ब्लॉग नं. 2026/040. दिनांक: 9 फेब्रुवारी, 2026.   मित्रांनो, 🌴 खारिक आणि खजूर : काय फरक आहे? भारतीय संस्कृतीत खारिक आणि खजूर यांना केवळ सुकामेवा म्हणूनच नव्हे , तर ऊर्जा , आरोग्य आणि औषधी गुणधर्मांचा स्रोत म्हणून विशेष महत्त्व आहे. उपवास , सण , आजारपणातून सावरणे , तसेच वृद्ध व लहान मुलांच्या आहारात हे दोन्ही पदार्थ आवर्जून वापरले जातात.पण खारिक आणि खजूर यामध्ये नेमका फरक काय ? त्यांचा उगम कुठे आहे ? आणि ते शरीरासाठी इतके फायदेशीर का मानले जातात ? हे सर्व आपण सविस्तर पाहूया आजच्या ब्लॉगमध्ये. सविस्तर: उत्पत्ती आणि इतिहास खजूर ( Dates) : खजुराचे झाड Phoenix dactylifera या नावाने ओळखले जाते. ·         उत्पत्ती साधारणतः मध्य पूर्व (इराक , इराण , सौदी अरेबिया) तील आहे. खजुराला  इतिहास सुमारे 6000 वर्षांपूर्वीचा,तेव्हापासून खजूर मानवाच्या आहारात आहे.इस्लाम , आयुर्वेद आणि युनानी वैद्यकशास्त्रात खजुराला विशेष स्थान खारिक ( Dry Dates) : खारिक म्हणजे पूर्णपणे वाळवलेला खजूर : भारतात विशेषतः गुजरात , राजस्थान , महाराष्ट्र...

  ब्लॉग नं. 2026/039. दिनांक: 8 फेब्रुवारी, 2026.   मित्रांनो, मानसिक आजार म्हणजे वेड नाही             मानसिक आजारांवर दर रविवारी एक ब्लॉग लिहायचं ठरवलं आहे.त्याच उपक्रमातील हा दूसरा ब्लॉग. आज आपण मानसिक आजार म्हणजे काय? आणि त्यासंबंधीचे जे गैरसमज आहेत, त्यावर जाणून घेऊ या. सविस्तर: “ तो वेडा झाला आहे.” किंवा   “ तिला मानसोपचाराची गरज आहे,म्हणजे काहीतरी बिनसलंय.” अशी वाक्ये आजही आपल्या समाजात सहज ऐकायला मिळतात.पण यामागे एक मोठा गैरसमज दडलेला आहे आणि तो म्हणजे मानसिक आजार म्हणजे वेड पण यांत अजिबात तथ्य नाही.   मग मानसिक आजार म्हणजे काय ? मानसिक आजार म्हणजे, विचार करण्याची पद्धत बदलणे किंवा भावना नियंत्रणाबाहेर जाणे आणि वागण्यात बदल होणे. जसं शरीराला ताप , मधुमेह , रक्तदाब होतो, तसंच मनालाही आजार होतात.याचं एक वास्तववादी उदाहरण खालील दिले आहे.   स्मिता एक सुशिक्षित , जबाबदार आई आहे. ती घर सांभाळते , नोकरी करते , सगळ्यांची काळजी घेते. पण काही महिन्यांपासून-- तिला झोप येत नाही--लहानसहान गोष्...

