रिजर्व बँक म्हणते “जानकार बनिये, सतर्क रहिये, सुरक्षित रहिये”

Blog No 2024/256.

दिनांक:30,ऑक्टोबर, 2024 

मित्रांनो, 

            इंटरनेट, कम्प्युटर, ऑनलाइन पेमेंट, यूपीआय या सगळ्या माध्यमांनी आपले जिवन जेवढे सुखकर आणि जलद झाले आहे. तेवढेच सायबर गुन्ह्यांचे प्रमाण खूप वाढत चालले आहे. माझ्या मोबाईल वर पुणेकर न्यूज हे एक व्हॉटसअप माध्यम आहे,ज्यावर मला एक दिवसाआड कुणाची न कुणाची फसवणूक आणि ती ही थोडी थोडकी नाही,तर अगदी लाखांमद्धे वाचायला मिळते. रिजर्व बँक आपल्या “जानकार बनिये, सतर्क रहिये, सुरक्षित रहिये” या जाहिरातीच्या माध्यमातून सायबर गुन्ह्यांच्या संदर्भात मेसेज देत असते,तरी असं होतंय आणि अशिक्षित नाही तर अगदी कम्प्युटर जगात दिवसभर वावर असणाऱ्या लोकांची फसवणूक होत आहे,याचं आश्चर्य वाटतं. आजचा ब्लॉग या विषयावर आहे.

सविस्तर:

सायबर गुन्ह्यांचा मुकाबला करण्याच्या निर्णायक हालचालीमध्ये, गृह मंत्रालयाच्या (MHA) अंतर्गत भारतीय सायबर क्राइम कोऑर्डिनेशन सेंटर (I4C) ने आंतरराष्ट्रीय संघटित सायबर गुन्हेगारांनी स्थापन केलेल्या बेकायदेशीर पेमेंट गेटवेविरूद्ध कठोर सावधानतेचा इशारा जारी केली आहे.बंद पडलेली (Dormant) बँक खाती वापरून तयार केलेले हे प्रवेशद्वार, एक सेवा म्हणून मनी लाँड्रिंगची सुविधा देत आहेत.

या ऑपरेशन्स दरम्यान ध्वजांकित केलेल्या पेमेंट गेटवेमध्ये PeacePay, RTX Pay, PoccoPay आणि RPPay आहेत.  हे प्लॅटफॉर्म कथितरित्या परदेशी नागरिकांद्वारे चालवले जातात आणि ते एका मोठ्या योजनेचा भाग आहेत जे मनी लॉन्ड्रिंग सेवा देतात.गुजरात आणि आंध्र प्रदेश पोलिसांनी केलेल्या देशव्यापी छाप्यांमध्ये विविध सायबर गुन्ह्यांशी निगडीत बेकायदेशीर डिजिटल पेमेंट गेटवेचे जाळे उघडकीस आले आहे, असे गृह मंत्रालयाने एका प्रसिद्धीपत्रकात म्हटले आहे.

मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, या ऑपरेशन्समध्ये शेल कंपन्या आणि व्यक्तींकडून भाड्याने घेतलेल्या बँक खात्यांचा गैरफायदा घेण्यात आला,प्रामुख्याने टेलिग्राम आणि फेसबुक सारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मद्वारे शोधण्यात आले.  "चालू खाती आणि बचत खाती सोशल मीडियाद्वारे शोधली जातात; मुख्यतः टेलीग्राम आणि फेसबुकवरून. ही खाती शेल कंपन्या/एंटरप्राइझ किंवा व्यक्तींची आहेत," असे त्यात म्हटले आहे.

I4C च्या तपासणीत असे दिसून आले आहे की ही खेचर खाती अनेकदा परदेशातून दूरस्थपणे नियंत्रित केली जातात.

स्थापनेनंतर, या गेटवेने बनावट गुंतवणूक योजना, ऑफशोअर सट्टेबाजी आणि बनावट स्टॉक ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्मसह फसव्या क्रियाकलापांसाठी ठेवींवर प्रक्रिया करण्यासाठी गुन्हेगारी सिंडिकेटला सक्षम केले. त्यांचे मूळ अस्पष्ट करण्यासाठी निधी त्वरीत इतर खात्यांमध्ये हलविला जातो, अनेकदा बँकांकडून प्रदान केलेल्या मोठ्या प्रमाणात पेआउट सुविधांचा वापर केला जातो.

I4C ने नागरिकांना त्यांची बँक खाती किंवा कोणत्याही कंपनीची नोंदणी प्रमाणपत्रे विकू किंवा भाड्याने देऊ नयेत असे आवाहन केले आहे, कारण बेकायदेशीर निधीमध्ये सहभाग घेतल्यास अटकेसह गंभीर कायदेशीर परिणाम होऊ शकतात.  "बेकायदेशीर पेमेंट गेटवे स्थापित करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या बँक खात्यांचा गैरवापर ओळखण्यासाठी बँका धनादेश तैनात करू शकतात," असे त्यात म्हटले आहे.

समारोप:

            कुठलेही ऑनलाइन व्यवहार करतांना जर PeacePay, RTX Pay, PoccoPay आणि RPPay हे पेमेंट गेटवे मधे येत असतील किंवा या गेटवेच्या माध्यमातून पेमेंट करावे लागत असेल तर सावध व्हा. आपले ऑनलाइन व्यवहार थांबवा. अन्यथा पुढे मोठ्या फसवणुकीला सामोरे जायची तयारी ठेवावी लागेल. वेळीच सावध व्हा.म्हणून रिजर्व बँकेच्या म्हणण्याप्रमाणे “जानकार बनिये,सतर्क रहिये, सुरक्षित रहिये. ” हा संदेश देण्यासाठी आजचा ब्लॉग.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा.  

 

प्रसाद नातु, पुणे.