भारतातील आरोग्य सेवा भाग 2

 Blog No. 2023/48        

Date: 25th, February 2023.

मित्रांनो, 

        मला आठवतंय ह्याच महिन्यात 6 तारखेला मी आरोग्यसेवेवर एक ब्लॉग लिहिला होता.त्यात मी आरोग्यसेवेत तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर हा कसा लाभदायी ठरणार आहे,हे लिहिले होते. माझ्या हाताला असलेल्या स्मार्ट वॉचचे उदाहरण देखिल मी दिले होते.

तंत्रज्ञान आणि मानवी मन 

        तंत्रज्ञान हे वरदायी ठरणार असलं तरी,त्यांना हाताळणारा मानव हा मात्र दिवसेंदिवस  जास्तीतजास्त कमर्शियल होत चालला आहे.त्याला कोण थांबविणार.इतक्यात एक केस ऐकण्यात आली की एका महिलेला कॅन्सर झाल्याचे निदान करण्यात आले.त्या महिलेला किंवा तिच्या घरच्या लोकांना जे निदान केले आहे,ज्या टेस्ट केल्या गेल्या आहेत.त्याचे रिपोर्ट वगैरे उपलब्ध करुन न देताच केमो थेरपी सुरु केली.त्या महिलेच्या संबंधातील लोकांनी तिला आणि तिच्या घरच्या लोकांना केस पेपर मागण्याचा सल्ला दिला आहे.  

 

घडलेला एक किस्सा 

        या संबंधात मला माझ्या भावाच्या मित्राच्या बाबतीत घडलेला किस्सा आठवला.नागपूरला असतांना माझ्या भावाच्या एका मित्राला प्रोस्टेट ग्रंथीमध्ये वाढ झाली असल्याचे सांगण्यात आले.डॉक्टरांनी सोनोग्राफी करावयास सांगितले.सोनोग्राफीचा रिपोर्ट आल्यावर डॉक्टरांनी  ऑपरेशन करून घ्या.माझ्या दवाखान्यातच करु.रु.35,000/- लागतील असे सांगतले.माझ्या भावाने मला सांगितले,तेव्हा मी त्याला म्हटले की तुझ्या मित्राला वर्ध्याला सेवाग्राम हॉस्पिटलला एकदा सेकंड ओपिनियन घ्यायला सांग.सेवाग्राम हॉस्पिटलला गेल्यावर त्यांनी पुनः एकदा सोनोग्राफी करून घेतली आणि रिपोर्ट पाहिल्यावर सांगतले की सध्या ऑपरेशनची गरज नाही.तुम्ही ज्या गोळ्या घेत आहात,त्याच घेत रहा,आपण विश्वास म्हणून ज्यांच्याकडे जातो त्यांनीच असे केले तर विश्वास कुणावर ठेवायचा.अर्थात सारे असे नसतात.पण जे तसे नसतात ते अपवादात्मक असतात हे तितकेच खरे.प्रत्येक गोष्टीत नाही तरी अपवाद हे थोडेच असतात आणि त्या अपवादांमुळे हा देश चालतो असेही म्हटले जाते. 

मला आलेला अनुभव             

            एक किस्सा माझ्याही बाबतीत घडला तो असा.मागच्या वर्षी साधारणपणे ह्याच दिवसांत मी अकोला, शेगांव आणि खानदेशातील वडोदे येथे गेलो होतो.परतलो तर मला थोडा सायनसचा  त्रास असावा असे वाटले.म्हणून मी इएनटी स्पेशालिस्ट गाठला.त्याने तपासले आणि मला नाकाचे CT Scanning ज्याला CTPNS म्हणतात,ते करावयास सांगितले.CTPNS इएनटी स्पेशालिस्टला दाखविले.त्याने ऑपरेशन करावे लागेल असे सांगितले.मनांत आले की दुसऱ्या एखाद्याला एकदा सेकंड ओपिनियन साठी दाखवावे.गूगल सर्चवर एका इएनटी स्पेशालिस्टचे नांव दिसले.(त्या वेळेस मी त्याचे रिव्यू पाहिले नव्हते) त्यांच्याकडे गेलो.त्यांना तो रिपोर्ट दाखविला.त्यांनी मला म्युकर मायकोसिसची भीती दाखविली.त्या वेळेस ही काही डॉक्टर लोकांच्या मनांतून कोविडचे भूत गेलेच नव्हते.त्यांनी एका मोठ्या हॉस्पिटलच्या नावाने भले मोठे पत्र लिहून माझ्या एकाच नाकातील करण्यात येणाऱ्या पाच ऑपरेशनची नांवे,वैद्यकीय भाषेत लिहून दिली.ताबडतोब भरती व्हावे लागेल असे सांगितले.

