बाजरीची भाकरी की गव्हाची पोळी?

ब्लॉग नं. 2024/313   

दिनांक:- 26 डिसेंबर, 2024.

मित्रांनो,
            मधुमेही किंवा ज्यांना ऑबेसीटीचा/वजन वाढणेचा त्रास आहे,अशा लोकांना नेहमी भेडसावणारा प्रश्न म्हणजे गव्हाची पोळी की बाजरीची भाकरी काय खावे? काय पचनास चांगले आहे?कशामुळे वजन कमी होईल? कशामुळे शुगर लेवल कमी होईल? त्यांच्या प्रश्नांचे उत्तर हेच की गव्हाच्या पोळीपेक्षा बाजरीची भाकरी खाणे अधिक चांगले. कां? याचे उत्तर आजच्या ब्लॉग मध्ये जाणून घेऊ.

सविस्तर:

            गव्हाची पोळी खाणे चांगले कां? हे खाण्यापूर्वी गव्हाचा ग्लायसेमिक इंडेक्स किती आणि बाजरीचा ग्लायसेमिक इंडेक्स किती हे बघावे लागेल.तसेच ग्लायसेमिक लोड किती हे बघावे लागेल. आधी गव्हाच्या बाबतीत बघूया.      

संपूर्ण धान्य गहू: त्याचे ग्लायसेमिक इंडेक्स 45 आणि ग्लायसेमिक लोड 26.8 आहे. संपूर्ण धान्य गहू फायबर, जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि इतर वनस्पती संयुगे यांचा चांगला स्रोत आहे.पण आपण कच्चे गहू खात नाही.  

परिष्कृत गव्हाचे पीठ: म्हणजेच बाजारातून विकत आणलेली रेडीमेड कणिक ग्लायसेमिक इंडेक्स 70 ते 85 पर्यंत जीआय असते, जे उच्च मानले जाते.

होल व्हीट ब्रेड: ग्लायसेमिक इंडेक्स  51 ते 69 आणि ग्लायसेमिक लोड 29.82 प्रति 100 ग्रॅम सर्व्हिंग आहे.         

या उलट,बाजरी (मोती बाजरी) चा ग्लायसेमिक इंडेक्स सुमारे 54 आहे, जो मध्यम मानला जातो आणि त्याचा  ग्लायसेमिक लोड अंदाजे 6.06 आहे, ज्यामुळे ते कमी ग्लायसेमिक भार असलेले धान्य बनते, जे रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करण्यासाठी फायदेशीर आहे, विशेषत: मधुमेह असलेल्या लोकांसाठी.कारण त्यातून उत्पन्न झालेली शुगर रक्तात वेळाने मिसळते.  

ग्लायसेमिक लोडवरुन ही गोष्ट माहित होते की,त्या पदार्थापासून उत्पन्न झालेली शुगर किती वेळाने रक्तात मिसळते.

बाजरीच्या भाकरीचे फायदे: बाजरी हे भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये पिकणारे धान्य आहे.जे त्याची चव आणि प्रभावी पौष्टिक फायद्यांसाठी ओळखले जाते. गव्हामुळे रक्तातील साखरेमध्ये झपाट्याने वाढ होऊ शकते, त्याच्या विपरीत बाजरीमुळे रक्तातील साखरेमध्ये लवकर वाढ होत नाही. कारण,बाजरीचा ग्लायसेमिक निर्देशांक कमी असतो, ज्यामुळे रक्तप्रवाहात हळूहळू ग्लुकोज सोडली जाते.बाजरी ही दिवसभर उपाशी रहाण्यास आणि ऊर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे, विशेषतः वजन कमी करण्याच्या प्रयत्नात असलेल्या व्यक्तींसाठी फायदेशीर आहे.

