Skip to main content

Posts

मेंदूत स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता म्हणजे न्यूरोप्लॅस्टिसिटी

  ब्लॉग नं: 2025/035. दिनांक: 4 फेब्रूवारी, 2026. मित्रांनो,   न्यूरोप्लॅस्टिसिटी : मेंदू त स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता आपण अनेकदा म्हणतो , “ आता माझं वय झालं , सवयी बदलणं कठीण आहे” किंवा “ मेंदू एकदा घडला की बदलत नाही.” पण आधुनिक न्यूरोसायन्स हे स्पष्टपणे सांगते की मेंदू सतत बदलत असतो. या विलक्षण क्षमतेलाच म्हणतात — न्यूरोप्लॅस्टिसिटी ( Neuroplasticity). आज आपण न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे काय ? हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करू या. सविस्तर:  न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे, अनुभव , शिकणे , विचार , भावना , दुखापत किंवा उपचारांच्या परिणामामुळे मेंदूची रचना आणि कार्य बदलण्याची क्षमता. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर, आपला मेंदू ‘स्टॅटिक’ नसून ‘डायनॅमिक’ आहे. पूर्वी काय समजलं जात होतं ? एकेकाळी असा समज होता की, मेंदू बालपणातच पूर्ण विकसित होतो, एकदा न्यूरॉन्स नष्ट झाले की ते पुन्हा निर्माण होत नाहीत आणि वृद्धत्वात मेंदू बदलू शकत नाही पण संशोधनाने हे सर्व गैरसमज खोटे ठरवले. न्यूरोप्लॅस्टिसिटी कसं काम करते ? मेंदूमध्ये अब्जावधी न्यूरॉन्स ( Neuron) असतात. हे न्...

शरीराचे जैविक घड्याळ जाणून घ्या

ब्लॉग नं. 2025/030. दिनांक: 30   जानेवारी , 2026.                                             मित्रांनो , शरीराचे जैविक घड्याळ ( Body’s Biological Clock) तुम्हाला माहित असेलच की , आपल्या शरीरात एक नैसर्गिक वेळापत्रक असते ,  ज्याला जैविक घड्याळ किंवा  Circadian Rhythm ( सर्केडियन रिदम) असे म्हणतात.हे जैविक घड्याळ  24  तास चालणारी अंतर्गत प्रणाली आहे ,  जी शरीराला पुढील गोष्टी सांगत असतं , कधी झोपायचे , कधी उठायचे , कधी पचन करायचे , कधी शरीराची दुरुस्ती व शुद्धीकरण ( Detox)  करायचे आणि कधी हार्मोन्स स्रवायचे. जेव्हा आपण या घड्याळानुसार जगतो ,  तेव्हा शरीर आपोआप बरे होते.जेव्हा आपण याच्या विरुद्ध जगतो (उशीरा झोपणे ,  अनियमित आहार) ,  तेव्हा शरीराचे शुद्धीकरण बिघडते.शरीर या घड्याळाच्या नुसार , शरीराच्या विविध अंगांचे/अवयवांचे केंव्हा शुद्धीकरण करतं , हे आजच्या ब्लॉगमध्ये आपण बघू या. सविस्तर: शरीर कधी डिटॉक्स करते ? एक महत्त्वाची गोष्...

पित्ताची गोळी रोज घेताय? थांबा....

ब्लाॅग नं.2025/031. दिनांकः 31 जानेवारी, 2026.                                                                                 Image courtesy ChatGpt. मित्रांनो , आजच्या धावपळीच्या आयुष्यात पित्त , अ‍ॅसिडिटी , छातीत जळजळ , करपट ढेकरा हे त्रास जणू सामान्य झाले आहेत.आणि त्यावरचा सर्वात सोपा उपाय म्हणून आपण काय करतो ? आपण एक पित्ताची गोळी घेतो. आणि तिने क्षणात आराम मिळतो , पण…हा आराम पुढे गंभीर आजारांची नांदी ठरू शकतो , हे फार थोड्यांना माहिती आहे.या बद्दल अधिक जाणून घेऊ आजच्या ब्लॉगमध्ये. सविस्तर: पित्ताच्या गोळ्या – तात्पुरता उपाय , डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय , रोज किंवा वारंवार पित्तशामक औषधे ( Acidity Tablets) घेणे अत्यंत घातक ठरू शकते.तज्ञांचा इशारा असा आहे की , पित्ताच्या गोळ्या जास्तीत जास्त 5-7 दिवस घेणे सुरक्षित आहे.मात्र 6 ...