        आता दोन ओपिनियन झालेत,आता ऑपरेशन करुन घ्यावे म्हणून मी त्या मोठ्या हॉस्पिटलला गेलो. माझे ऑपरेशन दुसऱ्या दिवशी होणार होते.म्हणजे अर्थातच planned होते. पण हॉस्पिटलला जाताच मला Emergency ला घेऊन गेले.माझा मुलगा आणि मिसेस फॉरमॅलिटीज करीत होते.त्या अवधीत माझे बी.पी. ब्लड वगैरे सगळे घेऊन झाले.मग मिसेस म्हणाली की पाच पैकी एका ऑपरेशनचे पैसे इन्शुरेंस कंपनी देईल.बाकीचे आपल्याला भरायला लागतील.मला दोन्ही हाताला एका यंत्राच्या वायरने जकडून ठेवले होते.त्यांना म्हटले अहो मला सोडा.इन्शुरेंसचे फक्त मला माहीत आहे.तेव्हा तिथे ज्या डॉक्टरने माझा बी.पी. ब्लड चेक करायला सांगितले होते. तो म्हणाला "मग पेशंट कोण आहे?" याचाच अर्थ पेशंट कोण आहे ह्याची खात्री करून न घेता,बी.पी. ब्लड वगैरे चेक करीत होते.उजव्या नाकपुडीतील सायनसच्या ऑपरेशनचा खर्च रु.192,000/-. मला इन्शुरेंसच्या ऑफिसला जावे लागेल असे सांगून निघालो. इन्शुरेंसवाल्यांना मी सांगितले की पॉलिसीत Nose एवढेच लिहिले आहे.पण सगळी पाचही ऑपरेशन माझ्या एकाच नाकपुडीतील आहेत.तुम्ही Cash Less अप्रूव करा.तर ते हॉस्पिटलपेक्षा भारी. तुम्ही भरती होऊन जा,आम्ही नंतर पाहू.त्या नंतर मी ऑपरेशन केले नाही.मला काही त्रासच होत नव्हता.फक्त एक रिपोर्ट मात्र सांगत होता. 

सारांश     

         मित्रांनो, म्हणून सांगतो की परिस्थिति फार गंभीर आहे.काळजी घ्या.एक उपाय असंही आहे की गूगल मध्ये डॉक्टरबद्दल इतरांनी पोस्ट केलेले रिव्यू बघा. कारण 50 लोकांनी जर चांगला रिव्यू दिला असेल तर त्या 50 जणांची फसगत होणे अवघड आहे.तुम्हाला दिलेली औषधे सुध्या  पाहून घेत चला.तुम्हाला diabetes किंवा बी.पी. कुठलाही आजार असेल तर नेहमीच्या डॉक्टर शिवाय दुसऱ्या डॉक्टरकडे गेले असाल तर त्याची पूर्वकल्पना त्या डॉक्टरना द्या.विश्वास सगळ्यांवर आहे असे दाखवायचं,कुणावर ठेवायचा हे आपण ठरवायचं कारण शरीर आपले आहे, जीवन ही आपलेच आहे आणि जीवही आपलाच.  

     प्रसाद नातू,पुणे.