ज्येष्ठांमधील नैराश्य आणि त्यावरील उपाय

ब्लाॅग नं.2026/105

दिनांकः 15 एप्रिल, 2026.

मित्रांनो,

ज्येष्ठांमधील नैराश्य आणि त्यावरील उपाय

वयोमानानुसार शरीरात बदल होणे स्वाभाविक आहे, पण जेव्हा मनाची उभारी संपते, तेव्हा जगणे ओझे वाटू लागते. अनेकदा आपण पाहतो की, घराण्यातील ज्येष्ठ व्यक्ती अचानक चिडचिडी, रागीट किंवा कमालीची शांत होते. "आता माझी कोणाला गरज राहिलेली नाही," ही भावना त्यांच्या मनात घर करू लागते. लोकमत पेपरमधील डॉ. दत्ता दातीर यांच्या लेखाच्या आधारे, आपण या समस्येचा आणि त्यावरील उपायांचा आढावा, आजच्या ब्लॉगमधे घेऊया.

सविस्तरः

नैराश्याची कारणे: मानसशास्त्रीय दृष्टिकोन

प्रसिद्ध मानसशास्त्रज्ञ एरिक एरिक्सन यांच्या सिद्धांतानुसार,उतारवयात माणूस दोन टोकांच्या भावनांमधून जात असतो: 'Generativity vs. Stagnation' (उपयुक्तता विरुद्ध कुंठितता) आणि 'Ego Integrity vs. Despair' (आत्मस्वीकार विरुद्ध निराशा).

 कुंठिततेची भावना: जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला वाटते की,आपण पुढच्या पिढीसाठी काहीही ठोस करू शकलो नाही, तेव्हा मनात रिक्तता निर्माण होते.

 अपेक्षाभंग: आयुष्यभर कुटुंबासाठी कष्ट केल्यानंतर, उतारवयात मुलांनी आपल्याला विचारावे,आपला सल्ला घ्यावा अशी माफक अपेक्षा असते. ती पूर्ण न झाल्यास उपेक्षेची भावना निर्माण होते.

 असुरक्षितता: शारीरिक शक्ती कमी होत असताना,मनाला आधार हवा असतो.या काळात मृत्यूची भीती, आजारपण आणि एकटेपणा यामुळे असुरक्षितता वाढते.

ज्येष्ठांमधील बदललेली लक्षणे:

नैराश्यामुळे ज्येष्ठांच्या वागण्यात खालील बदल दिसू शकतात:

 1.सतत जुन्या आठवणीत रमणे किंवा भूतकाळातील चुकांबद्दल दुःख व्यक्त करणे.

 2.विनाकारण चिडचिड करणे किंवा हट्टीपणा करणे.

 3.भूक मंदावणे आणि झोप न लागणे.

 4.सतत आजारपणाच्या तक्रारी करणे (ज्या अनेकदा मानसिक अस्वास्थ्यातून जन्म घेतात).

कुटुंबीयांनी काय करावे? (उपाययोजना)

ज्येष्ठांना औषधांपेक्षा सन्मानाची आणि भावनिक आधाराची जास्त गरज असते. त्यांच्या मनात पुन्हा जगण्याची उमेद निर्माण करण्यासाठी आपण खालील गोष्टी करू शकतो:

 संवाद साधा: त्यांच्याशी रोज थोडा वेळ गप्पा मारा.त्यांचे म्हणणे शांतपणे ऐकून घ्या.त्यांना 'तुमची आम्हाला गरज आहे' याची जाणीव करून द्या.

निर्णय प्रक्रियेत सहभाग: घरातील लहान-मोठ्या निर्णयात त्यांचा सल्ला घ्या. यामुळे त्यांना स्वतःच्या अस्तित्वाचे महत्त्व वाटते.

कामात गुंतवा: त्यांना झेपतील अशा हलक्या फुलक्या कामात,किंवा छंदांमध्ये गुंतवून ठेवा.

स्वीकार: वयोमानानुसार त्यांचा स्वभाव थोडा हट्टी झाला असेल,तर त्यावर चिडण्यापेक्षा तो त्यांच्या असुरक्षिततेचा भाग आहे हे समजून घ्या.

समारोपः

आयुष्याच्या संध्याकाळी,प्रत्येकाला हवे असते ते फक्त थोडे प्रेम आणि आपुलकी.आपण जर ज्येष्ठांना समजून घेतले आणि त्यांचे 'असणे' साजरे केले, तर त्यांच्या डोळ्यांत पुन्हा एकदा उमेद आणि आनंदाची चमक दिसू शकते. लक्षात ठेवा, आज ते ज्या टप्प्यावर आहेत, तिथे उद्या आपल्यालाही पोहोचायचे आहे. "सन्मान हा औषधापेक्षा प्रभावी असतो."

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

होलिस्टिक हेल्थ कोच

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.