रक्तदाबाची औषधे घेतल्याने मूत्रपिंड निकामी होतात?

ब्लॉग नं. 2025/028. दिनांक: 28  जानेवारी , 2026.   मित्रांनो ,             “ रक्तदाबाची औषधे रोज घेतल्याने मूत्रपिंड निकामी होतात” अशी एक भीती अनेकांच्या मनात असते आणि तो एक गैरसमजही अनेकांच्या मनांत आहे.त्यामुळे काही जण औषधे टाळतात , तर काही जण रक्तदाब नॉर्मल आला की , स्वतःहून औषधे बंद करतात. पण ही समजूत कितपत खरी आहे ? मुंबई सेंट्रल येथील वॉकहार्ट हॉस्पिटल्सचे सल्लागार इंटरव्हेंशनल कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. परिन संगोई यांनी या गैरसमजुतीला स्पष्टपणे चुकीचे ठरवले आहे.जाणून घेऊ या आजच्या ब्लॉग मधे. सविस्तर:             रक्तदाबाची औषधे मूत्रपिंडांना नुकसान करतात का ? याचे उत्तर स्पष्ट आहे – नाही. डॉ. संगोई सांगतात की , रक्तदाबाची औषधे मूत्रपिंडांना हानी पोहोचवत नाहीत.या उलट , उपचार न केलेला उच्च रक्तदाब हे मूत्रपिंडाच्या आजाराचे एक प्रमुख कारण आहे.दीर्घकाळ रक्तदाब जास्त राहिल्यास मूत्रपिंडातील अतिशय सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांना हळूहळू इजा होते. त्यामुळे रक्तातील कचरा गाळण्याची म...

झोपेतून उठल्यावर पाणी का प्यावे?

ब्लॉग नं. 2026/027. दिनांकः 27 जानेवारी , 2026.   मित्रांनो , सकाळी उठल्यावर पाणी पिण्याचे आरोग्यदायी फायदे आपल्या दैनंदिन जीवनात काही सवयी लहान वाटतात , पण त्यांचा परिणाम मात्र खूप मोठा असतो. त्यापैकीच एक अत्यंत महत्त्वाची सवय म्हणजे   सकाळी झोपेतून उठताच पाणी पिणे . अनेक तासांच्या झोपेनंतर शरीर नैसर्गिकरित्या डिहायड्रेट झालेले असते.अशा वेळी पाणी पिल्याने शरीराला नवसंजीवनी मिळते. पाणी हे केवळ तहान भागवण्यासाठी नसून पचनतंत्र , रक्ताभिसरण , शरीराचे तापमान नियंत्रित करणे आणि विषारी पदार्थ बाहेर टाकणे यासाठी अत्यावश्यक आहे. दिवसाची सुरुवात पाणी पिऊन केल्यास त्याचे अनेक आरोग्यदायी फायदे मिळतात.चला तर जाणून घेऊया सकाळी रिकाम्या पोटी पाणी पिण्याचे महत्त्वाचे फायदे. सविस्तर: 1 ) शरीर पुन्हा हायड्रेट होते : रात्री झोपेत असताना आपण पाणी पीत नाही. त्यामुळे शरीरातील पाण्याची पातळी कमी होते. सकाळी उठल्यावर पाणी पिल्याने शरीरातील पाण्याची कमतरता भरून निघते आणि शरीर पुन्हा हायड्रेट होते.यामुळे शरीरातील सर्व अवयव योग्य प्रकारे कार्य करू लागतात. 2) मेटाबॉलिज्म वाढतो : सकाळी पाणी पिल्याने चयाप...

विविध आरोग्य समस्यांवर एक ईलाज पेरु

ब्लॉग नं. 2026/026. दिनांकः 26 जानेवारी , 2026.   मित्रांनो , 🍏 पोटाच्या समस्यांवर – एक नैसर्गिक आणि प्रभावी इलाज- पेरू आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत पोटाच्या तक्रारी सामान्य झाल्या आहेत.अपचन , बद्धकोष्ठता , आम्लपित्त , गॅस किंवा मूळव्याध यांसारख्या समस्या अनेकांना त्रास देतात.औषधांकडे धाव घेण्याआधी जर आहारात थोडा बदल केला , तर या समस्या नैसर्गिकरित्या कमी होऊ शकतात. अशाच एका प्रभावी उपायाचे नाव आहे – पेरू.सध्या पेरू सर्वत्र उपलब्ध आहे. तर पेरूचे फायदे जाणून घेऊ,आजच्या ब्लॉगमध्ये.      सविस्तर: फळांमध्ये भरपूर पोषक घटक असतात आणि त्यामुळे फळांचे सेवन आरोग्यासाठी अत्यंत लाभदायक मानले जाते.पेरू हे एक स्वस्त , सहज उपलब्ध आणि पोषणमूल्यांनी भरलेले फळ आहे.पेरूमध्ये पोटॅशियम , कार्बोहायड्रेट्स , आहारातील फायबर आणि प्रथिने मुबलक प्रमाणात असतात.विशेष म्हणजे पोटाच्या विविध समस्यांवर पेरू खूपच उपयोगी ठरतो. पेरूचे पोषणमूल्य: पेरूमधील फायबर पचनक्रिया सुधारण्यास मदत करते , तर पोटॅशियम पोटातील स्नायूंना योग्य कार्य करण्यास मदत करते. त्यामुळे पेरू केवळ पोट भरण्यासाठी नाही , तर प...

