मधुमेह उपचार : इन्सुलिन की गोळ्या?

 ब्लॉग नं: 2025/038.

दिनांक: 7 फेब्रूवारी, 2026. 

मित्रांनो,

मधुमेह उपचार : इन्सुलिन विरुद्ध गोळ्या (Tablets)

आज मधुमेह (Diabetes) हा केवळ एक आजार न राहता जीवनशैलीचा भाग बनला आहे. रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी, डॉक्टर दोन प्रमुख उपचार पद्धती सुचवतात,गोळ्या (Oral Antidiabetic Drugs) आणि इन्सुलिन (Insulin). पण रुग्णांच्या मनात नेहमी प्रश्न असतो — “गोळ्या चांगल्या की इन्सुलिन?”

चला,हा गोंधळ व्यवस्थित समजून घेऊया.

सविस्तर:

मधुमेह म्हणजे नेमके काय?

मधुमेह म्हणजे शरीरात इन्सुलिनची कमतरता किंवा इन्सुलिन नीट काम न करणे, ज्यामुळे रक्तातील साखर वाढते.

1️⃣ गोळ्या (Diabetes Tablets) – कशा काम करतात?

गोळ्या प्रामुख्याने Type 2 Diabetes मध्ये वापरल्या जातात.

गोळ्यांचे मुख्य कार्य:

            गोळ्या सामान्यतः हे कार्य करतात. शरीरातील इन्सुलिनची कार्यक्षमता वाढवणे,यकृतातून साखरेचेउत्पादन कमी करणे, आतड्यांतून साखरेचे शोषण कमी करणे आणि स्वादुपिंडाला अधिक इन्सुलिन तयार करण्यास मदत करणे

गोळ्यांचे फायदे:

गोळ्यांचे फायदे पुढीलप्रमाणे आहेत.त्या वापरण्यास सोप्या असतात. सुईची भीती नाही, सुरुवातीच्या टप्प्यात प्रभावी आणि रोजच्या जीवनात सोयीस्कर असतात.  

गोळ्यांच्या मर्यादा:

गोळ्यांच्या मर्यादा पुढीलप्रमाणे आहेत. त्यांचा कालांतराने परिणाम कमी होऊ शकतो, स्वादुपिंडावर ताण येतो, काही गोळ्यांमुळे पित्त, मळमळ, वजन वाढू शकते तसेच सर्व रुग्णांमध्ये पुरेसे नियंत्रण मिळेलच असे नाही.

2️⃣ इन्सुलिन – थेट उपचार:

इन्सुलिन हे नैसर्गिक हार्मोन आहे, जे शरीरात कमी पडल्यास बाहेरून द्यावे लागते.

इन्सुलिन कसे काम करते?

इन्सुलिन थेट रक्तातील साखर पेशींमध्ये नेते,तसेच रक्तातील साखर झपाट्याने आणि प्रभावीपणे नियंत्रित करते.

इन्सुलिनचे फायदे:

इन्सुलिनचे फायदे पुढीलप्रमाणे आहेत. इन्सुलिन अत्यंत प्रभावी आणि खात्रीशीर आहे, गोळ्या अपयशी ठरल्यावर इन्सुलिन सर्वोत्तम पर्याय आहे. ते गर्भधारणेदरम्यान सुरक्षित आहे,तसेच इन्सुलिन किडनी, लिव्हर विकारातही वापरता येते.

इन्सुलिनविषयी गैरसमज:

इन्सुलिन विषयी लोकांचे मनांत बरेच गैरसमज आहेत. जसे की, “एकदा इन्सुलिन सुरू केले की आयुष्यभर घ्यावे लागते” हे खोटे आहे. “इन्सुलिन म्हणजे शेवटचा टप्पा” हे चूक आहे, “इन्सुलिनमुळे अवयव खराब होतात” असे अजिबात नाही.

इन्सुलिन कधी आवश्यक ठरते?

इंसुलिन हे पुढील परिस्थितीत आवश्यक ठरते. रक्तातील साखर खूप जास्त असल्यास,गोळ्यांनी नियंत्रण होत नसेल तर, मधुमेह हा Type 1 Diabetes असल्यास, गर्भावस्थेतील मधुमेह असल्यास आणि दीर्घकालीन मधुमेहामुळे स्वादुपिंड थकले असल्यास.

इन्सुलिन विरुद्ध गोळ्या – थोडक्यात तुलना

घटक	गोळ्या	इन्सुलिन
वापर	तोंडावाटे	इंजेक्शन
परिणाम	मर्यादित	अतिशय प्रभावी
सुरुवातीचा उपचार	होय	कधी कधी
रक्तातील साखर नियंत्रण	मध्यम	उत्कृष्ट
सुरक्षितता	चांगली	अत्यंत सुरक्षित

समारोप:

शेवटी हे लक्षात ठेवायचे की,इन्सुलिनमध्ये घाबरण्यासारखे काही नाही,तर हे एक संरक्षण आहे. गोळ्या आणि इन्सुलिन हे शत्रू नाहीत,हे दोन्ही उपचार आहेत. योग्य वेळी योग्य उपचार घेतल्यास मधुमेहावर उत्कृष्ट नियंत्रण शक्य आहे. मधुमेहाच्या उपचारात गोळ्या की इन्सुलिन हा प्रश्न माझा नसून, “माझ्या शरीरासाठी काय योग्य?” हे डॉक्टरला ठरवू द्या. डॉक्टरांचा सल्ला, योग्य तपासण्या, आहार, व्यायाम आणि मानसिक सकारात्मकता हाच खरा उपचार आहे.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

  

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

अस्वीकरण: हा लेख सार्वजनिक क्षेत्रातील माहितीवर आणि या क्षेत्रातील तज्ञांनी व्यक्त केलेल्या मतांवर आधारित आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.