शरीराचे जैविक घड्याळ जाणून घ्या

ब्लॉग नं. 2025/030.

दिनांक: 30 जानेवारी, 2026.

                                           

मित्रांनो,

शरीराचे जैविक घड्याळ (Body’s Biological Clock)

तुम्हाला माहित असेलच की,आपल्या शरीरात एक नैसर्गिक वेळापत्रक असते, ज्याला जैविक घड्याळ किंवा Circadian Rhythm (सर्केडियन रिदम) असे म्हणतात.हे जैविक घड्याळ 24 तास चालणारी अंतर्गत प्रणाली आहे, जी शरीराला पुढील गोष्टी सांगत असतं, कधी झोपायचे, कधी उठायचे, कधी पचन करायचे, कधी शरीराची दुरुस्ती व शुद्धीकरण (Detox) करायचे आणि कधी हार्मोन्स स्रवायचे. जेव्हा आपण या घड्याळानुसार जगतो, तेव्हा शरीर आपोआप बरे होते.जेव्हा आपण याच्या विरुद्ध जगतो (उशीरा झोपणे, अनियमित आहार), तेव्हा शरीराचे शुद्धीकरण बिघडते.शरीर या घड्याळाच्या नुसार,शरीराच्या विविध अंगांचे/अवयवांचे केंव्हा शुद्धीकरण करतं,हे आजच्या ब्लॉगमध्ये आपण बघू या.

सविस्तर:

शरीर कधी डिटॉक्स करते?

एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्या, शरीर 24 तास डिटॉक्स करत असतं, पण काही अवयव ठराविक वेळेला अधिक सक्रिय असतात — विशेषतः झोपेत.

रात्री 9 ते 11:

रोगप्रतिकारशक्ती व लिम्फॅटिक सिस्टीम:

शरीर दुरुस्तीच्या तयारीत असतं. या काळात मेलाटोनिन हार्मोन वाढू लागते.

रात्री 11 ते 1:

यकृत (Liver) शुद्धीकरणाचा सर्वोच्च काळ:

या काळात यकृत पुढील कार्य करत असते. विषारी घटक निष्क्रिय करणे, औषधे व मद्याचे विघटन करणे, रक्तातील साखरेचे नियंत्रण करणे, पेशींची दुरुस्ती करणे. या वेळेत जर तुम्ही जागे असाल, काही खात असाल किंवा ताणतणावात असाल तर, यकृताचे डिटॉक्स कार्य बाधित होते. म्हणून रात्री 10.30 पूर्वी झोपणे अत्यंत आवश्यक आहे.

रात्री 1 ते 3:

यकृत व पित्ताशय दुरुस्ती:

ही दुरुस्ती अतिशय खोल पातळीवर डिटॉक्स करून केली जाते. यात चरबीचे चयापचय तसेच राग व चिडचिडीशी संबंधित प्रक्रिया केल्या जातात. या वेळेत वारंवार जाग येण्याने यकृतावर ताण येतो.  

पहाटे 3 ते 5:

फुफ्फुसे (Lungs)

या वेळेत फुफ्फुसांचे  शुद्धीकरण केले जाते. यावेळी रक्तातील ऑक्सिजन वाढतो,श्वासावाटे विषारी घटक बाहेर पडतात.सकाळी खोकला येणे याच वेळेशी संबंधित असतो.  

पहाटे 5 ते 7:

आतडी / कोलन (Colon)

या वेळेत आतडी / कोलन (Colon) चे शुद्धीकरण केले जाते.ही वॉशरूमला जाण्याची सर्वोत्तम वेळ असते. या काळात शरीर कचरा बाहेर टाकते. शौचाची इच्छा दाबल्यास विष पुन्हा शरीरात शोषले जातात,

सकाळी 7 ते 9:

पोटाचे (Stomach) शुद्धीकरण:

या वेळेत पचनशक्ती तीव्र असते आणि ही वेळ नाश्त्यासाठी योग्य वेळ आहे.नाश्ता टाळल्यास स्वादुपिंडावर ताण येऊ शकतो.  

सकाळी 9 ते 11:

स्वादुपिंड (Pancreas) व प्लीहाचे शुद्धीकरण:

यावेळेत साखर नियंत्रण केले जाते. तसेच पोषणद्रव्यांचे शोषण होते.  

दुपारी 11 ते 1:

हृदय व रक्ताभिसरणाचे शुद्धीकरण:  

या वेळेत रक्तप्रवाह सर्वाधिक प्रवाही असतो. ही एकाग्रतेसाठी योग्य वेळ असते.  

दुपारी 1 ते 3:

लहान आतडयाचे शुद्धीकरण:

या वेळेत पोषण शोषणाचे कार्य होत असतं. तसेच हलकी झोप येणे स्वाभाविक आहे.

दुपारी 3 ते 5:

मूत्रपिंडाचे (Kidneys) शुद्धीकरण:

या वेळेत रक्त गाळण्याचे कार्य होत असते. तसेच क्षार व पाणी संतुलन साधले जाते. या वेळेत पाणी पिणे फायदेशीर असते.  

संध्याकाळी 5 ते 7:

मूत्रपिंड व मूत्राशयाचे शुद्धीकरण:

या वेळेत कचरा बाहेर टाकणे. या काळात हलके चालणे (walk) उपयुक्त असते.  

रात्री 7 ते 9:

हार्मोनल शांतता:

या वेळेत शरीर झोपेसाठी तयार होत असते. तसेच या काळात पचन मंदावते. जड जेवण केल्यास रात्रीचे डिटॉक्स थांबते.

समारोप:

            अशा रितीने शरीर 24 तास वेगवेगळ्या अवयवांचे शुद्धीकरण करत असतं. हे कार्य सुरळीतपणे चालण्यासाठी आपण आपल्या सवयी बदलायला हव्यात. जर शरीराला विरोध न करता जगलात तर प्रकृती खराब होणार नाही आणि झालीच तर शरीरच बरं करेल.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.