Skip to main content

Posts

Showing posts from December, 2024

मेंदूत स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता म्हणजे न्यूरोप्लॅस्टिसिटी

  ब्लॉग नं: 2025/035. दिनांक: 4 फेब्रूवारी, 2026. मित्रांनो,   न्यूरोप्लॅस्टिसिटी : मेंदू त स्वतःला बदलण्याची अद्भुत क्षमता आपण अनेकदा म्हणतो , “ आता माझं वय झालं , सवयी बदलणं कठीण आहे” किंवा “ मेंदू एकदा घडला की बदलत नाही.” पण आधुनिक न्यूरोसायन्स हे स्पष्टपणे सांगते की मेंदू सतत बदलत असतो. या विलक्षण क्षमतेलाच म्हणतात — न्यूरोप्लॅस्टिसिटी ( Neuroplasticity). आज आपण न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे काय ? हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करू या. सविस्तर:  न्यूरोप्लॅस्टिसिटी म्हणजे, अनुभव , शिकणे , विचार , भावना , दुखापत किंवा उपचारांच्या परिणामामुळे मेंदूची रचना आणि कार्य बदलण्याची क्षमता. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर, आपला मेंदू ‘स्टॅटिक’ नसून ‘डायनॅमिक’ आहे. पूर्वी काय समजलं जात होतं ? एकेकाळी असा समज होता की, मेंदू बालपणातच पूर्ण विकसित होतो, एकदा न्यूरॉन्स नष्ट झाले की ते पुन्हा निर्माण होत नाहीत आणि वृद्धत्वात मेंदू बदलू शकत नाही पण संशोधनाने हे सर्व गैरसमज खोटे ठरवले. न्यूरोप्लॅस्टिसिटी कसं काम करते ? मेंदूमध्ये अब्जावधी न्यूरॉन्स ( Neuron) असतात. हे न्...

बाय बाय 2024

ब्लॉग नं. 2024/31 8 दिनांक:- 31 डिसेंबर , 2024. मित्रांनो ,             आज वर्ष 2024 चा शेवटचा दिवस, 31 डिसेंबर,2024. भिंतीवरील कॅलेंडरचं शेवटचं पान. या वर्षात मी 318 ब्लॉग लिहिले,मागच्या वर्षातील 325 च्या पेक्षा सातने कमी.आज मी कुठलाच विषय निवडलेला नाही.उद्यापासून एखादा विषय घेऊन लिहिन. उद्यापासून नवीन वर्ष सुरू होत आहे,नवीन वर्षाचा प्रत्येक जण एक नवीन संकल्प करत असतो. हिन्दी कवि सोहनलाल द्विवेदी यांनी कुठला संकल्प या कवितेतून सांगितला आहे ते आजच्या ब्लॉग मध्ये बघूया.            सविस्तर: स्वागत! जीवन के नवल वर्ष आओ , नूतन-निर्माण लिये , इस महा जागरण के युग में जाग्रत जीवन अभिमान लिये ; संसार क्षितिज पर महाक्रान्ति की ज्वालाओं के गान लिये , मेरे भारत के लिये नई प्रेरणा नया उत्थान लिये ; मुर्दा शरीर में नये प्राण प्राणों में नव अरमान लिये , स्वागत!स्वागत! मेरे आगत ! तुम आओ स्वर्ण विहान लिये ! युग-युग तक पिसते आये कृषकों को जीवन-दान लिये , कंकाल-मात्र रह गये शेष मजद...

बटाटा डोसा बनविण्याची रेसिपी

ब्लॉग नं. 2024/31 7    दिनांक:- 30 डिसेंबर , 2024. मित्रांनो ,              आज आपण बटाटा डोसा बनविण्याची रेसिपी जाणून घेणार आहोत.बटाटा डोसा , हा आलू डोसा म्हणूनही ओळखले जातो.हा क्लासिक दक्षिण भारतीय डोश्याचा एक आनंददायक प्रकार आहे.त्यात बटाटा भरून कुरकुरीत असा बटाटा डोसा बनविता येतो. आजच्या या ब्लॉगमध्ये, बटाटा डोसा बनवण्याची स्टेप बाय स्टेप रेसिपी येथे देत आहे. सविस्तर: बटाटा डोसा बनविण्यासाठी लागणारे साहित्य डोस्याचे पिठ बनविण्यासाठी लागणारे साहित्य: 1 कप तांदूळ , 1/4 कप उडीद डाळ (काळा हरभरा वाटून), 1/4 कप चणा डाळ (चणे वाटून), 1/2 चमचा मेथी दाणे (मेथी), 1/2 चमचा मीठ (चवीनुसार), आवश्यकतेनुसार पाणी. डोस्यात बटाटा भरण्यासाठी लागणारे साहित्य : 3 उकडलेले आणि सोललेले,मोठे बटाटे , 1 टेबलस्पून तेल, 1 चमचा मोहरी, 1 चमचा जिरे, 1 बारीक चिरलेला,कांदा , 2-3 बारीक चिरून (चवीनुसार) हिरव्या मिरच्या , 1 चमचा बारीक चिरून किंवा किसलेले आले , 1/2 चमचा हळद पावडर, 1 चमचा मोहरी, 1 चमचा जिरे, 1 चमचा...

