रक्तातील साखरेचे नियंत्रण आणि 'कर्बोदके'

 ब्लॉग नं. 2026/138.

दिनांक: 18 मे, 2026. 

मित्रांनो,

रक्तातील साखरेचे नियंत्रण आणि 'कर्बोदके': जाणून घ्या शास्त्रोक्त माहिती

सर्वसाधारणपणे असे मानले जाते की,रक्तातील साखर वाढण्यास केवळ कर्बोदके (Carbohydrates) जबाबदार असतात.यामुळे अनेकजण आपल्या आहारातून धान्य पूर्णपणे बंद करतात.पण तज्ज्ञांच्या मते,सर्वच कर्बोदके शरीरासाठी घातक नसतात.खरं तर,काही विशिष्ट कर्बोदके तुमच्या शरीराच्या विरोधात नव्हे,तर शरीरासोबत काम करतात.या बाबत अधिक माहिती जाणून घेऊ आजच्या ब्लॉगमध्ये.

सविस्तर:

इन्सुलिन प्रतिरोध (Insulin Resistance) म्हणजे काय?

नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डायबेटिस अँड डायजेस्टिव्ह अँड किडनी डिसीजेसच्या मते,जेव्हा शरीरातील पेशी इन्सुलिनला योग्य प्रतिसाद देत नाहीत, तेव्हा इन्सुलिन प्रतिरोध निर्माण होतो.यामुळे ग्लुकोज रक्तप्रवाहात साचून राहते आणि स्वादुपिंडाला अधिक इन्सुलिन सोडावे लागते.एका सर्वेक्षणानुसार,18 ते 44 वयोगटातील सुमारे 40 % अमेरिकन प्रौढांना ही समस्या जाणवते, ज्याची अनेकदा त्यांना जाणीवही नसते.

संपूर्ण धान्ये इन्सुलिन प्रतिरोध सुधारण्यासाठी कशी मदत करतात?

'ईटिंगवेल'च्या एका अहवालानुसार, संपूर्ण धान्यांमध्ये असलेल्या विद्राव्य (Soluble) फायबरमुळे इन्सुलिन संवेदनशीलता सुधारण्यास मदत होते.

हे नक्की कसे कार्य करते?

·        पचनक्रिया मंदावणे: 2025 च्या एका अभ्यासानुसार,विद्राव्य फायबर पोटात गेल्यावर,पाणी शोषून जेलसारखा पोत तयार करते.यामुळे पचनक्रिया मंदावते आणि रक्तातील साखर अचानक वाढत नाही.

·        GLP-1 संप्रेरकाची भूमिका: फायबरमुळे आतड्यात 'शॉर्ट-चेन फॅटी ॲसिड्स' (SCFAs) तयार होतात, जे GLP-1 नावाच्या संप्रेरकाला उत्तेजित करतात.

·        चयापचय नियमन: आहारतज्ज्ञ मिशेल राउथेनस्टाईन यांच्या मते,GLP-1 इन्सुलिनचा स्राव वाढवते आणि पोटातील अन्न पचनाची गती कमी करते, ज्यामुळे ग्लुकोज सहनशीलता सुधारते.

·        आतड्यांचे आरोग्य:फायबरमुळे आतड्यातील चांगल्या जीवाणूंचे पोषण होते,जे चयापचय आरोग्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

तज्ज्ञांनी सुचवलेले 5 संपूर्ण धान्यांचे पर्याय:

इन्सुलिन प्रतिरोध कमी करण्यासाठी आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी,तज्ज्ञ खालील पर्यायांची शिफारस करतात:

1. ओट्स (Oats): यात मुबलक प्रमाणात बीटा-ग्लुकन (विद्राव्य फायबर) असते.

2. बार्ली किंवा जव (Barley): साखरेचे व्यवस्थापन करण्यासाठी हा एक उत्तम पर्याय आहे.

3. क्विनोआ (Quinoa): यात प्रथिने आणि फायबरचे उत्तम संतुलन असते.

4. ब्राऊन राइस (Brown Rice): पांढऱ्या तांदळाच्या तुलनेत यात फायबरचे प्रमाण अधिक असते.

5. बाजरी किंवा नाचणी (Millets): कमीत कमी प्रक्रिया केलेली ही धान्ये चयापचय आरोग्यासाठी वरदान आहेत.

समारोप :

धान्य पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी,फायबरयुक्त आणि कमी प्रक्रिया केलेल्या,'संपूर्ण धान्यांची' निवड करणे अधिक फायदेशीर ठरते.योग्य आहार निवडीमुळे रक्तातील साखरेचे आरोग्यदायी व्यवस्थापन करणे सोपे होते.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलीस्टीक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.