व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेची लक्षणे:

Blog No. 2024/ 107.  

Date: 27th,May 2024

मित्रांनो,

            शरीराच्या वाढीसच नव्हे तर शरीर तंदुरुस्त राहाण्यासाठी विविध व्हिटॅमिन्सची गरज असते.त्यात महत्वाचे दोन,एक व्हिटॅमिन बी 12 आणि दुसरे व्हिटॅमिन D3. त्यांची कमतरता असल्यास जे परिणाम शरीरावर होतात,त्याची किती जणांना माहिती आहे.अनेक जण मी स्वतः बघितलेत की आपला पाय धरून बसलेले असतात किंवा चालतांना माझा तोल जातो असं वाटतं रे म्हणून फिरायला जातं नाही.त्यांना माहित नसतं की हे व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेने होऊ शकतं.आजकाल 40 च्यावर वय असलेल्यांनी तर,व्हिटॅमिन बी 12 आणि व्हिटॅमिन D3 ची टेस्ट करायला हवी.पण तरुण लोकांमध्ये देखिल ही कमतरता आढळून येते.आजचा ब्लॉग याच विषयावर.                     

सविस्तर:-

            व्हिटॅमिन बी 12 अनेक पदार्थांमध्ये मुबलक प्रमाणात आढळते,परंतु तरी देखिल त्याची कमतरता आणि अपुरेपणा खूप लोकांमध्ये आढळून येते आणि ही गोष्ट सामान्य झाली आहे.तज्ञांच्या मते, व्हिटॅमिन बी 12 हे एक आवश्यक पोषक तत्व आहे,जे आपल्या शरीराला डीएनए संश्लेषण,ऊर्जा उत्पादन आणि मध्यवर्ती मज्जासंस्थेच्या  (central nervous system) कार्यासाठी आवश्यक असते.पण होतं काय की,आपल्या शरीराची अन्नातून B12 शोषण्याची समर्थता वयोमानानुसार कमी होत जाते,ज्यामुळे वृद्ध आणि प्रौढांमध्ये, विशेषत: 40 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या पुरुषांमध्ये,पायांवर व्हिटॅमिन बी 12 ची कमतरता असल्याची विविध चिन्हे आणि लक्षणे आढळून येतात.

            डॉक्टर सांगतात की,व्हिटॅमिन बी 12 ची कमतरता असलेल्या 40 वर्षाच्या वरील पुरुषांमध्ये, विशेषत: रात्री ते विश्रांती घेत असताना बधीरपणा किंवा पायांमध्ये पिन आणि सुयां टोचल्याच्या वेदना जाणवतात.हे निरोगी चेतापेशींसाठी महत्त्वपूर्ण असलेल्या व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेमुळे मज्जातंतूंवर झालेल्या दुष्परिणामामुळे असू शकते..

पाय आणि पायांमधील स्नायू कमकुवत होणे:-

            व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेच्या चेतावणी लक्षणांपैकी एक म्हणजे अशक्तपणा आणि थकवा जाणवणे, विशेषत: पायांमध्ये अशक्तपणा जाणवतो.ज्याचा दैनंदिन जीवनावर आणि एकूणच जिवनमानावर प्रतिकूल  परिणाम होतो.नीट चालता येत नाही.जर तुम्हाला पाऊले टाकण्यास किंवा शरीराचे संतुलन राखण्यात अडचण येत असेल,तर हे व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेचे लक्षण असू शकते.तज्ञांच्या मते,असे घडते कारण जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेमुळे,स्नायूंच्या हालचालींमध्ये समन्वय साधणाऱ्या मज्जातंतूंवर परिणाम होतो आणि समन्वयाच्या समस्या निर्माण होतात.यात त्वचेचा रंग बदलणे हे देखिल होऊ शकते.  

            डॉक्टर म्हणतात की व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेमुळे त्वचा फिकट आणि पिवळी पडते, विशेषत: तुमचे पाय आणि पाऊले यांचा रंग बदलत असतो.जेव्हा एखाद्या व्यक्तीचे शरीर पुरेसे लाल रक्तपेशी तयार करू शकत नाही,तेव्हा त्वचेच्या रंगात हे बदल घडून येतात.लाल रक्तपेशींच्या निर्मितीमध्ये व्हिटॅमिन बी12 महत्त्वाची भूमिका बजावत असल्याने, यामुळे मेगालोब्लास्टिक ॲनिमिया होतो, ज्याचा कावीळशी संबंध असतो. यात हात किंवा पायांना मुंग्या येणे याचा देखिल समावेश होतो.  