थेट आचेवर पोळी शेकल्यास कर्करोग होऊ शकतो?

ब्लॉग नं. 2024/31 6    दिनांक:- 2 9 डिसेंबर , 2024. मित्रांनो , गॅसच्या थेट ज्वाळेवर पोळी भाजल्याने कर्करोग होऊ शकतो का ? भारतीय घरांमध्ये गॅसच्या थेट आचेवर पोळी किंवा फुलका भाजणे हा एक सामान्य प्रकार आहे. थेट आचेवर फुललेली पोळी/फुलका पाहणे आणि तिचा स्वाद घेणे खूप आनंददायी असते. परंतु , हा प्रकार कर्करोगाला कारणीभूत ठरतो का , याबाबत चिंता वाढत आहेत. या विषयाभोवती असलेले विज्ञान आणि गैरसमज समजून घेऊ आणि त्यासंदर्भात जोखीम कशी कमी करावी यावर आजच्या या ब्लॉगमध्ये चर्चा करू. सविस्तर: थेट आचेवर स्वयंपाक करण्यामागील विज्ञान: जेव्हा पोळी/फुलका थेट आचेवर भाजली जाते , तेव्हा उच्च तापमानामुळे विशिष्ट रासायनिक प्रक्रिया होऊ शकते.यामध्ये पॉलिसायक्लिक अरोमॅटिक हायड्रोकार्बन ( PAHs) आणि हेटरोसायक्लिक अमाइन्स ( HCAs) यांसारखी संयुगे तयार होतात. ही संयुगे विशेषतः शेकणे , भाजणे किंवा उघड्या आगीवर स्वयंपाक केल्याने तयार होतात. PAHs आणि HCAs यावर बरेच संशोधन झाले असून , त्यापैकी काही संयुगे कर्करोगजनक म्हणून वर्गीकृत करण्यात आली आहेत.आंतरराष्ट्रीय कर्करोग संशोधन संस्था ( IARC) ...

विश्रांतीचे सात प्रकार

  ब्लॉग नं. 2024/31 5     दिनांक:- 28 डिसेंबर , 2024.  मित्रांनो , संपूर्ण विश्रांतीसाठी आवश्यक असलेले विश्रांतीचे सात प्रकार आजच्या वेगवान आणि सतत धावपळीच्या जीवनशैलीत , " विश्रांती" या संकल्पनेला फक्त झोपेपुरतेच मर्यादित केले जाते. मात्र , विश्रांती ही फक्त झोपेपुरतीच मर्यादित नसून ती अनेक प्रकारांमध्ये विभागली जाते. खऱ्या अर्थाने पुनर्जीवित होण्यासाठी अर्थात ताजे तवाने होण्यासाठी आणि आपल्या पूर्ण क्षमतेने कार्य करण्यासाठी , आपल्याला वेगवेगळ्या प्रकारच्या विश्रांतींची गरज असते. आजच्या ब्लॉगमध्ये , आपण या सात प्रकारांच्या विश्रांतींवर एक नजर टाकू. 1. शारीरिक विश्रांती:- शारीरिक विश्रांती हा विश्रांतीचा सर्वाधिक परिचित प्रकार आहे आणि ती सक्रिय व निष्क्रिय अशा दोन्ही प्रकारांची असते. निष्क्रिय शारीरिक विश्रांतीमध्ये झोप व डुलकी यांचा समावेश होतो , ज्यामुळे शरीराला शारीरिक श्रमांमधून सावरण्यास मदत होते. सक्रिय शारीरिक विश्रांतीमध्ये योग , स्ट्रेचिंग आणि मसाज यासारख्या क्रिया येतात , ज्या रक्ताभिसरण सुधारतात व स्नायूंना विश्रांती देतात. या दोन्ही प्रकारांना ...