किडनी स्टोन: केवळ अयोग्य आहाराचा परिणाम नाही

ब्लॉग नं. 2026/111,

दिनांक: 21 एप्रिल, 2026.  

मित्रांनो,

किडनी स्टोन: केवळ अयोग्य आहाराचा परिणाम नाही

रक्त गाळणे, विषारी पदार्थ काढून टाकणे आणि शरीरातील खनिजे व द्रवांचे संतुलन राखणे यामध्ये मूत्रपिंड (किडनी) महत्त्वाची भूमिका बजावतात. तथापि, जेव्हा लघवीमध्ये अतिरिक्त कॅल्शियम, ऑक्झॅलेट किंवा युरिक ऍसिड जमा होते, तेव्हा त्याचे स्फटिकीकरण होऊन हळूहळू किडनी स्टोन तयार होऊ शकतात. हे खडे लहान स्फटिकांपासून ते मूत्रपिंड किंवा मूत्रमार्ग बंद करणाऱ्या मोठ्या गोळ्यांपर्यंत असू शकतात.आजच्या या विषयावर सविस्तर जाणून घेऊ.

सविस्तर:

शरीरातील पाण्याची कमतरता (डिहायड्रेशन), जास्त मीठ किंवा प्रथिने सेवन आणि अयोग्य जीवनशैलीच्या निवडींमुळे धोका वाढतो, पण तज्ञ असा इशारा देतात की अनुवांशिकता देखील यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.

किडनी स्टोन शरीरावर कसा परिणाम करतात:

लहान खड्यांमुळे अस्वस्थता जाणवत नाही, परंतु मोठे खडे मूत्रमार्ग बंद करू शकतात, ज्यामुळे तीव्र वेदना, जळजळ किंवा लघवीतून रक्त येऊ शकते. जे खडे मूत्रपिंड किंवा मूत्रवाहिनीमध्ये जास्त काळ अडकून राहतात, ते लघवीच्या प्रवाहात अडथळा आणू शकतात, ज्यामुळे मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI) होऊ शकतो.सततचा अडथळा आणि वेदनांमुळे किडनीचे कार्य कमी होऊ शकते आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये, किडनीला कायमचे नुकसान होऊ शकते, ज्यामुळे डायलिसिस किंवा शस्त्रक्रियेची आवश्यकता भासते. किडनीवरील दीर्घकाळच्या ताणामुळे उच्च रक्तदाब आणि हृदयाशी संबंधित समस्या देखील उद्भवू शकतात.

किडनी स्टोनचा अनुवांशिक संबंध:

नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिननुसार, जवळपास 20-30 % किडनी स्टोनची प्रकरणे,अनुवांशिक असतात. जर आई-वडिलांना किंवा जवळच्या नातेवाईकांना,किडनी स्टोनचा त्रास झाला असेल, तर पुढच्या पिढीत ते होण्याची शक्यता वाढते.

सफदरजंग हॉस्पिटलचे डॉ. हिमांशू वर्मा स्पष्ट करतात की, काही लोकांमध्ये, शरीरातील चयापचय प्रक्रियेमुळे नैसर्गिकरित्या कॅल्शियम, ऑक्झॅलेट किंवा युरिक ऍसिडची पातळी जास्त तयार होते, ज्यामुळे सामान्य आहार घेऊनही त्यांना स्टोन होण्याची शक्यता वाढते. ज्या कुटुंबांमध्ये वारंवार स्टोन तयार होतात, त्यांच्यात अनेकदा अनुवांशिक प्रवृत्ती आढळते. चुकीच्या जीवनशैलीच्या सवयी—जसे की अपुरे पाणी पिणे, मीठ किंवा प्रथिनांचे अतिरिक्त सेवन आणि वारंवार मूत्रमार्गाचे संक्रमण (UTI)—यामुळे ही समस्या आणखी वाढू शकते.

किडनी स्टोन टाळण्यासाठी टिप्स:

दिवसभर भरपूर पाणी प्या, मीठ आणि प्रथिनांचे सेवन मर्यादित ठेवा,पालक, चॉकलेट आणि चहा यांसारख्या ऑक्झॅलेटयुक्त पदार्थांचे सेवन कमी करा,तुमच्या जेवणात अधिक ताजी फळे आणि भाज्यांचा समावेश करा आणि मद्य आणि फास्ट फूड टाळा. नियमित आरोग्य तपासणी करून घ्या, विशेषतः जर तुमच्या कुटुंबात किडनी स्टोनचा इतिहास असेल तर.

समारोप:

किडनी स्टोन केवळ चुकीच्या खाण्याच्या सवयींमुळेच होत नाहीत—ते अनुवांशिकरित्या देखील येऊ शकतात. लवकर जागृती, प्रतिबंधात्मक काळजी आणि नियमित तपासण्या हे मूत्रपिंडाचे आरोग्य जपण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.