pre-diabetic and Diabetic

ब्लॉग नं. 2026/041.

दिनांक: 10 फेब्रुवारी, 2026. 

मित्रांनो,

मधुमेह-पूर्व आणि मधुमेह : फरक , लक्षणे व काळजी

आजकाल “मधुमेह” हा आजार घराघरात पोहोचला आहे. पण मधुमेह होण्याआधी एक महत्त्वाची अवस्था येते, ती म्हणजे Pre-Diabetes (पूर्व-मधुमेह). या अवस्थेची वेळीच किंवा योग्य वेळी ओळख झाली,तर मधुमेह टाळता येऊ शकतो. म्हणूनच या दोन अवस्थांमधील फरक समजून घेणे फार गरजेचे आहे.आणि हा फरक आपण जाणून घेणार आहोत,आजच्या ब्लॉगमध्ये.माझ्या एका मित्राने सुचविल्यामुळे मी आजचा हा ब्लॉग लिहीत आहे.

सविस्तर:

Pre-Diabetes म्हणजे काय?

Pre-Diabetes म्हणजे एखाद्या व्यक्तीच्या, रक्तातील साखरेची पातळी सामान्यपेक्षा जास्त, पण मधुमेह म्हणता येईल इतकी जास्त नाही अशी अवस्था.ही अवस्था म्हणजे, ही एक इशार्‍याची घंटा आहे. या टप्प्यावर वेळीच जीवनशैली बदलली तर मधुमेह पूर्णपणे टाळता येतो.म्हणून आधी ही अवस्था आपण गाठली आहे कां? हे लक्षात येणे महत्वाचे आहे.   

Diabetes म्हणजे काय?

Diabetes (मधुमेह) म्हणजे रक्तातील साखरेची पातळी सतत जास्त राहणे. यामध्ये शरीर पुरेसे इंसुलिन तयार करत नाही किंवा तयार झालेले इंसुलिन प्रभावीपणे वापरू शकत नाही. हा दीर्घकालीन (chronic) आजार आहे. हा पूर्णपणे बरा होणं शक्य नसलं तरी,योग्य औषधोपचार, आहार व जीवनशैली यावर सातत्याने नियंत्रण ठेवलं तर तो नियंत्रणात ठेवता येतो.  

Pre-Diabetic आणि Diabetic यातील थेट फरक:

Pre-Diabetic मधुमेह पूर्व अवस्था

उपाशी पोटी रक्तातील साखर (FBS) 100 – 125 mg/dl 126 mg/dl पेक्षा जास्त असते.तसेच जेवणानंतरची साखर (PPBS) 140 – 199 mg/dl 200 mg/dl पेक्षा जास्त असते. HbA1c 5.7% – 6.4% 6.5% किंवा त्याहून जास्त असते. ही आजाराची सुरुवातीची अवस्था आहे,जो एक स्पष्ट इशारा समजण्यात येतो. याच्या लक्षणांमध्ये बहुतेक वेळा प्रामुख्याने तहान, लघवी, थकवा, वजन घटणे याचा समावेश असला तरी बऱ्याच वेळा ही लक्षणे जाणवत नाहीत. औषधांची गरज बहुतेक वेळा पडत नसली तरी डॉक्टरांना आवश्यक वाटल्यास ते कमी पॉवरची गोळी सुचवू शकतात,मधुमेह झाल्यास उलटवता येतो का? होय,पूर्ण बरा होतं नाही, पण नियंत्रणात ठेवता येतो.

लक्षणांमधील फरक

Pre-Diabetes मध्ये:

बहुतेक वेळा कोणतीही लक्षणे नसतात. कधी कधी थोडा थकवा, वजन वाढणे, तसेच पोटाची चरबी वाढणे हे बदल जाणवतात. त्यामुळे अनेक लोकांना कळतच नाही की ते Pre-diabetic आहेत, हे लक्षात येत नाही.

Diabetes मध्ये:-

मधुमेहामध्ये मात्र पुढील लक्षणे दिसून येतात. वारंवार तहान लागणे, वारंवार लघवी होणे, वजन कमी होणे, सतत थकवा जाणवणे, जखमा उशिरा भरून येणे तसेच डोळ्यांना धूसर दिसणे आणि शुगर चेक केली तर फक्त एक fasting किंवा जेवणानंतर 2 तासानंतरची किंवा Random शुगर चेक करून निरधास्त होऊ नका. HBA1c करून घ्या. ज्यात तुमची मागील 3 महिन्यातील सरासरी साखर माहित होईल. जी तुम्ही मधुमेही हे स्पष्टपणे दर्शवू शकेल.

Pre-Diabetes का धोकादायक आहे?

Pre-Diabetes दुर्लक्षित केल्यास, पुढील काही वर्षात मधुमेह होण्याची पूर्ण शक्यता खूप असते. हृदयविकाराचा धोका वाढतो, रक्तदाब व कोलेस्टेरॉल वाढण्याची शक्यता असते. पण चांगली गोष्ट म्हणजे याच टप्प्यावर मधुमेह रोखता येतो.

Pre-Diabetes असल्यास काय करावे?

वजन 5–7% कमी करणे, रोज किमान 30–45 मिनिटे चालणे / व्यायाम करणे,साखर, मैदा, तळलेले पदार्थ कमी करणे,भाज्या, डाळी, संपूर्ण धान्य वाढवणे, दर 6 महिन्यांनी HbA1c तपासणी,अनेक संशोधनांनुसार, फक्त जीवनशैली बदलल्यानेही मधुमेह टाळता येतो.

Diabetes असल्यास काय करावे?

डॉक्टरांनी दिलेली औषधे नियमित घेणे, आहार नियोजन (डायबेटिक डाएट) करणे, नियमित व्यायाम

साखर, HbA1c, BP, कोलेस्टेरॉल तपासणी तसेच डोळे, किडनी, पायांची काळजी घेणे इत्यादि. मधुमेहाचे निदान झाल्यानंतर तुम्ही जर वर दिलेली काळजी घेतलीत तर, मधुमेह नियंत्रणात राहील.    

समारोप:

Pre-Diabetes निदान होणे ही शिक्षा नाही, ती संधी आहे. योग्य वेळी योग्य पावले उचलली तर,मधुमेह आयुष्यभरासाठी टाळता येतो.कालच मी माझ्या मधुमेह तज्ञांची भेट घेतली असता, योग्य वेळी निदान न होणे,निदान झाल्यावर औषधाच्या गोळ्या घेण्यात केलेली टाळाटाळ, योग्य ते रिपोर्ट करून घेण्यातील चालढकल, हलगर्जीपणा हा मधुमेह होण्याच्या काही कारणांपैकी आहेत.म्हणून वेळीच काळजी घ्या.          तपासणी करा, जागरूक रहा आणि जीवनशैलीत छोटे बदल करून मोठा आजार टाळा.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

  

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

अस्वीकरण: हा लेख केवळ माहितीवर आणि या क्षेत्रातील तज्ञांनी व्यक्त केलेल्या मतांवर आधारित आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.