  ब्लॉग नं: 2025/038. दिनांक: 7 फेब्रूवारी, 2026.   मित्रांनो, मधुमेह उपचार : इन्सुलिन विरुद्ध गोळ्या ( Tablets) आज मधुमेह ( Diabetes) हा केवळ एक आजार न राहता जीवनशैलीचा भाग बनला आहे. रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी, डॉक्टर दोन प्रमुख उपचार पद्धती सुचवतात, गोळ्या ( Oral Antidiabetic Drugs) आणि इन्सुलिन ( Insulin) . पण रुग्णांच्या मनात नेहमी प्रश्न असतो — “ गोळ्या चांगल्या की इन्सुलिन ?” चला , हा गोंधळ व्यवस्थित समजून घेऊया. सविस्तर: मधुमेह म्हणजे नेमके काय ? मधुमेह म्हणजे शरीरात इन्सुलिनची कमतरता किंवा इन्सुलिन नीट काम न करणे , ज्यामुळे रक्तातील साखर वाढते. 1️ ⃣ गोळ्या ( Diabetes Tablets) – कशा काम करतात ? गोळ्या प्रामुख्याने Type 2 Diabetes मध्ये वापरल्या जातात. गोळ्यांचे मुख्य कार्य :             गोळ्या सामान्यतः हे कार्य करतात. शरीरातील इन्सुलिनची कार्यक्षमता वाढवणे,यकृतातून साखरेचेउत्पादन कमी करणे, आतड्यांतून साखरेचे शोषण कमी करणे आणि स्वादुपिंडाला अधिक इन्सुलिन तयार करण्यास मदत करणे ...

  ब्लॉग नं: 2025/03 7 . दिनांक: 6 फेब्रूवारी, 2026. मित्रांनो, इन्सुलिनवर स्विच करणे अधिक चांगले आहे का ? एकदा सहज Quora या समाजमध्यमावर स्क्रोल करत असताना , एका वापरकर्त्याची एक पोस्ट वाचनांत आली.ज्यात विचारले होते: ' मेटफॉर्मिनवरून इन्सुलिनवर स्विच केल्यानंतर , तुम्हाला कोणता सर्वात तात्काळ सकारात्मक बदल जाणवला ?' या बद्दल मुंबई सेंट्रल येथील वोक्हार्ट हॉस्पिटल्सचे सल्लागार एंडोक्राइनोलॉजिस्ट आणि डायबेटोलॉजिस्ट डॉ. प्रणव घोडी हे काय म्हणतात,हे आजच्या ब्लॉगमधून आपण जाणून घेऊ. सविस्तर: मेटफॉर्मिन हे मोठ्या प्रमाणावर लिहून दिले जाणारे,तोंडावाटे घेण्याचे औषध आहे , जे विशेषतः टाइप 2 मधुमेहामध्ये,उच्च रक्तातील साखरेची पातळी कमी करण्यासाठी,सुरुवातीचा उपचार म्हणून वापरले जाते , तर जेव्हा रक्तातील साखरेची पातळी खूप जास्त असते तेव्हा इन्सुलिन दिले जाते.आता सर्वसामान्य लोकांना हा प्रश्न पडतो की, एखाद्याला इन्सुलिनवर स्विच करणे हे त्याचा मधुमेह वाढल्याचे लक्षण आहे का ? तर हे अजिबात नाही . या बाबत डॉ. घोडी म्हणतात की,"मधुमेह ही एक प्रगतीशील स्थिती आहे , आणि कालांतराने ,...

  ब्लॉग नं: 2025/036. दिनांक: 5 फेब्रूवारी, 2026.   मित्रांनो, आजच्या वेगवान जगात , जेवण अनेकदा घाईघाईने , मीटिंग्जच्या दरम्यान , स्क्रीन पाहताना किंवा जाता-जाता केले जाते.जरी घाईघाईने जेवल्याने वेळ वाचत असला तरी , आरोग्य तज्ञ चेतावणी देतात की ही सवय, कालांतराने तुमच्या चयापचय आणि यकृताला हळूहळू नुकसान पोहोचवू शकते.गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट्स सुचवतात की, तुमच्या जेवणाचा वेग पचन , वजन , रक्तातील साखरेचे व्यवस्थापन आणि यकृताच्या आरोग्यावर वेगवेगळ्या प्रकारे परिणाम करू शकतो.आजच्या ब्लॉगमध्ये यावर सविस्तर चर्चा करू. सविस्तर:    सीके बिर्ला हॉस्पिटल्स , जयपूर येथील गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी विभागाचे वरिष्ठ सल्लागार डॉ. अनिल कुमार जांगिड यांनी स्पष्ट केले की , जेवण्याच्या वेगामुळे थेट यकृताला नुकसान होत नसले,तरी ते चयापचय प्रक्रियेची एक मालिका सुरू करते , ज्यामुळे यकृताच्या आजारांची शक्यता लक्षणीयरीत्या वाढते. “घाईघाईने जेवणे ही एक हानिकारक सवय म्हणून पाहिली जात नाही , हे खरे असले तरी एका गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्टच्या दृष्टिकोनातून , ती कालांतराने अप्रत्यक्षपणे यकृताच्या आरो...

