विमानांद्वारे होणारे CO2 चे उत्सर्जन एक समस्या

 Blog No.2024/016. 

Date: -23^rd, January,2024.         

मित्रांनो,

            पटकन फ्लाइट पकडून,आपल्याला जिथे जायचे तिथे पोहोचणे म्हणजे गंतव्य स्थानाला (destination) पोहोचणे हे आपल्या साऱ्यांसाठी एवढे सोयीचे आहे,कारण  त्यामुळे वेळ तर वाचतोच पण श्रम देखिल वाचतातच. भले ते कदाचित इतर वाहतुकीच्या साधनापेक्षा महाग असू शकते.पण परंतु पृथ्वीसाठी ते इतके सोयीचे नाही.आज याबाबत ब्लॉगमध्ये माहिती घेऊ.

प्रास्ताविक   

विमाने प्रत्यक्षात ट्रेनच्या प्रति प्रवासी/प्रति किमीपेक्षा 20 पट जास्त CO2 (अर्थात कार्बन डाय ऑक्साइड) आणि बसच्या 4 पट जास्त उत्सर्जित करतात.एकूणच ते सार्वजनिक वाहतुकीतील बस किंवा ट्रेनच्या प्रवासापेक्षा प्रति तास सुमारे 100 पट जास्त CO2 उत्सर्जित करतात.अशा प्रकारे ते दरवर्षी सुमारे 1 अब्ज टन CO2 उत्सर्जित करतात.त्यामुळे विमान वाहतूक अशीच सुरू राहिल्यास, 2050 पर्यंत केवळ विमानांमुळे पृथ्वी 0.1° सेल्सिअस इतकी अधिक गरम होऊ शकते.असे सांगितल्यास ते अधिक गंभीर वाटणार नाही.पण विमान चालन हा व्यवसायाऐवजी एखादा एखादा देश असता तर चीन, अमेरिका, भारत, रशिया आणि जपान या देशांनंतर तो जगातील सहावा सर्वात मोठा CO2 चे उत्सर्जन करणारा देश असता. 

मग तुम्ही म्हणाल यावर उपाय काय?

एक उपाय असा आहे की लोकांनी विमानाने प्रवास करणे कमी केले तर. पण निश्चितपणे हा उपाय नाही कारण यामुळे विमान वाहतूक उद्योगाला हानी पोहोचू शकते आणि सर्वसाधारणपणे लोकांसाठी ते खूप वेदनादायक ठरेल.त्यामुळे कदाचित शाश्वत विमान इंधन (SAF) किंवा पर्यावरणप्रेमी इंधन हा एक मार्ग आहे. आपण जे जेट इंधन वापरतो ते कच्चे तेल किंवा परिष्कृत पेट्रोलियम यांसारख्या अपारंपरिक ऊर्जा स्रोतांमधून येत नाही.शाश्वत विमान इंधन (SAF) किंवा पर्यावरणप्रेमी इंधन बनवण्यासाठी रेपसीड,पाम तेल, सोया आणि ऊस यासारखी अन्न पिके वापरता येतील किंवा वैकल्पिकरित्या कचऱ्याचे जेट इंधनात रूपांतर करुन जसे  स्वयंपाकाचे तेल, नगरपालिका सांडपाणी किंवा अगदी पीक आणि प्राण्यांचा कचरा देखील वापरला जाऊ शकतो. मूलतः हे सर्व उष्म प्रक्रियेतून जाते आणि त्यातून  स्वयंपाकाचे तेल,नगरपालिका सांडपाणी किंवा अगदी पीक आणि प्राण्यांचा कचरा तेल फिल्टर करते.या मिश्रणात हायड्रोजन मिसळला की मग पहा.शाश्वत विमान इंधन (SAF) मिळेल.

 नंतर हे SAF नियमित जीवाश्म इंधनात मिसळले जाते.जेणेकरून ते विमानांना उर्जा देऊ शकेल. हे संभाव्यतः 80% पर्यंत कार्बन उत्सर्जन कमी करू शकते.त्याची रासायनिक रचना सामान्य जेट इंधनासारखी   असते.त्यामुळे विद्यमान विमानाच्या इंजिनमध्ये बदल करण्याची आवश्यकता पडत नाही.पण हे ऐकायला जेवढे छान वाटते.अनेक विमान कंपन्या 2030 पर्यंत,त्यांच्या 10% इंधनाच्या गरजा SAF द्वारे पूर्ण करू इच्छित असूनही,सध्या त्यातील फक्त 0.1% वापरात आहेत.याचे कारण असे की SAF बनवणे तेवढे सोपे नाही. 

SAF बनविणे तेवढे सोपे कां नाही?