याव्यतिरिक्त, ग्लूटेन-मुक्त बाजरी ग्लूटेन संवेदनशीलता किंवा सेलिआक रोग असलेल्यांसाठी योग्य आहे. मॅग्नेशियम, फॉस्फरस आणि लोह यांसारख्या महत्त्वाच्या खनिजांनी युक्त, बाजरी,विविध चयापचय कार्ये आणि एकूण आरोग्यास फायदेशीर आहे.शिवाय, आपल्या आहारात बाजरीचा समावेश केल्याने त्याच्या अँटिऑक्सिडेंट आणि दाहक-विरोधी गुणधर्मांमुळे हृदयाचे आरोग्य सुधारू शकते. एकूण आरोग्यासाठी गव्हाऐवजी बाजरीची रोटी खाण्याचे काही फायदे खालील प्रमाणे आहेत.

बाजरीची भाकरी खाण्याचे फायदे:

उच्च फायबर सामग्री:

बाजरी फायबरमध्ये समृद्ध असल्याने, पाचन आरोग्यास चालना देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. फायबर आतड्यांच्या हालचालींवर नियंत्रण ठेवते, बद्धकोष्ठता प्रतिबंधित करते आणि निरोगी आतडे राखण्यास मदत करते.

कमी ग्लायसेमिक इंडेक्स:

गव्हाच्या तुलनेत कमी ग्लायसेमिक इंडेक्स (GI) हा बाजरीचा एक महत्त्वाचा फायदा आहे. कमी GI असलेले अन्न हळूहळू पचते, परिणामी रक्तप्रवाहात ग्लुकोज हळूहळू सोडले जाते. हे वैशिष्ट्य रक्तातील साखरेची पातळी स्थिर ठेवण्यासाठी फायदेशीर आहे, ज्यामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींसाठी बाजरी योग्य पर्याय बनते.

ग्लूटेन-मुक्त पर्याय:

ग्लूटेन असहिष्णुता (intolerance) किंवा सेलिआक** रोग असलेल्यांसाठी, बाजरी गव्हासाठी उत्कृष्ट ग्लूटेन-मुक्त पर्याय म्हणून काम करते. आपल्या आहारात बाजरी समाविष्ट केल्याने ग्लूटेनशी संबंधित प्रतिकूल परिणामांशिवाय विविध प्रकारचे जेवण पर्याय उपलब्ध होतात.

**सेलियाक रोग हा एक जुनाट पाचन आणि रोगप्रतिकारक विकार आहे जो लहान आतड्याला हानी पोहोचवतो आणि शरीराला अन्नातून पोषकद्रव्ये शोषून घेण्यापासून प्रतिबंधित करतो:

पोषक तत्वांनी समृद्ध:

बाजरी संपूर्ण आरोग्यासाठी आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजांनी भरलेली असते. त्यात मॅग्नेशियम, फॉस्फरस आणि लोह भरपूर प्रमाणात उपलब्ध असते,जे स्नायूंच्या कार्यासाठी आणि ऊर्जा उत्पादनासाठी महत्त्वपूर्ण आहे.

अँटिऑक्सिडंट आणि विरोधी दाहक गुणधर्म:

बाजरीचे अँटिऑक्सिडंट्स ऑक्सिडेटिव्ह तणावाशी लढून आणि शरीरातील जळजळ कमी करून त्याच्या आरोग्याच्या फायद्यांमध्ये योगदान देतात. दीर्घकाळ जळजळ झाल्यामुळे लठ्ठपणा, मधुमेह आणि हृदयविकारासह विविध आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात.

समारोप:

            वरील चर्चेवरून लक्षात येते, ज्यांना मधुमेह आहे, ज्यांचे वजन जास्त आहे,ज्यांना जळजळ म्हणजेच अॅसिडिटीचा त्रास आहे,ज्यांना पचनाचे विकार आहेत,अशा साऱ्यांसाठी बाजरीची भाकरी खाणे आरोग्यासाठी फायद्याचे आहे.बाजरीची भाकरी पचनास हलकी असल्याने लवकर पचते.

तुम्हाला आजचा ब्लॉग कसा वाटला ते कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुढचा ब्लॉग येईपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

  

प्रसाद नातु, पुणे.