HDL : चांगल्या कोलेस्टेरॉलकडे लक्ष असू द्या

ब्लॉग नं. 2026/025. दिनांकः 25 जानेवारी , 2026.   मित्रांनो , HDL : चांगले कोलेस्टेरॉल – हृदयाच्या आरोग्याचा खरा रक्षक आजकाल रक्ततपासणीचा अहवाल हातात आला की , अनेकांची नजर थेट कोलेस्टेरॉल या शब्दावर जाते. “कोलेस्टेरॉल वाढलंय” असे ऐकताच घाबरायला होते.पण खरं पाह्यला गेलं तर सर्वच कोलेस्टेरॉल वाईट नसतं.त्यातीलच एक महत्त्वाचा प्रकार म्हणजे HDL – High Density Lipoprotein, ज्याला आपण चांगले कोलेस्टेरॉल म्हणतो.आजच्या या ब्लॉगमध्ये HDL – High Density Lipoprotein आपण सविस्तर जाणून घेऊ या.     सविस्तर: HDL म्हणजे नेमके काय ? HDL हे रक्तामधील एक प्रकारचे लिपोप्रोटीन आहे , जे शरीरातील अतिरिक्त कोलेस्टेरॉल गोळा करून,ते यकृताकडे परत नेते.यकृत ते कोलेस्टेरॉल नष्ट करून किंवा पित्तामार्फत शरीराबाहेर टाकते.त्यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये कोलेस्टेरॉल साचत नाही. याच कारणामुळे HDL ला चांगले कोलेस्टेरॉल म्हटले जाते. HDL चे महत्त्व का आहे ? HDL चे मुख्य काम म्हणजे रक्तवाहिन्या स्वच्छ ठेवणे. त्यामुळे, रक्तवाहिन्यांमध्ये प्लॅक साचत नाही, रक्तप्रवाह सुरळीत राहतो, हृदयविकार , हृदय...

पिझ्झा बर्गर खा पण मर्यादेत राहून.

ब्लॉग नं.  2026/024 दिनांकः  24  जानेवारी , 2026. मित्रांनो , आजकालच्या पिढीच्या खाण्यामधे पिझ्झा , पाश्ता , नुडल्स याचा मोठ्या प्रमाणावर समावेश असतो. आपल्या पिढीचं नविन काही म्हटलं की , त्याला विरोध करायचा हे धोरण असते.प्रत्येक गोष्टीचे फायदे-तोटे असतात.तसेच पिझ्झाचे देखिल आहेत.ते आजच्या ब्लॉगमधे सविस्तर जाणून घेऊ.   सविस्तर: आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत झटपट मिळणारे आणि चवीला भन्नाट लागणारे पदार्थ लोकांची पहिली पसंती ठरत आहेत. त्यातच पिझ्झा बर्गर हा पदार्थ तरुणांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांनाच आकर्षित करतो. बर्गरच्या बनमध्ये पिझ्झाचे चीज , सॉस आणि टॉपिंग्स भरून बनवलेला हा पदार्थ पाहायला आणि खायला दोन्ही बाबतीत मोहक असतो. मात्र , “ चविष्ट” म्हणजे “आरोग्यदायी” असतेच असे नाही , हे लक्षात घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. पिझ्झा बर्गर खाण्याचे फायदे: 1. पिझ्झा बर्गरमध्ये पिष्टमय पदार्थ आणि चरबीचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे शरीराला झटपट ऊर्जा मिळते. थकवा जाणवत असताना किंवा उपाशीपोटी हा पदार्थ खाल्ला तर त्वरित पोट भरल्यासारखे वाटते. 2. जर या बर्गरमध्ये पनीर , चिकन कि...