दिवसभरात खुर्चीवरून किती वेळा उठायला हवे?

 ब्लॉग नं. 2026/156

दिनांक: 5 जून, 2026.

मित्रांनो,

दिवसभरात खुर्चीवरून किती वेळा उठायला हवे? जाणून घ्या डॉक्टरांचा सल्ला

आजच्या डिजिटल आणि आधुनिक युगात,आपल्या जीवनशैलीत एक मोठा बदल झाला आहे,तो म्हणजे आपले 'सतत बसून राहणे'.लॅपटॉपसमोर,ऑफिसच्या खुर्चीवर किंवा घरात सोफ्यावर,तासनतास बसून काम करणे,ही आता सामान्य गोष्ट झाली आहे. नुकताच 'द फायनान्शियल एक्सप्रेस' (The Financial Express) मध्ये,पत्रकार परमिता उनियाल यांचा एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण लेख प्रकाशित झाला आहे,"How many times should you get up from your chair daily? Doctors answer". या लेखात आरोग्याशी संबंधित, एका गंभीर विषयावर प्रकाश टाकण्यात आला असून, तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या हवाल्याने,आपल्या दैनंदिन सवयींबद्दल मोलाचा सल्ला दिला आहे.आजच्या ब्लॉगमध्ये या विषयी आपण सविस्तर जाणून घेऊ या.

सविस्तर:

'           द फायनान्शियल एक्सप्रेस'मध्ये प्रकाशित झालेला हा लेख,केवळ एका समस्येवर बोट ठेवत नाही, तर आपल्या रोजच्या जगण्यातील एका अशा 'सायलेंट किलर'बद्दल चेतावणी देतो, ज्याकडे आपण जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष करतो.

1. केवळ सकाळी केलेला व्यायाम पुरेसा नाही:

अनेक लोकांना असा गैरसमज असतो की,सकाळी तास-अर्धा तास जिम,योगा किंवा धावणे (Running) केले की,दिवसभराचे आरोग्याचे उद्दिष्ट पूर्ण होते.मात्र,या लेखात कार्डिओलॉजिस्ट आणि फिटनेस तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की,केवळ सकाळी नियमित व्यायाम करणे निरोगी राहण्यासाठी पुरेसे नाही.जर तुम्ही व्यायामानंतर ऑफिसमध्ये सलग 7 ते 8 तास खुर्चीला खिळून राहत असाल, तर त्या व्यायामाचा शरीराला होणारा फायदा, बऱ्याच अंशी कमी होतो.

वैद्यकीय भाषेत याला 'एक्टिव्ह सेडेंटरी' (Active Sedentary) जीवनशैली म्हणतात.म्हणजेच व्यक्ती व्यायाम तर करते,पण उर्वरित दिवस निष्क्रियपणे बसून घालवते.दीर्घायुष्य आणि उत्तम आरोग्यासाठी, जिमपेक्षाही आपल्या दिवसभरातील छोट्या-छोट्या सक्रिय सवयी,(Small, consistent habits) जास्त महत्त्वाच्या ठरतात.

2. तासनतास बसून राहण्याचे शरीरावर होणारे दुष्परिणाम:

जेव्हा आपण सलग दोन ते तीन तास एकाच जागी बसून राहतो, तेव्हा शरीरात अनेक नकारात्मक बदल घडून येतात:

·        मंद रक्ताभिसरण (Sluggish Blood Circulation): विशेषतः पायांच्या भागातील रक्ताभिसरण मंदावते,ज्यामुळे नसांवर ताण येतो आणि 'व्हेरिकोझ वेन्स' (Varicose Veins) सारखे आजार होऊ शकतात.

·        चयापचय क्रिया मंदावणे (Slow Metabolism): शरीराची कॅलरीज जाळण्याची क्षमता कमी होते, ज्यामुळे वजन झपाट्याने वाढू लागते.

·        पाशवी ताण (Postural Stress): मणक्यावर आणि पाठीच्या खालच्या भागावर (Lower Back) प्रचंड दाब पडतो.आजकाल तरुणांमध्ये वाढणारे 'स्लिप डिस्क' आणि 'सायटिका'चे प्रमाण याच मुळे आहे.

·        गंभीर आजारांना आमंत्रण: सततच्या बैठी कामामुळे इन्सुलिनची संवेदनशीलता कमी होते,ज्यामुळे टाईप-2 मधुमेह, फॅटी लिव्हर आणि हृदयविकाराचा धोका,कैक पटीने वाढतो.आधुनिक वैद्यकशास्त्रात म्हणूनच,'सिटिंग इज द न्यू स्मोकिंग' (Sitting is the new smoking) असे म्हटले जाऊ लागले आहे.

