चुकीच्या प्रकारचे व्यायाम टाळायला हवेत

 ब्लॉग नं.2025/137

दिनांकः 18 मे, 2025.

मित्रांनो,

            सीनियर सिटिजन्सनी व्यायाम करावा कां? आणि करावा तर तो कोणता करावा? असा प्रश्न नेहमी चर्चिला जातो.इतक्यात करण्यात आलेल्या एका संशोधनातून,असे दिसून आले आहे की,65 वर्षांनंतर चुकीच्या प्रकारचे व्यायाम केल्याने दुखापत होण्याचा,हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आजाराचा धोका,लक्षणीयरीत्या वाढू शकतो आणि तुमचे आयुष्यमान देखील कमी होऊ शकते.नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑन एजिंगच्या एका अहवालात असे म्हटले आहे की,चुकीच्या व्यायामांमधे सहभागी झाल्यामुळे,वृद्ध प्रौढांमध्ये रुग्णालयात दाखल होण्याचा धोका,48 % पर्यंत वाढू शकतो.हे एक गंभीर वास्तव आहे.तुमच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर म्हणून सांगितले गेलेले,अनेक व्यायाम केल्याने सांधे खराब होऊ शकतात,हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी प्रणालीवर धोकादायक ताण निर्माण होऊ शकतो,संतुलन बिघडू शकते.आजचा ब्लॉग या विषयावर आहे.  

सविस्तर:

            65 वय झाल्यानंतर ज्येष्ठांनी टाळायला पाहिजेत,असे तीन प्रकारचे व्यायाम खालील प्रमाणे आहेत;

1. हाय-इम्पॅक्ट रनिंग. हाय-इम्पॅक्ट रनिंग म्हणजे असे धावणे,जिथे दोन्ही पाय नेहमीच जमिनीवर नसतात, ज्यामुळे शरीरावर,विशेषतः सांधे आणि हाडांवर जास्त परिणाम होतो.वृद्ध प्रौढांसाठी,व्यायामाच्या सर्वात हानिकारक प्रकारांपैकी हा एक आहे.या वयात हाडांची घनता कमी होते,Cartilage पातळ होते आणि सांधे त्यांची पूर्वीची लवचिकता गमावतात.मॅरेथॉन धावणे किंवा कठीण फुटपाथवर नियमितपणे जॉगिंग करणे,ही कल्पना तंदुरुस्त राहण्यासाठी एक उत्तम मार्ग आहे,पण वास्तविकता अशी आहे की,तुमच्या शरीराची वृद्धत्वाची प्रक्रिया शांतपणे सुरू असते.एका अभ्यासानुसार, 65 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या प्रौढांमध्ये,हाय-इम्पॅक्ट रनिंगमुळे गुडघे आणि कंबरेला दुखापत होण्याचा धोका 58% वाढतो.यामुळे सांध्यावर,विशेषतः गुडघे,कंबर आणि घोट्यांवर जास्त दबाव पडतो,जे वयानुसार होणाऱ्या झीजेमुळे आधीच असुरक्षित असतात.वेगाने धावल्याने,हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी प्रणालीवर,गंभीर ताण येतो.त्यामुळे जळजळ किंवा दुखापतीतून,तुलनेने लवकर बरे होणाऱ्या तरुण धावपटूंपेक्षा,ज्येष्ठांना अनेकदा हळूहळू बरे होण्याच्या प्रक्रियांना तोंड द्यावे लागते. 

