प्रक्रिया केलेल्या अन्नातील (Processed Foods) छुपे धोके

 ब्लॉग नं. 2026/166.  

दिनांक: 15 जून, 2026. 

मित्रांनो,

आपल्याला जेव्हा वजन कमी करायचे असतं किंवा निरोगी राहायचे असतं,तेव्हा आपण सर्वात आधी काय करतो? आपण जेवणातील भात कमी करतो,चपाती किंवा ब्रेड खाणे टाळतो आणि साखरेपासून दूर राहतो. बहुतेक लोकांना वाटते की,साखर,ब्रेड किंवा तांदूळ खाणे हेच आरोग्यासाठी सर्वात जास्त हानिकारक आहे.पण तुम्हाला माहित आहे का? या सर्वांपेक्षाही एक अत्यंत धोकादायक कार्बोहायड्रेट (कर्बोदक) आहे, जे आपण रोज नकळतपणे खात आहोत! दिल्लीतील प्रसिद्ध 'डॉ. राम मनोहर लोहिया हॉस्पिटल'चे,ऑर्थोपेडिक आणि स्पोर्ट्स सर्जन,डॉ. ओबैदुर रहमान यांनी त्यांच्या एका सोशल मीडिया पोस्टद्वारे,या छुप्या शत्रूबाबात लोकांना सावध केले आहे. त्यांच्या मते, ही गोष्ट ब्रेड किंवा साखर नाही, तर प्रक्रिया केलेल्या अन्नातील (Processed Foods) 'इंडस्ट्रियल स्टार्च' (Industrial Starch) आहे.जाणून घेऊ या, आजच्या ब्लॉगमध्ये.    

सविस्तर:

काय आहे हे 'इंडस्ट्रियल स्टार्च'?

औद्योगिक किंवा इंडस्ट्रियल स्टार्च,हे मका,बटाटे,गहू आणि स्टार्चच्या इतर नैसर्गिक स्रोतांपासून मिळवले जाते.परंतु, ते थेट आपल्या ताटात येत नाही.कारखान्यांमध्ये अन्नपदार्थांची चव वाढवण्यासाठी, त्यांचा पोत (Texture) सुधारण्यासाठी आणि ते जास्त काळ टिकून राहावेत,(Shelf Life) यासाठी या स्टार्चवर मोठ्या प्रमाणावर रासायनिक प्रक्रिया केली जाते.

पॅकेज केलेल्या खाद्यपदार्थांमध्ये गोडवा आणण्यासाठी,ते घट्ट करण्यासाठी (Thickeners), स्टॅबिलायझर्स आणि 'फिलर' (पदार्थाचे वजन व प्रमाण वाढवण्यासाठी) म्हणून याचा सर्रास वापर केला जातो.या धोकादायक स्टार्चची काही सामान्य नावे:

अन्नपदार्थांच्या पाकिटांमागे (Ingredients List) आपल्याला ही नावे प्रामुख्याने पाहायला मिळतात:

·        माल्टोडेक्सट्रिन (Maltodextrin) आणि कॉर्न स्टार्च (Corn Starch),

·        हाय-फ्रक्टोज कॉर्न सिरप (HFCS) आणि डेक्सट्रोज,

·        मॉडिफाइड फूड स्टार्च आणि ग्लुकोज सिरप,

·        पॉलीडेक्सट्रोजसारखे कृत्रिम तंतू (Synthetic Fibres),

·        सॉर्बिटोल आणि झायलिटोलसारखे शुगर अल्कोहोल.

इंडस्ट्रियल स्टार्चचे आरोग्यावरील 5 गंभीर धोके:

डॉ. रहमान यांनी स्पष्ट केले की,या औद्योगिक कार्बोहायड्रेट्सचा,आपल्या शरीराला कोणताही फायदा होत नाही.उलट यामुळे शरीराला खालील गंभीर आजार होऊ शकतात:

1.रक्तातील साखरेमध्ये अचानक प्रचंड वाढ:

हा पदार्थ इतका धोकादायक आहे की,याच्या सेवनानंतर अवघ्या काही तासांतच,तुमच्या रक्तातील साखरेची पातळी 200 ते 250 mg/dL पर्यंत वाढू शकते.यामुळे शरीरात 'इन्सुलिन रेझिस्टन्स' (Insulin Resistance) निर्माण होतो,ज्यामुळे पुढे जाऊन 'टाईप 2 मधुमेह' (Type 2 Diabetes) होण्याचा धोका अनेक पटींनी वाढतो.

2.फॅटी लिव्हरची (यकृत) समस्या:

या स्टार्चचा अतिरिक्त भार आपल्या यकृतावर पडतो. याच्या सततच्या सेवनामुळे यकृतामध्ये अतिरिक्त चरबी साचू लागते, ज्याला आपण 'फॅटी लिव्हर' (Fatty Liver) म्हणतो.

3.पचनसंस्थेचे (Gut Health) नुकसान:

आपल्या पचनसंस्थेमध्ये कोट्यवधी चांगले जीवाणू (Gut Bacteria) असतात.इंडस्ट्रियल स्टार्च या चांगल्या जीवाणूंना नष्ट करतो,ज्यामुळे आतड्यांचे आरोग्य बिघडते आणि पचनाच्या गंभीर समस्या निर्माण होतात.

4. सांध्यांमध्ये सूज आणि वेदना:

एक ऑर्थोपेडिक सर्जन म्हणून डॉ. रहमान यांनी विशेष नमूद केले की,या प्रक्रिया केलेल्या कार्बोहायड्रेट्समुळे,शरीरात अंतर्गत दाह (Inflammation) वाढतो.याचा थेट परिणाम सांध्यांवर होऊन सांधेदुखी आणि सूज येण्याची समस्या उद्भवू शकते.

5.पोषक मूल्यांची कमतरता:

हा स्टार्च नैसर्गिक नसून कृत्रिमरीत्या तयार केलेला असतो.अन्नामध्ये हा केवळ एक 'फिलर' (जागा भरणारा घटक) म्हणून वापरला जातो,ज्यातून शरीराला कोणतेही जीवनसत्त्व किंवा खनिज मिळत नाही.

उत्पादक याचा वापर का करतात आणि ते कोणत्या पदार्थात असते?

हा स्टार्च अत्यंत स्वस्त असतो आणि कोणत्याही अन्नपदार्थात सहज मिसळतो.पैशांची बचत करण्यासाठी आणि पदार्थांची विक्री वाढवण्यासाठी,अन्न उत्पादक कंपन्या याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करतात.आपण रोज खात असलेले सॉस, बटाट्याचे चिप्स, बेकरी उत्पादने (बिस्किटे, केक्स), आणि इन्स्टंट मिक्स (रेडी-टू-ईट फूड्स) यांसारख्या अतिप्रक्रिया केलेल्या आणि पॅकेज केलेल्या पदार्थांमधून आपण दररोज नकळतपणे याचे सेवन करत असतो.

समारोप:

जर तुम्हाला मधुमेह,फॅटी लिव्हर आणि सांधेदुखीसारख्या आजारांपासून दूर राहायचे असेल,तर पॅकेज्ड आणि प्रोसेस्ड फूड खाणे,आजच बंद किंवा अत्यंत मर्यादित करा.बाजारातून कोणतीही वस्तू विकत घेताना त्याच्या पाकिटामागील घटक (Ingredients) नक्की तपासा आणि त्यात 'माल्टोडेक्सट्रिन' किंवा 'मॉडिफाइड स्टार्च' सारखे घटक असल्यास ते पदार्थ टाळा. नैसर्गिक अन्न खा, निरोगी राहा!

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.