या इंधनासाठी अधिक अन्न पिके लागवडीखाली घ्यावी लागतील आणि ज्याला अधिक विस्तीर्ण जमीन लागेल.त्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर जंगलतोड, जैवविविधता विस्थापित करावी लागेल.जगातील प्राणी, स्थानिक लोक आणि वनस्पती आधीच धोक्यात आहेत.दुसरे असे की  SAF स्वस्त नाही.त्याचे उत्पादन वाढेपर्यंत, SAF ची किंमत नियमित जेट इंधनाच्या ऐतिहासिक सरासरी किंमतीपेक्षा दोन ते चार पट जास्त असू शकते. बेन अँड कंपनी हे सूचित करते की जर जागतिक विमान वाहतूक उद्योगाला 2050 पर्यंत त्याचे उत्सर्जन जवळजवळ शून्यावर आणायचे असेल,तर त्याला सुमारे $2 ट्रिलियनची गुंतवणूक करावी लागेल.त्यामुळे साहजिकच विमान प्रवास देखिल महागणार.

म्हणूनच संशोधक कमीतकमी अडथळ्यांसह SAF बनवण्यासाठी सतत नवीन मार्ग आणि स्रोत शोधत आहेत.अलीकडेच फायरफ्लाय ग्रीन फ्यूल्स, यूके-आधारित एव्हिएशन कंपनीने SAF मध्ये मानवी मलमूत्रावर  प्रक्रिया करण्याचा एक मार्ग शोधून काढला आहे.हे सारंच विचित्र वाटत असले तरी जेट इंधनाच्या तुलनेत ते कार्बन उत्सर्जन 90% कमी करू शकते.SAF उत्पादन सध्या ज्या समस्यांमधून जात आहे.त्यावर हा  उपाय देखील असू शकतो.

टिकाऊ जेट इंधन तयार करण्यासाठी तुम्हाला भरपूर पिके किंवा कचरा लागेल.पण गोष्ट अशी आहे की ऑटोमोबाईल आणि उर्जा क्षेत्रासारखे इतर अनेक उद्योगही या संसाधनांवर निर्भर आहे.ज्यामुळे शाश्वत इंधन देखील बनते.त्यामुळे तुमच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी विमान वाहतूक क्षेत्र पूर्णपणे विसंबून राहू शकेल असे काहीतरी हवे आहे.आणि मानवी मलमूत्र हे याप्रकरणी कामात येऊ शकते.कारण ते विपुल प्रमाणात उपलब्ध आहे आणि दुसरे म्हणजे विमान उड्डाणे त्यांना SAF स्त्रोतासाठी आवश्यक असलेल्या पैशांची बचत करू शकतात.म्हणजेच जर त्यांना पिकांच्या कचऱ्यावर किंवा तेल आणि सांडपाण्यातील कचऱ्याचा वापर करायचा  असेल, तर त्यांना ही संसाधने वेगवेगळ्या ठिकाणांहून नेण्यासाठी पैसे खर्च करावे लागतील. परंतु कच्च्या मालाची किंमत कमी करून विमान आणि विमानतळांवरून मानवी मलमूत्र अधिक सहजपणे मिळवता येऊ शकतो.

पण इंटरनॅशनल एअर ट्रान्सपोर्ट असोसिएशन (IATA) म्हणते की 2028 पर्यंत किमान 69 अब्ज लिटर SAF बनवण्याची क्षमता असणे अपेक्षित आहे.आणि अशा अपेक्षा पूर्ण करण्यासाठी,आम्हाला स्केलेबल संसाधनांची आवश्यकता असेल.आता मानवी मलमूत्र भरपूर प्रमाणात उपलब्ध असले तरी,आपण उत्पादन सहजपणे वाढवू शकत नाही.त्यामुळे जरी UK मधील सांडपाण्याचा सर्व कचरा जेट इंधन बनवण्यासाठी वापरला, तरीही तो देशाच्या जेट इंधनाच्या फक्त 5% गरजांची पूर्तता करेल.2030 पर्यंत यूकेला त्याच्या जेट इंधनाच्या किमान 10% गरजा SAF द्वारे पूर्ण करण्याचा कायदेशीर आदेश आहे.त्यामुळे त्याच्या उर्वरित निम्म्या गरजा स्वयंपाकाचे तेल आणि पिकांसारख्या गोष्टींमधून मिळवाव्यात.

समारोप

            आपण पुण्याहून किंवा मुंबईहून नागपूरला अगदी एक सव्वा तासात जाऊन पोहोचतो. तेव्हा आपण हा विचार करत नाही की आपण ज्यातून बसून जातो आहे,ते विमान एवढा CO2 उत्सर्जित करत आहे.पण आपण काहीच करू शकत नाही. केवळ अपेक्षा किंवा आशा करू शकतो की SAF चे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन करण्यात जगातील देश सफल होतील.SAF चा वापर वाढल्यास विमानभाडे वाढेल पण आपली आणि या निसर्गाची हानी किंवा ऱ्हास होणे कमी होईल.हे काय कमी आहे.    

तुम्हाला आजचा ब्लॉग कसा वाटला ते कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुढचा ब्लॉग येईपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

 प्रसाद नातु, पुणे.