2. जड वजन उचलणे. (Heavy Workout) जड वजन उचलणे हे बहुतेकदा,शक्ती,लवचिकता आणि चैतन्य यांच प्रतीक असतं.तरुणांसाठी,हा एक चांगला व्यायाम आहे.पण,ज्येष्ठांसाठी,विशेषतः 65 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या लोकांसाठी,जड वजन उचलणे धोकादायक असू शकते.त्यामुळे हे,सावधगिरीने आणि योग्य मार्गदर्शनाने करायला हवे.कारण जसजसे आपण वयस्कर होतो,तसतसे आपल्या शरीरात नैसर्गिकरित्या अनेक बदल होतात. स्नायूंची लवचिकता कमी होते,हाडांची घनता कमी होते आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी कार्यक्षमता मंदावते.हे घटक जड वजन उचलण्यासाठी आवश्यक असलेल्या,अतिरेकी ताणाच्या संपर्कात आल्यावर,शरीराला हानी पोहोचण्यास अधिक संवेदनशील बनतात.विशेषतः हृदय,आधीच कडक झालेल्या रक्तवाहिन्या किंवा किरकोळ झडप बिघाड यासारख्या समस्यांना तोंड देत असतं.अशा वेळेस,जड वजन उचलल्यामुळे,अचानक होणारा दाब वाढणे जबरदस्त ठरू शकते आणि काही प्रकरणांमध्ये जीवघेणे देखील असू शकते,परंतु चिंता केवळ हृदयापुरती मर्यादित नसून टेंडन्स आणि लिगामेंट्स,लवचिकता आणि ताकद गमावतात, ज्यामुळे ते फाटणे,त्यावर ताण येणे अधिक लवकर होते.

3. प्लायोमेट्रिक व्यायाम:  प्लायोमेट्रिक व्यायाम म्हणजे,उच्च तीव्रतेच्या उडी मारण्याच्या हालचाली.जंप स्क्वॅट्स,बॉक्स जंप आणि बर्पीज सारखे प्लायोमेट्रिक व्यायाम,स्फोटक शक्ती,वेग आणि चपळता निर्माण करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत. ते अॅथलेटिक प्रशिक्षणात लोकप्रिय आहेत आणि समन्वय आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी कार्यक्षमता वाढविण्याच्या त्यांच्या क्षमतेसाठी प्रसिद्ध आहेत.तरुण व्यक्तींसाठी, हा व्यायामाचा गतिमान आणि उत्साहवर्धक भाग असू शकतो.परंतु वृद्ध प्रौढांसाठी,विशेषतः 65 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या लोकांसाठी, या स्फोटक हालचाली एक सापळा बनू शकतात.वयानुसार,आपले संतुलन,सांधे स्थिरता आणि प्रतिक्षेप (reflexes) हळूहळू कमी होतात,जरी आपण अजूनही सक्रिय आणि मजबूत वाटत असलो तरीही, काहीतरी चूक होईपर्यंत हे सूक्ष्म बदल नेहमीच लक्षात येत नाहीत.पडणे हे वृद्ध प्रौढांमध्ये दुखापती आणि दुखापतींशी संबंधित मृत्यूचे एक प्रमुख कारण आहे.एक छोटीशी उडी देखील गुडघे,कंबर आणि पाठीच्या कण्यातील भागात मोठ्या प्रमाणात शॉक वेव्ह पाठवू शकते.

समारोप:

अर्थात,सर्व गतिमान हालचाली टाळण्याची गरज नाही.ज्येष्ठ नागरिक सौम्य चपळता प्रशिक्षण संतुलन व्यायाम आणि Tai Chi सारख्या कमी प्रभावाच्या पद्धतींमध्ये सहभागी व्हायला हवे.वरील तीन गोष्टी करू नये हे सांगण्यामागे,कुठलीही नकारार्थी भावना नाही.वयानुसार तुमचे शरीर संरक्षित करणे गरजेचे आहे.म्हणून  धोकादायक व्यायाम टाळणे अत्यंत महत्त्वाचे असले तरी,तुम्ही कोणत्या प्रकारच्या शारीरिक हालचाली स्वीकारल्या पाहिजेत,हे समजून घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.जे लवचिकता निर्माण करण्यास मदत करतात, तुमचे मन तीक्ष्ण करतात आणि तुमचे निरोगी,स्वतंत्र वर्ष वाढवतात.पुढे एखाद्या ब्लॉगमध्ये कमीतकमी कुठले व्यायाम करायला हवेत हे नक्की लिहिन.   

आजचा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला ते, कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर जरूर लिहा. पुनः भेटूया उद्याच्या ब्लॉगमध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या.स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

प्रसाद नातु, पुणे.