्लक गोष्ट किंवा वाईट सवय म्हणून दुर्लक्ष करतो, तर कधी मित्रांमध्ये किंवा कुटुंबात याची थट्टा उडवून विषय सोडून देतो.

परंतु, आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, जर तुमच्यासोबत असं रोज घडत असेल, तर मात्र सावध होण्याची गरज आहे. ही केवळ एक साधी सवय नसून, तुमच्या शरीरात दडलेल्या एखाद्या मोठ्या आजाराचा पूर्वसंकेत असू शकतो.चला तर मग आजच्या या ब्लॉगमध्ये जाणून घेऊया की, झोपेत लाळ का गळते, त्याची मुख्य कारणे कोणती आणि कोणत्या परिस्थितीत डॉक्टरांकडे जाणे गरजेचे आहे.

सविस्तरः

शरीरासाठी लाळ का महत्त्वाची आहे?

सर्वात आधी हे समजून घेणे गरजेचे आहे की, लाळ आपल्या शरीरासाठी किती आवश्यक आहे. वैद्यकीय तज्ज्ञांनुसार, आपल्या तोंडात असणाऱ्या लाळ ग्रंथींमधून (Salivary glands) दररोज साधारण 0.5 ते 1.5 लिटर  लाळ तयार होते.

लाळेचे आपल्या शरीरात अत्यंत महत्त्वाचे कार्य असते:

अन्न पचन: आपण जे अन्न खातो ते मऊ करणे आणि पचनक्रिया सुलभ करणे हे लाळेचे मुख्य काम आहे.

तोंडाचे आरोग्य: तोंड नेहमी ओलसर ठेवणे, दातांचे रक्षण करणे आणि तोंडात येणाऱ्या हानिकारक जीवाणूंना (Bacteria) नष्ट करण्याचे काम लाळ करते.

दिवसभरात आपण ही लाळ नकळत सतत गिळत असतो. त्यामुळे आपल्याला तोंडात लाळ साठल्याचा किंवा ती बाहेर आल्याचा अंदाज येत नाही.

मग रात्री झोपेतच लाळ का बाहेर पडते?

तज्ज्ञ सांगतात की, जेव्हा आपण रात्री गाढ झोपेत (REM Sleep) असतो, तेव्हा आपल्या शरीराचे आणि चेहऱ्याचे स्नायू पूर्णपणे सैल पडतात.अशा वेळी जागृत अवस्थेप्रमाणे,लाळ गिळण्याची आपली नैसर्गिक प्रक्रिया मंदावते. यामुळे तोंडात लाळ जमा होत राहते आणि ती बाहेर पडते.

लाळ गळण्याची मुख्य कारणे:

झोपेत लाळ गळण्यामागे काही सामान्य तर काही वैद्यकीय कारणे असू शकतात:

1.चुकीच्या पद्धतीने झोपणे (स्लीपिंग पोझिशन):

जर तुम्ही पाठीवर सरळ न झोपता डाव्या-उजव्या कुशीवर किंवा पोटावर पालथे झोपत असाल,तर गुरुत्वाकर्षणामुळे तोंडात जमा झालेली लाळ,तोंड उघडे असल्यास सहजपणे उशीवर वाहू लागते. पाठीवर सरळ झोपणाऱ्या लोकांमध्ये हा त्रास कमी दिसतो.

2.नाक बंद असणे आणि तोंडातून श्वास घेणे:

जर तुम्हाला वारंवार सर्दी, ॲलर्जी,सायनस किंवा नाकाचे हाड वाढण्याचा त्रास असेल,तर रात्री झोपताना नाक बंद होते. अशा वेळी शरीर ऑक्सिजन मिळवण्यासाठी,नकळत तोंड उघडे ठेवून श्वास घेऊ लागते. तोंडातून श्वास घेण्याच्या या प्रक्रियेत लाळ बाहेर गळू लागते.

3.ॲसिडिटी किंवा गॅस्ट्रिक रिफ्लक्स (GERD):

ज्या लोकांना रात्री छातीत जळजळ होणे,आंबट ढेकर येणे किंवा तीव्र पित्ताचा त्रास होतो, त्यांच्या शरीरात पचनक्रिया सुधारण्यासाठी,मेंदू जास्त लाळ तयार करण्याचे संकेत देतो. ही अतिप्रमाणात तयार झालेली लाळ रात्री झोपेत बाहेर पडते.

'या' गंभीर आजारांचे असू शकतात संकेत!

जर लाळ गळण्याचा त्रास कधीतरी होत असेल,तर काळजीचे कारण नाही, पण जर हा त्रास रोजचाच असेल, तर ते खालील गंभीर आजारांचे लक्षण असू शकते:

 स्लीप ॲप्निया (Sleep Apnea):

हा झोपेशी संबंधित एक गंभीर आजार आहे. यात झोपेत काही सेकंदांसाठी,माणसाचा श्वास रोखला जातो आणि शरीरातील ऑक्सिजन कमी होतो.अशा वेळी माणूस अचानक दचकून किंवा घाबरून,तोंडातून मोठा श्वास घेतो, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात लाळ गळते.

घशाचे इन्फेक्शन आणि टॉन्सिल्स:

घसा दुखत असेल किंवा टॉन्सिल्सची सूज वाढली असेल,तर लाळ गिळताना प्रचंड त्रास होतो. वेदनेमुळे व्यक्ती लाळ गिळणे टाळते आणि ती तोंडात साठून बाहेर पडते.

 न्यूरोलॉजिकल समस्या (मज्जासंस्थेचे आजार): 

काही वेळा मेंदूकडून लाळ नियंत्रणाचे संदेश,चेहऱ्याच्या स्नायूंना नीट मिळत नाहीत.पार्किन्सन्स, सेरेब्रल पाल्सी किंवा नसांच्या आजारामुळे लाळेवर आणि तोंडाच्या स्नायूंवर ताबा राहत नाही.

डॉक्टरांकडे कधी जावे?

जर तुम्हाला लाळ गळण्यासोबतच रात्री झोपेत श्वास गुदमरणे,मोठ्याने घोरणे,सकाळी उठल्यावर तोंड सुकणे, घशात तीव्र वेदना किंवा छातीत सतत जळजळ होणे,असा त्रास होत असेल, तर याकडे दुर्लक्ष करू नका. हे कोणत्याही मोठ्या आजाराचे लक्षण असू शकते, त्यामुळे त्वरित फॅमिली डॉक्टरांचा किंवा तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

समारोपः

रात्री झोपण्यापूर्वी पाठीवर झोपण्याचा सराव करणे, रात्री हलके जेवण घेणे आणि नाकाची ॲलर्जी असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने उपचार घेणे या समस्येपासून आराम देऊ शकते. स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष द्या आणि निरोगी राहा! 

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.