मधुमेहाच्या रुग्णांनी भात कसा खावा?

 ब्लॉग नं.: 2026/074

दिनांक: 15 मार्च 2026. 

मित्रांनो,

मधुमेहाच्या रुग्णांनी भात कसा खावा?

मधुमेह (Diabetes) हा आजच्या काळातील एक अतिशय सामान्य,पण गंभीर आजार बनला आहे. भारतात लाखो लोक या आजाराने ग्रस्त आहेत.मधुमेह असलेल्या व्यक्तींसाठी सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे, रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रणात ठेवणे. कारण आपण जे काही खातो-पितो त्याचा थेट परिणाम रक्तातील ग्लुकोजच्या पातळीवर होत असतो.या बद्दल आजच्या ब्लॉगमध्ये जाणून घेऊ.

सविस्तर:   

विशेषतः भात (Rice) या पदार्थाबाबत मधुमेहाच्या रुग्णांच्या मनात नेहमी एक प्रश्न असतो.“आपण भात खाऊ शकतो का?” कारण भात हा आपल्या भारतीय आहाराचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.महाराष्ट्रात तर दुपारच्या जेवणात भाताशिवाय जेवण पूर्णच होत नाही.परंतु तज्ञांच्या मते, योग्य पद्धतीने खाल्ल्यास मधुमेहाच्या रुग्णांनाही भात खाता येऊ शकतो.

भात आणि मधुमेह – नेमकी समस्या काय?

भातामध्ये कार्बोहायड्रेटचे प्रमाण जास्त असते.त्यामुळे भाताचा ग्लायसेमिक इंडेक्स (Glycemic Index – GI) तुलनेने जास्त असतो. याचा अर्थ असा की भात खाल्ल्यानंतर रक्तातील साखरेची पातळी झपाट्याने वाढू शकते. म्हणूनच अनेक डॉक्टर मधुमेहाच्या रुग्णांना भात कमी खाण्याचा किंवा टाळण्याचा सल्ला देतात.परंतु पोषणतज्ज्ञांच्या मते, भात खाण्याची योग्य पद्धत माहित असेल तर साखरेची पातळी नियंत्रित ठेवता येते.

तज्ज्ञांचा सल्ला:

प्रसिद्ध पोषणतज्ज्ञ शिल्पा अरोरा यांच्या मते,मधुमेहाच्या रुग्णांनी भात पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही.मात्र भात खाताना त्यात थोडे तूप (Ghee) घालून खावे.तुपासोबत भात खाल्ल्यास रक्तातील साखरेची वाढ नियंत्रित राहण्यास मदत होते.

भातात तूप घालून खाल्ल्याने काय फायदे होतात?

1. ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी होण्यास मदत:

भाताचा ग्लायसेमिक इंडेक्स जास्त असल्यामुळे साखर झपाट्याने वाढू शकते.परंतु भातामध्ये तूप घातल्यामुळे कार्बोहायड्रेटचे शोषण थोडे मंद होते. त्यामुळे रक्तातील साखरेची वाढ हळूहळू होते आणि ती अचानक वाढत नाही.

2. पचन सुधारते:

तूप हे पारंपरिक भारतीय आहारातील एक महत्त्वाचे घटक आहे. आयुर्वेदानुसार तूप पचन सुधारण्यास मदत करते.भातासोबत थोडे तूप घेतल्यास अन्नाचे पचन व्यवस्थित होते आणि त्यामुळे ग्लुकोज हळूहळू रक्तात मिसळते, ज्यामुळे साखरेची पातळी नियंत्रणात राहण्यास मदत होते.

3. जास्त वेळ पोट भरल्यासारखे वाटते:

तुपामध्ये निरोगी फॅट्स असतात. हे फॅट्स शरीराला तृप्तीची भावना (Satiety) देतात. त्यामुळे भात खाल्ल्यानंतर बराच वेळ भूक लागत नाही.याचा एक मोठा फायदा असा होतो की वारंवार काहीतरी खाण्याची इच्छा होत नाही, आणि त्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी स्थिर राहण्यास मदत होते.

मधुमेहाच्या रुग्णांनी भात खाताना लक्षात ठेवावयाच्या गोष्टी:

तज्ञांच्या मते खालील काही गोष्टी पाळल्यास भात खाणे अधिक सुरक्षित ठरू शकते:भाताचे प्रमाण कमी ठेवा, भातासोबत डाळ, भाजी आणि सॅलड खा,शक्य असल्यास ब्राउन राईस किंवा हातसडीचा तांदूळ वापरा,

भातामध्ये 1 चमचा तूप घालून खा.रिकाम्या पोटी फक्त भात खाणे टाळा.

समारोप:

मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी भात पूर्णपणे टाळण्याची गरज नाही. मात्र भाताचे प्रमाण, त्यासोबत खाल्ले जाणारे अन्न आणि खाण्याची पद्धत यावर विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे.तज्ञांच्या सल्ल्यानुसार भातात थोडे तूप घालून खाल्ल्यास साखरेची पातळी अचानक वाढण्याचा धोका कमी होऊ शकतो.म्हणूनच योग्य प्रमाण, संतुलित आहार आणि नियमित व्यायाम यांचा समतोल साधला तर मधुमेहाच्या रुग्णांनाही आरोग्य सांभाळत भाताचा आनंद घेता येऊ शकतो.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

  

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

अस्वीकरण: हा लेख केवळ माहितीवर आणि या क्षेत्रातील तज्ञांनी व्यक्त केलेल्या मतांवर आधारित आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.