थेट आचेवर पोळी शेकल्यास कर्करोग होऊ शकतो?

ब्लॉग नं. 2024/316   

दिनांक:- 29 डिसेंबर, 2024.

मित्रांनो,

गॅसच्या थेट ज्वाळेवर पोळी भाजल्याने कर्करोग होऊ शकतो का?

भारतीय घरांमध्ये गॅसच्या थेट आचेवर पोळी किंवा फुलका भाजणे हा एक सामान्य प्रकार आहे. थेट आचेवर फुललेली पोळी/फुलका पाहणे आणि तिचा स्वाद घेणे खूप आनंददायी असते. परंतु, हा प्रकार कर्करोगाला कारणीभूत ठरतो का, याबाबत चिंता वाढत आहेत. या विषयाभोवती असलेले विज्ञान आणि गैरसमज समजून घेऊ आणि त्यासंदर्भात जोखीम कशी कमी करावी यावर आजच्या या ब्लॉगमध्ये चर्चा करू.

सविस्तर:

थेट आचेवर स्वयंपाक करण्यामागील विज्ञान:

जेव्हा पोळी/फुलका थेट आचेवर भाजली जाते, तेव्हा उच्च तापमानामुळे विशिष्ट रासायनिक प्रक्रिया होऊ शकते.यामध्ये पॉलिसायक्लिक अरोमॅटिक हायड्रोकार्बन (PAHs) आणि हेटरोसायक्लिक अमाइन्स (HCAs) यांसारखी संयुगे तयार होतात. ही संयुगे विशेषतः शेकणे,भाजणे किंवा उघड्या आगीवर स्वयंपाक केल्याने तयार होतात.

PAHs आणि HCAs यावर बरेच संशोधन झाले असून, त्यापैकी काही संयुगे कर्करोगजनक म्हणून वर्गीकृत करण्यात आली आहेत.आंतरराष्ट्रीय कर्करोग संशोधन संस्था (IARC) यांनी या संयुगांचा समावेश केला आहे. या संयुगांमुळे DNA ला हानी होऊ शकते आणि दीर्घकाळापर्यंत संपर्क आल्यास कर्करोगाचा धोका वाढतो.

पोळी/फुलका शेकणे भाजणे धोकादायक आहे का?

गॅसच्या थेट आचेवर पोळी/फुलका शेकल्याने कर्करोग होण्याचा धोका पोळीच्या/फुलक्याच्या जळण्याच्या प्रमाणावर आणि किती वेळा हे केले जाते यावर अवलंबून असतो. काही महत्त्वाचे मुद्दे:

1.       जळण्याचे प्रमाण: जर फुलका/पोळी जळली असेल किंवा तिच्यावर काळपट डाग असतील, तर ती PAHs आणि HCAs निर्माण करण्याची शक्यता जास्त असते. हलके तपकिरी होणे किंवा फुगणे यामुळे जोखीम कमी असते.

2.       वारंवारता: नियमितपणे जळलेले अन्न खाल्ल्यास दीर्घकाळानंतर कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. कधीतरी खाणे तुलनेने कमी घातक असते.

3.       अन्नाचा प्रकार: पोळी ही प्रामुख्याने गहू वापरून बनवली जाते, ज्यामध्ये चरबी आणि प्रथिने कमी असतात. त्यामुळे त्यावर HCAs आणि PAHs तयार होण्याची शक्यता कमी असते.

जोखीम टाळण्यासाठी काय करता येईल?

थेट आचेवर पोळी शेकल्यामुळे होणारा धोका कमी असला तरीही, काही खबरदारी घेतल्यास हानी टाळता येऊ शकते:

1.       जळणे टाळा: पोळी जळू देऊ नका. ती हलकी तपकिरी होईपर्यंत आणि फुगून येईपर्यंत शिजवा, काळपट डाग टाळा.

2.       तव्याचा वापर करा: थेट आचेऐवजी पोळी गरम तव्यावर शेक आणि तव्यावरून फुगवण्यासाठी थोडा वेळ आचेवर धरा.

3.       तापमान नियंत्रणात ठेवा: गॅस मध्यम आचेवर ठेवा, ज्यामुळे जळण्याचा धोका कमी होतो.

4.       आचेचा स्रोत स्वच्छ ठेवा: गॅस स्टोव्ह किंवा बर्नर स्वच्छ ठेवा आणि योग्यरीत्या कार्यरत असल्याचे सुनिश्चित करा, जेणेकरून पोळी/फुलका न जळता PAHs तयार होण्याचा धोका कमी होईल.

5.       संतुलित आहार घ्या: फळे, भाज्या आणि संपूर्ण धान्यांचा समावेश असलेला संतुलित आहार घ्या, ज्यामध्ये कॅन्सरजनक संयुगांमुळे होणारे DNA नुकसान कमी करणारे अँटीऑक्सिडंट्स असतात.

6.       जळलेल्या पदार्थांचे सेवन मर्यादित ठेवा: पोळीशिवाय, ग्रील्ड मटण किंवा स्मोक केलेल्या पदार्थांचा अतिरेकी वापर टाळा, ज्यामध्ये कर्करोगजनक संयुगे जास्त प्रमाणात असतात.

समारोप:

थेट आचेवर पोळी/फुलका भाजणे/शेकणे हा पारंपरिक प्रकार योग्य पद्धतीने केल्यास जोखीम कमी होते .फुलका/पोळी जळू न देणे आणि पोषणमूल्यांनी समृद्ध आहार घेणे हे मुख्य उपाय आहेत. लहान-सहान बदल करून गॅसवर शेकलेली पोळी चविष्टही राहते आणि आरोग्यासाठीही सुरक्षित होते. कर्करोगाच्या जोखमीला कमी करण्यासाठी संतुलित व सावध स्वयंपाक ही सर्वोत्तम पद्धती आहे.

तुम्हाला आजचा ब्लॉग कसा वाटला ते कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुढचा ब्लॉग येईपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

  

प्रसाद नातु, पुणे.