आहार-विचार पपई

 Blog No. 2023/160       

Date: 22^nd, June 2023.

 

मित्रांनो,

            आज गुरुवार आहार-विचारचा हा चौथा ब्लॉग.आज पर्यन्त आपण अननस,आंबा आणि केळी या फळांची सविस्तर माहिती जाणून घेतली.आजच्या आहार-विचारमधे आपण पपई या फळाची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

 

प्रास्ताविक

            पपई हे देखिल एक उष्णकटिबंधीय फळ आहे.जे वैज्ञानिकदृष्ट्या कॅरीका पपई म्हणून ओळखले जाते.पपई हे एक गोड फळ असले तरी त्याचा गोडवा तेवढा नाही जेवढा आंब्याचा किंवा द्राक्षाचा असतो.Moderate असा गोडपणा यात असतो.हे फळ अगदी ताजेतवाने असते आणि सेवनाने ताजेतवाने वाटते.पपईचे मूळ मध्य आणि दक्षिण अमेरिकेचे,परंतु आता जगातील इतर अनेक भागांमध्ये लागवड केली जाते.पण आपण खातो ती देशी पपई आणि विदेशी पपई यात आपल्याला चांगलाच फरक जाणवतो. याशिवाय seedless आणि with seed असे दोन प्रकार आढळून येतात.पपई केवळ स्वादिष्टच नाही तर त्यातील अंगभूत गुणधर्मामुळे अनेक आरोग्य फायदे देखील मिळतात.

 

पपईमधील जीवनसत्त्वे:

1.      व्हिटॅमिन सी: पपई व्हिटॅमिन सीचा एक उत्कृष्ट स्त्रोत आहे,जो एक अँटिऑक्सिडेंट आहे,हे रोगप्रतिकारक शक्ती वाढविण्यास मदत करते, पपईत व्हिटॅमिन सी प्रति 100 ग्रॅम मागे 14.4 ग्रॅम एवढे असते.   

2.     व्हिटॅमिन ए: पपईमध्ये प्रामुख्याने बीटा-कॅरोटीनच्या रूपात व्हिटॅमिन ए आढळते. व्हिटॅमिन ए दृष्टी, त्वचेचे आरोग्य आणि रोगप्रतिकारक कार्यासाठी महत्वाचे आहे.व्हिटॅमिन ए प्रति 100 ग्रॅम मागे 31 ग्रॅम एवढे असते.

3.     व्हिटॅमिन ई: पपईत थोड्या प्रमाणात व्हिटॅमिन ई असते,हे अँटिऑक्सिडेंट पेशींचे नुकसान होण्यापासून संरक्षण करते आणि त्वचेच्या आरोग्य राखण्यास मदत करते.व्हिटॅमिन ई प्रति 100 ग्रॅम मागे 3 ग्रॅम एवढे असते.   

 

पपईमध्ये प्रथिनांचे प्रमाण:

पपईमध्ये प्रथिनांचे प्रमाण जास्त नसते.त्यात प्रति 100 ग्रॅम फळांमध्ये सुमारे 0.5 ग्रॅम प्रथिने असतात.हा प्रथिनांचा महत्त्वाचा स्रोत नसला तरीही ते फळांच्या एकूण पौष्टिक मूल्यामध्ये योगदान देते.

 

पपईतील खनिजे:

1.      पोटॅशियम: पपई पोटॅशियमचा एक चांगला स्रोत आहे, एक आवश्यक खनिज जे रक्तदाब, स्नायू आकुंचन आणि शरीरातील द्रव संतुलन राखण्यासाठी भूमिका बजावते. प्रति 100 ग्रॅम मागे अंदाजे 182 मिग्रॅ एवढे पोटॅशियम आढळते.

2.     मॅग्नेशियम: पपईमध्ये मॅग्नेशियम असते,जे शरीरातील 300 पेक्षा जास्त जैवरासायनिक प्रतिक्रियांमध्ये सामील असते,ज्यामध्ये ऊर्जा उत्पादन, स्नायूंचे कार्य आणि हाडांचे आरोग्य राखणे यांचा समावेश आहे. प्रति 100 ग्रॅम मागे अंदाजे 21 मिग्रॅ मॅग्नेशियम आढळते.