3. डॉक्टरांचा अचूक सल्ला: दिवसातून किती वेळा आणि का उठायला हवे?

या लेखात तज्ज्ञांनी दिलेल्या अचूक सल्ल्यानुसार, प्रत्येक व्यक्तीने दर 30 ते 45 मिनिटांच्या बैठकीनंतर किमान 2 ते 5 मिनिटांचा ब्रेक घेतला पाहिजे.जर आपण एका सामान्य 8 ते 9 तासांच्या ऑफिस शिफ्टचा विचार केला, तर दिवसभरात किमान 10 ते 15 वेळा खुर्चीवरून उठणे अत्यंत आवश्यक आहे.

फक्त उठून उभे राहणे देखील शरीरासाठी 'रिसेट बटण'सारखे काम करते.जेव्हा तुम्ही उठून उभे राहता किंवा थोडे चालता,तेव्हा शरीरातील 'लाइपोप्रोटीन लाइपेस' (Lipoprotein Lipase) नावाचे एन्झाइम सक्रिय होते. हे एन्झाइम रक्तातील चरबी (Fats) आणि साखर (Sugar) विरघळवण्यास आणि तिचे ऊर्जेत रूपांतर करण्यास मदत करते.

4. कामाच्या ठिकाणी सक्रिय राहण्यासाठी सोपे आणि व्यावहारिक उपाय:

ऑफिसचे काम सांभाळून स्वतःला सक्रिय ठेवणे कठीण नाही, त्यासाठी खालील सोप्या पद्धती वापरता येतील:

·        'पोमोडोरो' किंवा 30 मिनिटांचा अलार्म: तुमच्या फोनमध्ये किंवा कॉम्प्युटरमध्ये दर 30 मिनिटांनी वाजणारा एक हलका अलार्म सेट करा, जो तुम्हाला फक्त उभे राहण्याची आठवण करून देईल.

·        फोन कॉल्सवर चालणे (Walk and Talk): जेव्हा तुम्हाला कोणताही अंतर्गत फोन कॉल किंवा मिटिंग अटेंड करायची असेल, तेव्हा खुर्चीवर बसून बोलण्याऐवजी,उभे राहून किंवा केबिनमध्ये फेऱ्या मारत बोला.

·        पाणी पिण्याचा बहाणा: पाण्याचा मोठा जार टेबलवर ठेवण्याऐवजी,लहान ग्लास किंवा छोटी बॉटल ठेवा.यामुळे पाणी संपल्यावर ते भरण्यासाठी,तुम्हाला वारंवार जागेवरून उठावे लागेल आणि याच बहाण्याने शरीराची हालचाल होईल.

·        डेस्क स्ट्रेचिंग (Desk Stretching): जागेवरून उठून हात-पाय वर करणे,खांदे गोल फिरवणे किंवा मानेचे हलके व्यायाम करणे यामुळे,स्नायूंचा आखडलेपणा लगेच दूर होतो.

·        सहकाऱ्यांशी प्रत्यक्ष संवाद: ऑफिसमध्ये शेजारीच बसलेल्या सहकाऱ्याला ईमेल किंवा व्हॉट्सॲप मेसेज करण्याऐवजी,स्वतः त्याच्या डेस्कपर्यंत चालत जाऊन बोला.

समारोप:

परमिता उनियाल यांचा हा लेख,आजच्या कॉर्पोरेट आणि आधुनिक जीवनशैली जगणाऱ्या प्रत्येकासाठी, एक 'वेक-अप कॉल' आहे.आरोग्य सुधारण्यासाठी आपल्याला दिनक्रमात फार मोठे किंवा क्रांतिकारी बदल करण्याची गरज नाही, तर फक्त खुर्चीशी असलेले आपले नाते थोडे कमी करायचे आहे. उत्तम आरोग्याची गुरुकिल्ली महागड्या जिमच्या सभासदत्वात किंवा अवघड डाएट प्लॅन्समध्ये नाही, तर दिवसभर शरीराला देत राहणाऱ्या गतीमध्ये आहे. त्यामुळे आजच, याच क्षणापासून संकल्प करा—दर अर्ध्या तासाला उठणार, आरोग्याकडे एक पाऊल टाकणार!

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

  

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.