  ब्लॉग नं: 2025/035. दिनांक: 4 फेब्रूवारी, 2026. मित्रांनो,   न्यूरोप्लॅस्टिसिटी : मेंदू त स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता आपण अनेकदा म्हणतो , “ आता माझं वय झालं , सवयी बदलणं कठीण आहे” किंवा “ मेंदू एकदा घडला की बदलत नाही.” पण आधुनिक न्यूरोसायन्स हे स्पष्टपणे सांगते की मेंदू सतत बदलत असतो. या विलक्षण क्षमतेलाच म्हणतात — न्यूरोप्लॅस्टिसिटी ( Neuroplasticity). आज आपण न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे काय ? हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करू या. सविस्तर:  न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे, अनुभव , शिकणे , विचार , भावना , दुखापत किंवा उपचारांच्या परिणामामुळे मेंदूची रचना आणि कार्य बदलण्याची क्षमता. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर, आपला मेंदू ‘स्टॅटिक’ नसून ‘डायनॅमिक’ आहे. पूर्वी काय समजलं जात होतं ? एकेकाळी असा समज होता की, मेंदू बालपणातच पूर्ण विकसित होतो, एकदा न्यूरॉन्स नष्ट झाले की ते पुन्हा निर्माण होत नाहीत आणि वृद्धत्वात मेंदू बदलू शकत नाही पण संशोधनाने हे सर्व गैरसमज खोटे ठरवले. न्यूरोप्लॅस्टिसिटी कसं काम करते ? मेंदूमध्ये अब्जावधी न्यूरॉन्स ( Neuron) असतात. हे न्...

  ब्लॉग नं: 2025/0 34 . दिनांक: 3 फेब्रुवारी, 2026.   मित्रांनो,             मनुका केवळ खाण्यासाठी नसतात , तर हृदयासाठीही फायदेशीर आहेत. गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्टकडून ते खाण्याची योग्य पद्धत जाणून घ्या. मनुका हे फायबर , अँटीऑक्सिडंट्स आणि लोहाने समृद्ध असलेले सुका मेवा आहे आणि त्यांचा तुमच्या दैनंदिन आहारात समावेश केल्यास अनेक आरोग्य समस्या दूर राहू शकतात.याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊ आजच्या ब्लॉगमध्ये. सविस्तर:   अलीकडेच , गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट डॉ. शुभम वत्स यांनी याबद्दल सांगितले आहे. त्यांच्या मते , दररोज मनुका खाल्ल्याने तुमच्या पोटापासून ते हृदयापर्यंतच्या आरोग्यामध्ये सकारात्मक बदल होऊ शकतो. पचनसंस्थेसाठी वरदान: डॉ. वत्स यांच्या मते , मनुकांमध्ये असलेल्या फायबरमुळे शौचाची प्रक्रिया खूप सोपी होते.लोकांना अनेकदा बद्धकोष्ठता आणि शौचाच्या वेळी जोर लावण्याचा त्रास होतो. मनुका खाल्ल्याने हा त्रास कमी होतो आणि आतड्यातील चांगल्या बॅक्टेरियांचे पोषण होते. सॉर्बिटॉलची जादू: मनुकांमध्ये सॉर्बिटॉल असते.हे आत...