Skip to main content

मेंदूत स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता म्हणजे न्यूरोप्लॅस्टिसिटी

  ब्लॉग नं: 2025/035. दिनांक: 4 फेब्रूवारी, 2026. मित्रांनो,   न्यूरोप्लॅस्टिसिटी : मेंदू त स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता आपण अनेकदा म्हणतो , “ आता माझं वय झालं , सवयी बदलणं कठीण आहे” किंवा “ मेंदू एकदा घडला की बदलत नाही.” पण आधुनिक न्यूरोसायन्स हे स्पष्टपणे सांगते की मेंदू सतत बदलत असतो. या विलक्षण क्षमतेलाच म्हणतात — न्यूरोप्लॅस्टिसिटी ( Neuroplasticity). आज आपण न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे काय ? हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करू या. सविस्तर:  न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे, अनुभव , शिकणे , विचार , भावना , दुखापत किंवा उपचारांच्या परिणामामुळे मेंदूची रचना आणि कार्य बदलण्याची क्षमता. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर, आपला मेंदू ‘स्टॅटिक’ नसून ‘डायनॅमिक’ आहे. पूर्वी काय समजलं जात होतं ? एकेकाळी असा समज होता की, मेंदू बालपणातच पूर्ण विकसित होतो, एकदा न्यूरॉन्स नष्ट झाले की ते पुन्हा निर्माण होत नाहीत आणि वृद्धत्वात मेंदू बदलू शकत नाही पण संशोधनाने हे सर्व गैरसमज खोटे ठरवले. न्यूरोप्लॅस्टिसिटी कसं काम करते ? मेंदूमध्ये अब्जावधी न्यूरॉन्स ( Neuron) असतात. हे न्...

Ice Bag कधी आणि Heating Pad कधी?

 ब्लॉग नं: 2025/033.

दिनांक: 2 फेब्रुवारी, 2026.

मित्रांनो,  

वेदनांवर उपचार : Ice Bag कधी आणि Heating Pad कधी?

आपल्या दैनंदिन आयुष्यात चालताना पडणे,व्यायाम करताना मुरगळणे,अचानक मान-कंबर दुखणे किंवा सांधेदुखी होणे हे सर्वसामान्य अनुभव आहेत. अशा वेळी अनेकांच्या मनात एकच प्रश्न येतो, थंड शेक (Ice Bag) लावायची की गरम शेक (Heating Pad)? योग्य वेळी योग्य उपचार केल्यास वेदना लवकर कमी होतात. चला तर मग आजच्या ब्लॉगमध्ये,हे शास्त्रीय पद्धतीने समजून घेऊया.

सविस्तर:

Ice Bag (थंड शेक) कधी वापरावी?

Ice Bag म्हणजे बर्फ किंवा थंड पाण्याने केलेला शेक.तो मुख्यतः सूज आणि ताज्या दुखापतींमध्ये उपयोगी ठरतो.

Ice Bag वापरण्याच्या योग्य परिस्थिती :

1.       मुरगळ (Sprain)

मुरगळ म्हणजे पाय घोटा वाकणे, किंवा मनगट किंवा गुडघ्याला मुरगळ

2.       ताजी दुखापत (Acute Injury)

o   पडल्यावर आलेली वेदना आणि खेळताना झालेली दुखापत.

3.       सूज (Swelling)

o   मार लागल्यावर आलेली सूज आणि सांध्यांची सूज.

4.       दुखापतीनंतरचे पहिले 24–48 तास

o   या काळात बर्फ लावल्याने रक्तस्राव व सूज कमी होते

5.       दातदुखी किंवा डोकेदुखी

o   काही प्रकारच्या डोकेदुखीत थंड शेक आराम देतो

Ice Bag चे फायदे :

सूज कमी होते, वेदनांची तीव्रता घटते, रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात आणि जखम वाढण्यापासून संरक्षण होते

⏱️ कश्या वापराव्या?

10–15 मिनिटे, दिवसातून 2–3 वेळा. बर्फ थेट त्वचेवर न ठेवता कापडात गुंडाळून वापरावा.

🔥Heating Pad (गरम शेक) कधी वापरावा?

Heating Pad म्हणजे गरम पाण्याची पिशवी किंवा इलेक्ट्रिक हिटिंग पॅड.मुख्यतः जुनी वेदना आणि स्नायूंच्या ताणासाठी वापरली जाते.

Heating Pad वापरण्याच्या योग्य परिस्थिती :

1.       जुनी वेदना (Chronic Pain):

जसे की कंबरदुखी, मानदुखी आणि सांधेदुखी

2.       स्नायू ताण (Muscle Stiffness):

जास्त वेळ बसून राहिल्यामुळे आलेला ताण, चुकीच्या झोपण्याच्या पद्धतीमुळे आलेली मानदुखी

3.       संधिवात (Arthritis):

o   सकाळी सांधे आखडलेले वाटणे.

4.       मासिक पाळीतील पोटदुखी:

o   गरम शेक खूप आराम देतो

5.       जखम बरी झाल्यानंतर:

o   सूज उतरल्यावर गरम शेक रक्तप्रवाह सुधारतो

Heating Pad चे फायदे :

·        स्नायू सैल होतात, रक्तप्रवाह वाढतो, वेदनांमध्ये आराम मिळतो, हालचाल सुलभ होते

⏱️ कसा वापरावा?

15–20 मिनिटे, दिवसातून 1–2 वेळा.अतिशय गरम पॅड वापरणे टाळावे.

Ice Bag आणि Heating Pad कधी वापरू नयेत?

