तहान लागण्याची जाणीव न होणे

 ब्लॉग नं. 2026/091.

दिनांक: 1 एप्रिल,2026. 

मित्रांनो,

वयाची साठी ओलांडल्यानंतर,मेंदूतील 'थर्स्ट सेंटर' (Thirst Center) किंवा तहान लागल्याची जाणीव करून देणारी यंत्रणा,पूर्वीसारखी कार्यक्षम राहत नाही.याला वैद्यकीय भाषेत Adipsia किंवा कमी झालेली तहान असे म्हणतात. तहान लागली नाही तरी शरीर आतून कोरडे (Dehydrated) होत असते.अशा वेळी तहान लागण्याची वाट न पाहता,शरीर पाण्याची गरज कशी व्यक्त करते,हे ओळखण्यासाठी खालील खुणांकडे लक्ष द्या,ज्या आपण आजच्या ब्लॉगमध्ये सविस्तर जाणून घेणार आहोत.

सविस्तर:

1. लघवीचा रंग (Urine Color):

शरीरातील पाण्याचे प्रमाण तपासण्याचा हा सर्वात सोपा मार्ग आहे.

• नॉर्मल: जर लघवीचा रंग फिकट पिवळा किंवा पाण्यासारखा स्वच्छ असेल, तर शरीरात पाण्याचे प्रमाण योग्य आहे.
• धोक्याची खूण: जर लघवीचा रंग गडद पिवळा (Dark Yellow) किंवा केशरी छटा असलेला असेल, तर याचा अर्थ शरीराला तातडीने पाण्याची गरज आहे.

2. त्वचेची लवचिकता (Skin Turgor Test):

वयोमानानुसार त्वचा सैल होते, तरीही हा सोपा प्रयोग करून पहा:

• तुमच्या हाताच्या मागील बाजूची त्वचा,चिमटीत पकडून थोडी वर ओढा आणि सोडा.
• जर त्वचा लगेच मूळ स्थितीत आली, तर पाणी पुरेसे आहे.
• जर त्वचा खाली जाण्यास वेळ घेत असेल (Tenting), तर शरीरात पाण्याची कमतरता आहे.

3. तोंडाचा कोरडेपणा आणि श्वासाची दुर्गंधी:

• जर तोंड वारंवार कोरडे पडत असेल किंवा थुंकी घट्ट झाली असेल, तर ते निर्जलीकरणाचे (Dehydration) लक्षण आहे.
• लाळ कमी तयार झाल्यामुळे तोंडात बॅक्टेरिया वाढतात, ज्यामुळे अचानक श्वासाला दुर्गंधी येऊ शकते.

4. चक्कर येणे किंवा गोंधळल्यासारखे वाटणे (Confusion):

ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये पाणी कमी पडल्याचा पहिला परिणाम मेंदूवर होतो.

• अचानक चक्कर येणे, बसल्या जागी डुलकी येणे किंवा विचारांमध्ये सुस्पष्टता नसणे,ही पाण्याची कमतरता असल्याचे लक्षण असू शकते.
• रक्तदाब (Blood Pressure) अचानक कमी होणे हे देखील पाणी कमी झाल्यामुळे होऊ शकते.

5. डोळ्यांची जळजळ आणि कोरडेपणा:

• डोळे खोल गेल्यासारखे वाटणे किंवा डोळ्यांत सतत जळजळ होणे हे शरीरातील ओलावा कमी झाल्याचे लक्षण आहे.

पाणी पिण्याचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यासाठी काही टिप्स:

• वेळापत्रक ठरवा: तहान लागो न लागो, दर तासाला अर्धा ग्लास पाणी पिण्याची सवय लावा.
• स्मरणपत्र (Reminders): मोबाईलमध्ये अलार्म लावा किंवा घरातील अशा ठिकाणी पाण्याची बाटली ठेवा जिथे तुमचे वारंवार लक्ष जाईल.
• पर्यायी पेये: फक्त पाणी पिणे कंटाळवाणे वाटत असेल, तर आहारात ताक, लिंबू पाणी, नारळ पाणी किंवा रसाळ फळांचा (उदा. टरबूज, संत्री) समावेश करा.
• रात्रीची काळजी: रात्री वारंवार लघवीला उठावे लागू नये म्हणून,संध्याकाळी 7 नंतर पाण्याचे प्रमाण थोडे कमी करा, पण दिवसभरातले कोटा पूर्ण करा.

समारोप: तहान लागण्याची वाट पाहू नका, आरोग्यासाठी 'पाणी' प्या !

आपल्या शरीरातील 70% भाग पाण्याने बनलेला आहे आणि वाढत्या वयानुसार हेच पाणी आपल्या आयुष्याचा आधार बनते.तहान लागण्याची संवेदना कमी होणे हे वृद्धत्वाचे एक नैसर्गिक पण आव्हानात्मक लक्षण आहे.जेव्हा आपला मेंदू आपल्याला तहानेचा संकेत देण्यास विसरतो, तेव्हा शरीराच्या इतर खुणा,जसे की लघवीचा रंग किंवा त्वचेचा कोरडेपणा ओळखणे ही आपली जबाबदारी ठरते.लक्षात ठेवा,वेळेवर पाणी पिणे केवळ शरीराला हायड्रेटेड ठेवत नाही,तर ते तुमच्या मेंदूची कार्यक्षमता वाढवते, सांध्यांचे वंगण टिकवते आणि अनावश्यक थकवा दूर ठेवते. त्यामुळे आजच 'वेळापत्रक ठरवून पाणी पिण्याची' सवय लावा. तुमचे शरीर तुमच्याकडून केवळ एका ग्लास पाण्याची अपेक्षा करत आहे, ज्यामुळे तुमचे उर्वरित आयुष्य अधिक चैतन्यमय आणि निरोगी होऊ शकते.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 अस्वीकरण: हा लेख केवळ माहितीवर आणि या क्षेत्रातील तज्ञांनी व्यक्त केलेल्या मतांवर आधारित आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.