            व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेमुळे हात किंवा पायांमध्ये पिन आणि सुया टोचल्यासारखे जाणवते. हे लक्षण जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेमुळे उद्भवते.कारण तुमच्या मज्जासंस्थेमध्ये जीवनसत्त्वे महत्त्वाची भूमिका बजावतात.तज्ञांच्या मते, त्याच्या कमतरतेमुळे लोकांना मज्जातंतू वहन समस्या किंवा मज्जातंतूंचे नुकसान होऊ शकते.

            मज्जासंस्थेमध्ये, व्हिटॅमिन बी 12 एक पदार्थ तयार करते - मायलिन जे मज्जातंतूंचे संरक्षण करते आणि त्यांना संवेदना प्रसारित करण्यास मदत करते.पुरेशा मायलिनशिवाय, मज्जातंतूंना अधिक नुकसान होण्याची शक्यता असते.जसे की सूज आणि जळजळ.पाय आणि पावलांमद्धे सूज आणि जळजळ देखील व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेचे कारण असू शकते.

            तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की,सांध्यातील कमकुवतपणा शरीरातील द्रवपदार्थाच्या गतिमानतेतील असंतुलनाच्या कमतरतेमुळे उद्भवतो.व्हिटॅमिन बी 12 च्या कमतरतेमुळे सांध्यामध्ये वेदना होतात,ज्यामुळे सांध्यामध्ये अस्वस्थता आणि जळजळ होते. त्यामुळे अनेकदा जडपणा, सूज आणि हालचाली मर्यादित होतात. व्हिटॅमिन बी 12 हा संधिवातासाठी थेट उपचार नसला तरी, संपूर्ण आरोग्यास सहाय्यभूत भूमिका बजावते आणि काही लक्षणे कमी करण्यास,व्हिटॅमिन बी 12 ची मदत होऊ शकते.

उपचार आणि प्रतिबंध

            उपचार आणि प्रतिबंध पहाण्याआधी,शरीरात व्हिटॅमिन बी 12 किती असावे हे बघू.सामान्यपणे 160 ते 950 पिकोग्राम प्रति मिलीलीटर (pg/mL), किंवा 118 ते 701 पिकोमोल्स प्रति लिटर (pmol/L) आहेत. वेगवेगळ्या प्रयोगशाळांमध्ये सामान्य मूल्य किंचित बदलू शकतात. व्हिटॅमिन बी 12 ची टेस्ट pathology लॅब मध्ये केल्यास हे प्रमाण माहित होते.   

            डॉक्टरांचे म्हणणे आहे की तुम्हाला आहारातील स्त्रोतांमधून,पुरेसे व्हिटॅमिन बी 12 मिळू शकते.आणि जे करू शकत नाहीत,त्यांच्यासाठी तज्ञ B12 पूरक आहाराची शिफारस करू शकतात.B12 च्या जिभेखाली विरघळणाऱ्या सबलिंग्युअल गोळ्या किंवा इंजेक्शनच्या स्वरूपात घेतले जाऊ शकतात.ज्यांना व्हिटॅमिन बी 12 शोषण्यात अडचण येते,त्यांना त्यांच्या कमतरतेवर उपचार करण्यासाठी व्हिटॅमिनच्या शॉट्सची आवश्यकता असू शकते.

समारोप:-

            मित्रांनो, व्हिटॅमिन बी 12 ची टेस्ट pathology लॅब मध्ये जाऊन करून घ्या,म्हटलं की बरेच लोक अगदी नातेवाईक सुद्धा म्हणतात,याला पैसे लागतील.बरोबर आहे पैसे लागतील. पण याहून एखादा गंभीर आजार झाला तर,हॉस्पिटलमध्ये जाऊन आपण पैसे खर्च करतोच ना.मग एकदा ही टेस्ट करून घ्यायची.आणि कमतरता निघाली तर त्यावर उपाय आहेच.म्हणून वर दिलेल्या पैकी कुठलीही गोष्ट होत असेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि डॉक्टरनी म्हटल्यास टेस्ट करून घ्या. कारण Prevention is always better than cure असं म्हटलं जातं ते उगीच नाही.  

तुम्हाला आजचा ब्लॉग कसा वाटला ते कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुढचा ब्लॉग येईपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु, पुणे.

image courtesy @femina