3.     कॅल्शियम: पपईमध्ये कॅल्शियम दुग्धजन्य पदार्थांइतके जास्त नसते,पण जे हाडांच्या आरोग्यासाठी आणि इतर शारीरिक कार्यांसाठी महत्त्वाचे असते. प्रति 100 ग्रॅम मागे अंदाजे 24 मिग्रॅ  कॅल्शियम असते.

4.    लोह: पपईत शरीरात ऑक्सिजन वाहतुकीसाठी आणि लाल रक्तपेशींच्या निर्मितीसाठी आवश्यक असलेले लोह असते. पपईत प्रति 100 ग्रॅम मागे अंदाजे 0.25 मिग्रॅ इतके लोह असते.  

 

पपईचे औषधी उपयोग:

1.      पाचन विकारांवर उपयोगी:पपईमध्ये पेपीन नावाचे एंजाइम असते,जे प्रथिने तोडून पचनास मदत करते. अपचन, बद्धकोष्ठता आणि गोळा येणे यासारख्या पाचक विकारांवर नैसर्गिक उपाय म्हणून याचा वापर केला जातो.

2.     दाहकता-विरोधी गुणधर्म: पपईमध्ये असलेले अँटीऑक्सिडंट्स आणि फायटोकेमिकल्समुळे पपई दाहकता-विरोधी असते,ज्यामुळे संधिवातासारख्या दाहक स्थितीची लक्षणे कमी होण्यास मदत होते.

3.     त्वचेचे आरोग्य: पपईमधील उच्च व्हिटॅमिन सी सामग्री कोलेजन संश्लेषणास प्रोत्साहन देते, जे त्वचेचे आरोग्य राखण्यास  मदत करते आणि सुरकुत्या आणि वृद्धत्वाची इतर चिन्हे कमी करण्यास मदत करते.

4.    रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणे:पपईमध्ये जीवनसत्त्वे ए आणि सी यांचे मिश्रण रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करण्यास आणि इन्फेक्शनपासून संरक्षण करण्यास मदत करते.

5.     जखमा बऱ्या करणे: पपईतील प्रोटीओलाइटिक एन्झाइम पापेनचा उपयोग जखमांवर उपचार करण्यासाठी आणि उपचारांना गती देण्यासाठी केला जातो.

6.     कर्करोगविरोधी गुणधर्म: काही अभ्यासांनी असे सुचवले आहे की पपईमध्ये सापडलेल्या काही संयुगांमध्ये कर्करोगविरोधी गुणधर्म असू शकतात,जरी कर्करोग प्रतिबंध आणि उपचारांमध्ये त्याची क्षमता पूर्णपणे समजून घेण्यासाठी अधिक संशोधन आवश्यक आहे.

 

सारांश

            पपई हे खूप उपयोगी फळ आहे.हे एक रोगप्रतिकारक फळ असून ती नुसती खाण्यासोबत तिचा उपयोग फ्रूट सॅलड मध्ये केला जातो. कच्चा पपईची भाजी सुद्धा काही ठिकाणी प्रचलित आहे.पपईच्या वड्या सुद्धा केल्या जातात.पपई ही गरम असल्याने गर्भवती स्त्रियांनी सेवन करू नये असे सांगतले जाते.    मधुमेही देखिल ह्या फळाचा GI कमी असल्याने आनंद घेऊ शकतात.यात अँटीऑक्सिडंट्स आहेत.विविध व्हिटॅमिन, खनिज तसेच फायबर जास्त असल्याने आणि कॅलरी कमी असल्याने मधुमेही हे फळ चाखू शकतात.असं जरी असलं तरी प्रत्येक वेळेस मी देतो तो इशारा म्हणजे कमी मात्रेत खाल्ले तर बरे.कारण शेवटी प्रत्येकाचा मधुमेह वेगवेगळा असतो. म्हणून या बाबत डॉक्टरचा सल्ला घेतलेला बरा.  

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु,पुणे.