खारिक आणि खजूर दोन्ही बहुगुणी

 ब्लॉग नं. 2026/040.

दिनांक: 9 फेब्रुवारी, 2026. 

मित्रांनो,

🌴खारिक आणि खजूर : काय फरक आहे?

भारतीय संस्कृतीत खारिक आणि खजूर यांना केवळ सुकामेवा म्हणूनच नव्हे, तर ऊर्जा, आरोग्य आणि औषधी गुणधर्मांचा स्रोत म्हणून विशेष महत्त्व आहे. उपवास, सण, आजारपणातून सावरणे, तसेच वृद्ध व लहान मुलांच्या आहारात हे दोन्ही पदार्थ आवर्जून वापरले जातात.पण खारिक आणि खजूर यामध्ये नेमका फरक काय? त्यांचा उगम कुठे आहे? आणि ते शरीरासाठी इतके फायदेशीर का मानले जातात? हे सर्व आपण सविस्तर पाहूया आजच्या ब्लॉगमध्ये.

सविस्तर:

उत्पत्ती आणि इतिहास

खजूर (Dates):

खजुराचे झाड Phoenix dactylifera या नावाने ओळखले जाते.

·        उत्पत्ती साधारणतः मध्य पूर्व (इराक, इराण, सौदी अरेबिया) तील आहे. खजुराला  इतिहास सुमारे 6000 वर्षांपूर्वीचा,तेव्हापासून खजूर मानवाच्या आहारात आहे.इस्लाम, आयुर्वेद आणि युनानी वैद्यकशास्त्रात खजुराला विशेष स्थान

खारिक (Dry Dates):

खारिक म्हणजे पूर्णपणे वाळवलेला खजूर:

भारतात विशेषतः गुजरात, राजस्थान, महाराष्ट्रात लोकप्रिय आहे. खजुरापेक्षा कमी गोड, पण अधिक टिकाऊ आहे. आयुर्वेदात बलवर्धक आणि वातनाशक म्हणून वर्णन

🍬 खारिक व खजूर यातील मुख्य फरक:

घटक	खजूर	खारिक
ओलावा	जास्त	कमी
चव	अतिशय गोड	मध्यम गोड
पचन	थोडा जड	तुलनेने सोपा
साठवण	कमी काळ	जास्त काळ

💪 पौष्टिक गुणधर्म (Nutritional Value):

🔬 जीवनसत्त्वे (Vitamins)

खारिक आणि खजूरमध्ये खालील जीवनसत्त्वे आढळतात:

Vitamin A – जे डोळ्यांसाठी उपयुक्त आहे, Vitamin B1, B2, B3, B6 – मज्जासंस्था मजबूत करतात तसेच Vitamin K –  जे रक्त गोठण्यास मदत करते.यांत विशेषतः Vitamin B-complex मुबलक प्रमाणात असल्याने थकवा कमी होतो.

🧂 खनिजे (Minerals):

खारिक व खजूर हे खनिजांचे उत्तम स्रोत आहेत:

यांत असलेल्या Potassium मुळे रक्तदाब नियंत्रणात रहातो,  Iron मुळे रक्ताल्पता (Anemia) टाळण्यास मदत होते, Calcium मुळे हाडे व दात मजबूत होतात, Magnesium – स्नायू आणि मज्जासंस्थेसाठी आवश्यक आहे,तसेच Zinc व Copper – रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतात. असे हे बहुगुणी आहेत.  

🥜 प्रथिने व फायबर:

प्रथिने (Protein) : शरीराच्या दुरुस्ती व स्नायूंसाठी उपयुक्त आहे आहारातील फायबर (Dietary Fiber) यांत फायबर असल्याने बद्धकोष्ठता दूर करते, पचन सुधारते आणि आतड्यांचे आरोग्य राखते

🩺 वैद्यकीय व औषधी गुणधर्म:

1️⃣ ऊर्जा वाढवणारे नैसर्गिक टॉनिक:

खारिक व खजूरमध्ये नैसर्गिक साखर (Glucose, Fructose) असल्याने:

शारीरिक कमजोरी, थकवा आणि आजारानंतरची अशक्तपणा यावर अतिशय उपयुक्त.

2️⃣ रक्तवर्धक (Anemia साठी लाभदायक):

आयर्न भरपूर असल्याने शरीरात हिमोग्लोबिन वाढवते, चक्कर येणे, थकवा कमी होतो.

3️⃣ हृदयासाठी फायदेशीर:

यांत असलेल्या Potassium मुळे हृदयाचे ठोके संतुलित रहातात. तसेच कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात मदत होते आणि हृदयविकाराचा धोका कमी होतो.  

4️⃣ पचनसंस्थेसाठी उपयुक्त:

हे प्रामुख्याने गॅस, बद्धकोष्ठता, अ‍ॅसिडिटी यावर खारिक विशेष प्रभावी.

5️⃣ वृद्धांसाठी व लहान मुलांसाठी लाभदायक:

यामुळे हाडे मजबूत होतात. मेंदूची कार्यक्षमता वाढते आणि स्मरणशक्ती सुधारते

6️⃣ आयुर्वेदिक दृष्टिकोन:

आयुर्वेदानुसार, खजूर शीत म्हणजे थंड असते, वीर्य, पौष्टिक, शुक्रवर्धक आहे,तर खारिक हे उष्ण आहे, वात-कफनाशक, बलवर्धक आहे.  

🕰️ सेवन करण्याची योग्य पद्धत:

खारिकचे सेवन, सकाळी 2–3 खारिक कोमट दूध किंवा पाण्यासोबत, तसेच उपवासात किंवा व्यायामानंतर तर खजूर मधुमेहींनी मर्यादित प्रमाणात आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने खावे.अति सेवन टाळावे (कॅलरी जास्त) आणि मधुमेह, लठ्ठपणा असल्यास प्रमाण ठरवून खावे.

✨समारोप:

खारिक आणि खजूर हे केवळ गोड पदार्थ नाहीत,तर निसर्गाने दिलेले संपूर्ण आरोग्यपॅकेज आहेत. योग्य प्रमाणात आणि योग्य पद्धतीने सेवन केल्यास ते ऊर्जा, ताकद, रोगप्रतिकारशक्ती आणि एकूण आरोग्य सुधारण्यात मोठी भूमिका बजावतात.

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

अस्वीकरण: हा लेख केवळ माहितीवर आणि या क्षेत्रातील तज्ञांनी व्यक्त केलेल्या मतांवर आधारित आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.