साखरेला पर्याय शोधताय? गूळ, मध की स्टीव्हिया.

 ब्लॉग नं. 2026/184.  

दिनांक: 3 जुलै, 2026. 

मित्रांनो,

साखरेला पर्याय शोधताय? गूळ, मध की स्टीव्हिया. 

आजकाल आपण किराणा दुकानात गेलो की,गोडवा देणाऱ्या पदार्थांची (स्वीटनर्स) एक मोठी रांगच पाहायला मिळते.पूर्वी केवळ साधी साखर किंवा गूळ असायचा, पण आज बाजारात पारंपरिक मधापासून,ते अगदी आधुनिक स्टीव्हिया आणि मॉन्क फ्रूटपर्यंत अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत.चतुर मार्केटिंगमुळे हे सर्वच पर्याय आरोग्यदायी वाटतात,पण 'स्वयंपाकघरात नक्की कोणाला जागा द्यायची?' हा प्रश्न आपल्यासमोर उभा राहतो.कोणता स्वीटनर तुमच्या रक्तातील साखरेवर (Blood Sugar) कसा परिणाम करतो, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. चला तर मग, बाजारातील या 5 प्रमुख पर्यायांबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया आजच्या ब्लॉगमध्ये.

सविस्तर:

1. साधी साखर (Table Sugar): सर्वांची लाडकी, पण आरोग्यासाठी धोक्याची!

चहा-कॉफी असो किंवा घरातील गोडाधोडाचे पदार्थ, साखरेचा वापर सर्वाधिक होतो. पण साखरेपासून शरीराला केवळ गोडवा मिळतो, कोणतीही पोषक तत्वे नाही.

ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI): साधारण 65 (उच्च)

परिणाम: ही रक्तातील साखरेची पातळी अतिशय वेगाने वाढवते. त्यामुळे ज्यांना वजन कमी करायचे आहे किंवा मधुमेह नियंत्रित ठेवायचा आहे, त्यांच्यासाठी हा सर्वात वाईट पर्याय आहे.

2. गूळ: केवळ एक भ्रम?

अनेक घरांमध्ये साखरेला एक उत्तम आणि आरोग्यदायी पर्याय म्हणून गुळाचा वापर केला जातो. गुळावर कमी प्रक्रिया होते आणि त्यात थोडी खनिजे असतात हे खरे असले, तरी आरोग्याच्या दृष्टीने त्याची ख्याती जरा जास्तच फुगवून सांगितली जाते.

ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI): 70 ते 90 (खूपच उच्च)

परिणाम: गुळाचा ग्लायसेमिक इंडेक्स साध्या साखरेपेक्षाही जास्त असतो. म्हणजेच तो साखरेपेक्षाही वेगाने रक्तातील ग्लुकोज वाढवू शकतो. तसेच, यातील खनिजांचे प्रमाण इतके कमी असते की पोषणाच्या दृष्टीने त्याचा फारसा फायदा होत नाही. त्यामुळे मधुमेहींसाठी गूळ हा अत्यंत दिशाभूल करणारा पर्याय ठरू शकतो.

3. मध: साखरेपेक्षा थोडा सरस पर्याय:

मधमाश्या फुलांच्या रसापासून मध तयार करतात.नैसर्गिक असल्यामुळे त्यावर प्रक्रिया नगण्य असते आणि साध्या साखरेत नसलेली 'अँटीऑक्सिडंट्स' मधात आढळतात.

ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI): 50 ते 58 (मध्यम)

परिणाम: साखर आणि गुळाच्या तुलनेत रक्तातील साखरेवर याचा परिणाम थोडा सौम्य होतो. परंतु, शेवटी मध हासुद्धा साखरेचाच एक प्रकार असल्याने त्याचे अतिसेवन केल्यास रक्तातील ग्लुकोज अचानक वाढू शकते. त्यामुळे याचा वापर मर्यादित प्रमाणातच करावा.

4. स्टीव्हिया (Stevia): कॅलरीजशिवाय गोडवा

'स्टीव्हिया रेबाउडियाना' नावाच्या वनस्पतीच्या पानांपासून हा नैसर्गिक स्वीटनर बनवला जातो. वजन नियंत्रणात ठेवू इच्छिणाऱ्यांमध्ये हा सध्या खूप लोकप्रिय आहे.

ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI): ० (शून्य)

परिणाम: यात कॅलरीज नसतात आणि हा रक्तातील साखरेची पातळी अजिबात वाढवत नाही.ग्लुकोजवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी हा उत्तम पर्याय आहे, पण याची एक विशिष्ट कडू चव (After-taste) काही लोकांना आवडत नाही.

5. मॉन्क फ्रूट (Monk Fruit): गोडव्याचा नवा 'सुपरस्टार'

आग्नेय आशियातील एका लहान फळापासून बनवलेले मॉन्क फ्रूट सध्या साखरेचा सर्वात आकर्षक पर्याय म्हणून उदयास येत आहे.

ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI): ० (शून्य)

परिणाम: स्टीव्हियाप्रमाणेच हे रक्तातील साखरेची पातळी वाढवत नाही आणि यात कॅलरीजही नसतात. याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे याची चव अगदी शुद्ध आणि गोड असते; यात स्टीव्हियासारखा कडूपणा नसतो.

समारोप:

या पाचही पर्यायांची तुलना केल्यास आरोग्याच्या दृष्टीने खालील क्रम लागतो:

सर्वोत्तम (विजेते): मॉन्क फ्रूट आणि स्टीव्हिया हे रक्तातील साखरेवर कोणताही वाईट परिणाम न करता गोडवा देतात. शुद्ध चवीमुळे मॉन्क फ्रूट सध्या आघाडीवर आहे.

मध्यम: मध हा काही अंशी फायदेशीर असला तरी त्याचे सेवन प्रमाणातच करणे गरजेचे आहे.

कनिष्ठ: साधी साखर कारण यात कोणतेही पोषक मूल्य नसते.

सर्वात दिशाभूल करणारा: गूळ, कारण आरोग्यदायी मानला जाऊनही,त्याचा रक्तातील साखरेवर होणारा प्रभाव धक्कादायक आणि सर्वाधिक असतो.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

  

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.