डायबेटिक न्यूरोपॅथी: वेदनांपलीकडे असलेला आशेचा मार्ग

 ब्लॉग नं:2025/363.

दिनांक: 27 डिसेंबर,2025.

मित्रांनो,

डायबेटिक न्यूरोपॅथी: वेदनांपलीकडे असलेला आशेचा मार्ग

न्यूरोपॅथी,म्हणजे मज्जातंतूंना होणारे नुकसान.हा आजच्या काळातील सर्वात दुर्बळ करणाऱ्या विकारांपैकी एक आहे. विशेषतः मधुमेह असलेल्या रुग्णांमध्ये हा आजार अतिशय सामान्य आहे. आकडेवारी सांगते की,50 टक्क्यांहून अधिक मधुमेही रुग्णांना आयुष्यात कधी ना कधी न्यूरोपॅथीचा सामना करावा लागतो. ही स्थिती केवळ त्रासदायकच नाही, तर अनेकदा असह्य वेदनांनी भरलेली असते.या वेदनांवर सध्या उपलब्ध असलेले उपचार म्हणजे स्टेरॉइड्स,ओपिओइड्स, अँटीडिप्रेसंट्स हे बहुतेक वेळा फक्त वेदना दडपतात,मूळ कारणावर उपचार करत नाहीत.खरं सांगायचं तर, डायबेटिक न्यूरोपॅथीवर आजही ठोस आणि प्रभावी उपचार नाही, हे वैद्यकीय वास्तव आहे.पण या अंधारात एक आशेचा किरण 20  वर्षांपूर्वीच्या एका दुर्लक्षित अभ्यासातून दिसून आला.आजच्या ब्लॉगमधे यावर सविस्तर जाणून घेऊ.    

सविस्तर:

एक दुर्लक्षित पण क्रांतिकारी अभ्यास:

सुमारे दोन दशकांपूर्वी प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात, संपूर्ण वनस्पती-आधारित (Whole Food Plant-Based) आहार आणि दररोज अर्धा तास चालण्याचा व्यायाम यांचा परिणाम वेदनादायक डायबेटिक न्यूरोपॅथीवर तपासण्यात आला. या अभ्यासात सहभागी असलेले 21 मधुमेही रुग्ण हे दहा वर्षांहून अधिक काळ मध्यम ते तीव्र वेदनादायक न्यूरोपॅथीने त्रस्त होते.जळजळ, टोचल्यासारख्या वेदना,रात्री झोप न लागणे ही त्यांची रोजची व्यथा होती.

या अभ्यासाचे परिणाम आश्चर्यकारक होते.

21 पैकी 17  रुग्णांना काही दिवसांतच वेदनांपासून पूर्ण आराम मिळाला.बधिरता आणि मुंग्या येणे यातही लक्षणीय सुधारणा झाली.हे केवळ वेदनांपुरतेच मर्यादित नव्हते.

या अभ्यासाचे “दुष्परिणाम” देखिल फायदेशीर ठरले:

या नैसर्गिक उपचारांचे दुष्परिणामही आरोग्यदायी होते, सरासरी 10 पौंड वजन कमी झाले, रक्तातील साखरेचे नियंत्रण सुधारले, इन्सुलिनची गरज निम्म्याने कमी झाली. 5 रुग्णांचा तर मधुमेहच बरा झाला.
(साखर सामान्य, सर्व औषधे बंद) इतकेच नव्हे तर,ट्रायग्लिसराइड्स व कोलेस्ट्रॉल कमी झाले, उच्च रक्तदाब कमी झालाआणि सुमारे 3 आठवड्यांत रक्तदाबाच्या औषधांची गरज 80% घटली.जवळपास निम्म्या रुग्णांमध्ये उच्च रक्तदाब पूर्णपणे नाहीसा झाला

ते घरी गेल्यावर काय झाले?

हा एक निवासी कार्यक्रम होता. पण घरी गेल्यानंतर काय झाले, हा खरा प्रश्न होता. त्या 17 रुग्णांवर अनेक वर्षे लक्ष ठेवण्यात आले.एका रुग्णाव्यतिरिक्त सर्वांमध्ये वेदनांपासून मिळालेला आराम टिकून राहिला किंवा आणखी सुधारला.लोक इतक्या शिस्तबद्धपणे आहार कसा पाळतात? उत्तर सोपे आहे,वेदना आणि आजार ही सर्वात मोठी प्रेरणा असते.

इतक्या पटकन बरे कसे झाले मज्जातंतू?

हे रक्तातील साखरेच्या नियंत्रणामुळे झाले, असे वाटू शकते, पण तसे नाही. साखर नियंत्रणासाठी साधारण 10 दिवस लागले. पण वेदना फक्त 4 दिवसांत नाहीशा झाल्या. मग नेमकं कारण काय?

1️⃣ दाह (Inflammation) कमी होणे:

संशोधकांनी असा अंदाज व्यक्त केला की,मांस व दुग्धजन्य पदार्थांमधील नैसर्गिक ट्रान्स फॅट्स दाह वाढवत असावेत.वनस्पती-आधारित आहार घेणाऱ्यांच्या शरीरात हे ट्रान्स फॅट्स आढळलेच नाहीत.

2️⃣ रक्तप्रवाहात सुधारणा:

मधुमेही न्यूरोपॅथीमध्ये मज्जातंतूंतील लहान रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळे निर्माण होतात.
परिणामी, मज्जातंतूंना ऑक्सिजन मिळत नाही.आणि वेदना सुरू होतात. वनस्पती-आधारित आहार काही दिवसांतच रक्तप्रवाह सुलभ करतो,त्यामुळे मज्जातंतूंना पुन्हा ऑक्सिजन मिळतो, आणि वेदना झपाट्याने कमी होतात.

हा आहार केवळ न्यूरोपॅथी नव्हे, तर डोळ्यांतील IGF-1 कमी करतो,डायबेटिक रेटिनोपॅथीचा धोका कमी करतो  आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे टाइप 2 मधुमेहच उलटवण्याची क्षमता ठेवतो.

मग हे वैद्यकीय अभ्यासक्रमात का शिकवले जात नाही?

हा प्रश्न अस्वस्थ करणारा आहे.इतक्या प्रभावी, नैसर्गिक, स्वस्त आणि विषारी नसलेल्या उपचाराकडे वैद्यकीय समुदायाने केलेले दुर्लक्ष अक्षम्य आहे, असेच म्हणावे लागेल.

समारोप:

डायबेटिक न्यूरोपॅथी ही आयुष्यभर सोसावी लागणारी शिक्षा असावी, ही समजूत चुकीची ठरू शकते.
योग्य आहार, नियमित व्यायाम आणि ठाम इच्छाशक्ती असेल, तर वेदना कमी होऊ शकतात, मज्जातंतू बरे होऊ शकतात आणि कधी-कधी… मधुमेहही नाहीसा होऊ शकतो.औषधांपलीकडेही उपचार असतात,फक्त ते पाहण्याची दृष्टी हवी.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.