सूज असताना गरम शेक टाळावा, ताजी दुखापत असताना गरम पॅड वापरू नये,त्वचेवर जखम, चट्टे किंवा सुन्नपणा असल्यास सावधगिरी बाळगावी आणि मधुमेह किंवा रक्ताभिसरणाचा त्रास असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा

समारोप:

Ice Bag आणि Heating Pad हे दोन्ही घरगुती आणि प्रभावी उपचार आहेत.पण योग्य वेळी योग्य पर्याय वापरणे महत्त्वाचे आहे.चूक उपचार केल्यास वेदना वाढू शकतात. शंका असल्यास किंवा वेदना दीर्घकाळ टिकल्यास तज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.आरोग्य हीच खरी संपत्ती आहे.तिची योग्य काळजी घेऊया! 🌿

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.  

 


 

Comments

  1. ऊपयुक्त ब्लॉग, पण लिहून ठेवावे लागेल, लक्षात रहाणार नाही
    मिलिंद निमदेव

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular posts from this blog

वजन कमी करण्यासाठी काय चांगले-गव्हाची पोळी की ज्वारीची भाकरी

Blog No. 2024/ 1 23 .   Date: 16 th ,June 2024 मित्रांनो,             मराठीत पोळी किंवा इतर प्रदेशात,विशेषतः हिन्दी बेल्टमध्ये ज्याला रोटी म्हणतात. ती पोळी किंवा रोटी आपल्या जेवणातील एक प्रमुख पदार्थ आहे.दक्षिण भारतात हा प्रकार तेवढा प्रचलित नाही.पण रोजच्या जेवणातील हा प्रमुख पदार्थ असल्याने ज्यांना वजन कमी करायचे आहे,त्यांना निश्चितपणे पोळी किंवा रोटी किती खावी आणि खावी तर कुठल्या पिठाची खावी, हा प्रश्न पडतो.अलीकडेच आहारतज्ञ रुचिता बत्रा यांनी आपल्या ईन्स्टाग्रामवर वजन कमी करण्यासाठी कुठले पीठ वापरावे याविषयी मार्गदर्शन केले आहे.त्याच विषयी आजच्या ब्लॉगमध्ये चर्चा करू. सविस्तर:             मराठीत पोळी , किंवा हिन्दीत रोटी , अशी अनेक भारतीय जेवणांमध्ये एक मुख्य पदार्थ असलेली पोळी, बनविण्यासाठी वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या प्रकारचे पीठ वापरले जाते.राजस्थानमध्ये , बाजरे की रोटी (मोती बाजरी) सामान्य आहे , तर पंजाबसारख्या प्रदेशात मैदा आणि इतर पिठापासून बनवलेले न...

आम्हा न कळे ज्ञान, न कळे पुराण वेदांचे वचन

Blog No. 2023/98          Date: 21st , April 2023 .   मित्रांनो ,                आज अक्षय्यतृतीया आहे. अक्षय्य तृतीया   साडेतीन मुहूर्तापैकी एक शुभमुहूर्त समजला जातो . साडेतीन मुहूर्त असे दिवस असतात की   ज्या दिवशी कुठलेही कार्य करावयाचे असेल तर मुहूर्त पहायची गरज नाही. असे म्हणतात की ह्या तिथीला केलेले दान क्षयाला जात नाही म्हणजेच ते अविनाशी असते, या दिवशी देव आणि पितर यांना उद्देशून जे कर्म केले जाते ते अक्षय होते.हा दिवस पितरांचे ऋण फेडण्याचा आहे असेही म्हणतात.तर आजच्या दिवसाला एक अनन्य साधारण असे महत्व आहे.   प्रास्ताविक                माझा ह्या सऱ्यावर विश्वास नाही असे नाही पण त्या निमित्ताने जो ढोंगीपणा चालतो त्याचा मला मनापासून राग येतो.ज्याच्या स्वतःच्या मनातल्या वासना मरेपर्यंत संपत नाही असा वासनांवर विजय कसा मिळवायचा हे सांगू  लागतो. तेव्हा हसू येतं.जन्मभर पाप करीत फिरणारे चारोधाम यात...

प्रयागराजचा महाकुंभ-माझे अनुभव

ब्लॉग नं.2025/043   दिनांक: 12 फेब्रुवारी,2025.   मित्रांनो,             नुकतीच मी प्रयागराज,अयोध्या आणि वाराणसी या तीन, धार्मिक दृष्ट्या अतिशय महत्वपूर्ण अशा स्थळांची यात्रा करून परतलो.यातील अयोध्या आणि वाराणसी या स्थळांची यात्रा आपल्याला केव्हाही करता येते/येईल. पण  प्रयागराज येथे सध्या म्हणजे 13 जानेवारी ते 26 फेब्रुवारी,या 26 दिवसांत महाकुंभ साजरा केला जात आहे. तसा तो दर 12 वर्षानी कुंभमेळा साजरा केला जातो. पण या वर्षीचा कुंभमेळा विशेष आहे. आणि जो 144 वर्षातून एकदाच होत असतो. त्यामुळे त्याला विशेष महत्व आहे. आणि त्रिवेणी संगमावर या 45 दिवसांत जाऊन स्नान करण्याला विशेष महत्व आहे. आजच्या ब्लॉगमध्ये या विषयीच विषयी सारे काही. सविस्तर:             पुराणात असे सांगितले जाते की, देव आणि दैत्य किंवा सुर आणि असुर यांच्यात तुंबळ युद्ध सुरू झाले.या युद्धाच्या दरम्यान समुद्र मंथन करण्यात आले,त्याचा एक हेतु हा होता की,समुद्रात दडलेले अमृत मिळवायचे,ज्याचे प्राशन के...