स्वतःला सिद्ध करण्याचा संघर्ष: भगवद्गीतेतून आत्ममूल्याची पुनर्व्याख्या

 ब्लॉग नं. 2025/092

दिनांक: 3 एप्रिल, 2025.

मित्रांनो,

आयुष्यात असा एक क्षण येतो,कधीकधी नोकरीच्या मुलाखतीत अयशस्वी होण्याच्या स्थितीत, कधीकधी पहाटे 2 वाजता छताकडे पाहत असताना - जेव्हा प्रश्न येतो: मी या गोष्टींचा सामना करायला किंवा लढायला पुरेसा पडत नाही का? आणि एखाद्याला तुम्ही जे करायला हवे होते ते करताना पाहिल्यावर तर निश्चित अशी शंका येते.तुम्हाला थकवा येत असेल,प्रेम,यश, प्रशंसा किंवा कुणाचा आपलेपणा प्राप्त करण्यासाठी श्रम करावे लागत असतील.तुम्हाला कल्पना आहे, तुमचा अपुरेपणासाठीचा हा हताश शोध एका सदोष कल्पनेवर आधारित आहे? आजच्या ब्लॉगमध्ये यावर चर्चा करू.  

1.स्वतःचे मूल्यमापन करण्याचे तंत्र चुकीचे:

लहानपणापासून, आपल्याला निकालांवरून स्वतःचे मोजमाप करण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते. चांगले गुण मिळविले म्हणजे तुम्ही हुशार आहात.तुम्हाला उच्च पगाराची नोकरी म्हणजे तुम्ही यशस्वी आहात.तुम्हाला कुणाची प्रशंसा मिळाली तरच तुम्ही पात्र आहात. पण भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला एक मूलगामी गोष्ट सांगतात: "तुमचा तुमच्या कर्मांवर अधिकार आहे, पण तुमचा कर्मांच्या फळांवर कधीही नाही."

जर तुमचे मूल्य परिणामांवर अवलंबून असेल, तर अपयश तुम्हाला चिरडून टाकेल. जर ते स्तुतीवर अवलंबून असेल, तर टीका तुम्हाला नष्ट करेल. आणि जर ते प्रेम करण्यावर अवलंबून असेल, तर नकार तुम्हाला तुमच्या अस्तित्वावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करेल.परंतु जर तुम्ही स्वतःला परिणामांपासून वेगळे केले तर तुम्हाला स्वतःला जाणून घेता येईल.

2. दुसऱ्याशी स्वतःचे मोजमाप करणे थांबवा:

"दुसऱ्याच्या धर्मात यशस्वी होण्यापेक्षा स्वतःच्या धर्मात अपयशी होणे चांगले." सोप्या भाषेत सांगायचे तर? दुसऱ्या सारखे जीवन परिपूर्णपणे जगणे हे अपयश आहे. तुलना करणे हा स्वतःला दुःखी करण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे. पण गीता आपल्याला आठवण करून देते की,प्रत्येक व्यक्तीचा स्वतःचा वेगळा मार्ग असतो. मासा उडू शकत नाही म्हणून तो पक्ष्यापेक्षा कमी नाही. डोंगर हा हलू शकत नाही म्हणून तो अपयशी नाही.फक्त कोणीतरी पुढे आहे म्हणून तुम्ही मागे नाही. तुमचा प्रवास फक्त तुमचाच आहे.

3. तुमचे मन तुमच्याशी खूप काही खोटं बोलतं :

भगवान श्रीकृष्ण म्हणतात: “मन तुमचा मित्र आणि तुमचा शत्रू दोन्ही आहे.” जर तुम्ही कधीही एखाद्या परिस्थितीचा अतिरेकी विचार केला असेल तर ती असह्य होणार हे  तुम्हाला हे आधीच माहित असते. मन, ज्याला नियंत्रणात ठेवले नाही, तर ते तुमच्यातील अपुरेपणा सिद्ध करण्यासाठी अनंत कारणे निर्माण करेल. ते कोर्टरूममध्ये पुराव्यांसारखे टीका गोळा करेल. ते जुन्या चुका पुन्हा पुन्हा गाण्यासारखे वाजवेल.

भगवत गीता आपल्याला मनाला प्रशिक्षित करण्यास सांगते, त्यावर नियंत्रण ठेवण्याऐवजी त्यावर प्रभुत्व मिळवण्यास सांगते.आणि ते एका साध्या सरावाने सुरू होते.सर्वांवर विश्वास ठेवण्याऐवजी तुमच्या विचाराचे  निरीक्षण करण्यास शिका. जेव्हा मन म्हणते, "तुम्ही पुरेसे चांगले नाही आहात," तेव्हा थांबा आणि विचारा: हे कोणी ठरवले?

4. तुम्ही कधीच तुटलेले नव्हता,स्वतःला दुरुस्त करण्याचा प्रयत्न करणे थांबवा:

काही क्षणी, आपण असे मानू लागलो की पात्रता ही अशी गोष्ट आहे जी आपण सिद्ध केली पाहिजे. आपण पुरेसे पात्र बनले पाहिजे. पण भगवान श्रीकृष्ण वेगळ्या पद्धतीने म्हणतात : “जे मला शरण जातात, त्यांना मी त्यांच्याकडे जे कमी आहे ते पुरवतो आणि त्यांच्याकडे जे आहे ते जपतो.” हे बाह्य शरणागतीबद्दल नाही—ते आंतरिक विश्वासाबद्दल आहे. हे एक आठवण करून देते की तुम्ही आधीच पूर्ण आहात, आधीच संपूर्ण आहात. शांती, आनंद किंवा प्रेमासाठी पात्र होण्यासाठी तुम्हाला स्वतःला "दुरुस्त" करण्याची आवश्यकता नाही.

तुम्हाला फक्त ते ओळखण्याची आवश्यकता आहे,जे नेहमीच तुमचे होते. तुमच्या आत्म-शंकेचा फायदा जगाला होतो.ते तुम्हाला स्वतःच्या काल्पनिक आवृत्तीचा पाठलाग करण्यास पटवून देते,नेहमीच पोहोचण्यापासून दूर. पण गीता आपल्याला आठवण करून देते: तुम्ही आधीच संपूर्ण आहात. फक्त तुम्ही तुमची स्वतःची ओळख गमावत आहात.

समारोप:

तुम्हाला कधीही असे वाटायचे नाही की तुम्ही पुरेसे नाही आहात.ही कल्पना तुम्हाला शिकवली गेली होती, समाजाने, असुरक्षिततेवर भरभराट करणाऱ्या प्रणालींनी, अशा जगाने ज्याने तुम्हाला स्वतःला सिद्ध करत राहण्यास पटवून दिले. पण गीतेच्या शब्दांमध्ये लपलेले सत्य हे आहे की तुमचे मूल्य जिंकण्याची गोष्ट नाही. ती जाणीव करून देण्याची गोष्ट आहे. म्हणून जगाला पाठलाग करत राहू द्या, स्पर्धा करत राहू द्या, मोजत राहू द्या. तुम्हाला ते करण्याची गरज नाही. कारण तुम्ही? प्रश्न विचारण्यापूर्वीच तुम्ही पुरेसे होता.अपुरे नव्हताच मुळी. 

आजचा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला, याविषयी कमेंट बॉक्स मधे जरूर लिहा. पुढील ब्लॉग येई पर्यंत स्वतःची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा, आनंदी रहा, मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु.