ब्लॉग नं. 2026/164 .   दिनांक: 13  जून, 2026.   मित्रांनो,   सेरोटोनिन , एंडोर्फिन आणि डोपामाइन (आनंद देणारे हार्मोन्स) आपल्याला कधी अचानक खूप आनंद होतो , तर कधी विनाकारण उदास वाटू लागतं. कधी एखादं काम पूर्ण केल्यावर कमालीचं समाधान मिळतं , तर कधी व्यायामानंतर शरीरात एक वेगळीच ऊर्जा जाणवते.या सर्व भावनांमागे , आपल्या शरीरातील ' न्यूरोट्रान्समिटर्स ' म्हणजेच संप्रेरके ( Harmones) काम करत असतात. यातील तीन सर्वात महत्त्वाचे हार्मोन्स म्हणजे , सेरोटोनिन ( Serotonin), एंडोर्फिन ( Endorphins) आणि डोपामाइन ( Dopamine). या तिघांना ' हॅपी हार्मोन्स ' (Happy Hormones) असंही म्हणतात. हे हार्मोन्स का महत्त्वाचे आहेत , ते शरीरात कधी आणि कसे स्त्रवतात आणि त्यांचा आपल्या मनावर-शरीरावर काय परिणाम होतो , हे आजच्या ब्लॉगमध्ये आपण जाणून घेणार आहोत. सविस्तर: 1 .सेरोटोनिन ( Serotonin) – मूड बदलणारा आणि स्थिरता देणारा दुवा : सेरोटोनिन हे प्रामुख्याने आपल्या मेंदूमध्ये आणि पचनसंस्थेमध्ये (आतड्यांमध्ये) तयार होते. याला ' मूड स्टॅबिलायझर ' (Mood Stabilizer) म्हणतात. ...

  ब्लॉग नं. 2026/163 .   दिनांक: 12  जून, 2026.   मित्रांनो, आजच्या धावपळीच्या आणि बदलत्या जीवनशैलीत , आपण आरोग्याकडे अनेकदा दुर्लक्ष करतो.वजन वाढणे , सतत थकवा येणे किंवा रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढणे या समस्या आता सर्वसामान्य झाल्या आहेत. जेव्हा मधुमेहाचा ( Diabetes) विचार येतो , तेव्हा आपण सहसा ' फास्टिंग ब्लड शुगर ' (Fasting Blood Sugar) किंवा 'HbA1c' टेस्ट करतो. पण तुम्हाला माहित आहे का , की या सगळ्यात सर्वात महत्त्वाची भूमिका बजावणारा एक छुपा घटक म्हणजे ' इंसुलिन ' (Insulin) ! आज आपण या ब्लॉगमध्ये ' फास्टिंग इंसुलिन टेस्ट ' (Fasting Insulin Test) म्हणजे काय , ती का करावी आणि त्याचे आरोग्यासाठी काय महत्त्व आहे , हे सविस्तर आणि मुद्देसूद समजून घेणार आहोत. सविस्तर: इंसुलिन म्हणजे काय ? इंसुलिन हे आपल्या स्वादुपिंडातून ( Pancreas) तयार होणारे एक महत्त्वाचे हार्मोन आहे.आपण जे अन्न खातो , त्यापासून मिळणाऱ्या ग्लुकोजला (साखरेला) ऊर्जेत बदलण्याचे काम इंसुलिन करते. फास्टिंग इंसुलिन टेस्ट म्हणजे काय ? रात्री 8 ते 12 तास काहीही न खाता (उपवास करू...

  ब्लॉग नं. 2026/16 2.   दिनांक: 11 जून, 2026.   मित्रांनो,   कच्चा कांदा खाणं चांगलं की वाईट ? आपल्या भारतीय जेवणात , कच्च्या कांद्याला ' सलाडचा राजा ' मानलं जातं.मटण-भाकरी असो , मिसळपाव असो वा रोजचं वरण-भात , सोबतीला कच्चा कांदा हवाच ! पण नुकताच महाराष्ट्र टाईम्स मध्ये डाएटिशियनच्या सल्ल्यावर आधारित , एक लेख प्रकाशित झाला होता , ज्याने अनेकांचे लक्ष वेधून घेतले.टॉपिक होता, “ कच्चा कांदा खाणं शरीरासाठी चांगलं की वाईट ? आणि यामुळे खरंच पोट किंवा आतड्यांचे इन्फेक्शन होतं का ? ” या लेखातील महत्त्वाचे मुद्दे आणि डाएटिशियनचा नेमका सल्ला,आजच्या ब्लॉगमध्ये,   सोप्या भाषेत समजून घेऊया. सविस्तर: 1. कच्चा कांदा खाण्याचे फायदे (हा आरोग्यासाठी चांगला की वाईट ?) डाएटिशियनच्या मते , कच्चा कांदा मर्यादित प्रमाणात खाणे शरीरासाठी अतिशय फायदेशीर आहे.त्याचे मुख्य फायदे खालीलप्रमाणे आहेत: रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते: कांद्यामध्ये व्हिटॅमिन सी आणि अँटी-ऑक्सिडंट्स भरपूर असतात , जे शरीराला आजारांशी लढण्यास मदत करतात. हृदयासाठी फायदेशीर: यामध्...

  ब्लॉग नं. 2026/16 1.   दिनांक: 10 जून, 2026.   मित्रांनो, तुमच्या डॉक्टरांकडे स्वतःची बाजू प्रभावीपणे कशी मांडावी ? टाईप 2 मधुमेहासह ( Type 2 Diabetes) जगणे हे , किमान शब्दांत सांगायचे तर , एक मोठे आणि सतत चालणारे आव्हान असू शकते.या प्रवासात तुम्हाला केवळ तुमच्या आहाराचे आणि शारीरिक हालचालींचे व्यवस्थापनच करावे लागत नाही , तर स्वतःसाठी सर्वोत्तम उपचार मिळवण्यासाठी,तुमच्या आरोग्यसेवा टीमशी (डॉक्टरांशी) सक्रियपणे सहकार्य करणेही आवश्यक असते. अशा वेळी मधुमेह व्यवस्थापनात एक महत्त्वाची संकल्पना कामी येते , ती म्हणजे ' स्व-समर्थन ' (Self-advocacy) . तुमच्या डॉक्टरांच्या भेटीदरम्यान स्वतःची बाजू प्रभावीपणे मांडून तुम्ही सर्वोत्तम आरोग्य कसे मिळवू शकता , याविषयी सविस्तर माहिती आजच्या ब्लॉगमध्ये घेऊया. सविस्तर: मधुमेह उपचारांमध्ये ' स्व-समर्थन ' म्हणजे काय ? स्व-समर्थन म्हणजे तुमच्या मधुमेहाच्या व्यवस्थापनाची सूत्रे स्वतःच्या हाती घेणे. हे केवळ डॉक्टरांनी सांगितलेले ऐकण्यापुरते मर्यादित नाही , तर उपचारांच्या प्रक्रियेत एक सक्रिय भागीदार होणे आहे.याला कारण मधुमेह...

  ब्लॉग नं. 2026/160 .   दिनांक: 9 जून, 2026.   मित्रांनो, खाण्याची तीव्र इच्छा कमी करण्यासाठी 4 सोप्या युक्त्या टाइप 2 मधुमेह असलेली व्यक्ती म्हणून , तुम्हाला गोड पदार्थ आणि चविष्ट स्नॅक्स खाण्याची तीव्र इच्छा नियंत्रित करण्यात येणाऱ्या अडचणींची जाणीव असेलच. यावर नियंत्रण न ठेवल्यास , अनेक प्रकारचे पदार्थ खाल्ल्याने रक्तातील ग्लुकोजची पातळी वाढू शकते , ज्यामुळे तुमच्या मधुमेहाच्या व्यवस्थापनात मोठी समस्या निर्माण होऊ शकते.ही इच्छा नियंत्रित करण्यासाठीच्या युक्त्या,आजच्या ब्लॉगमध्ये यावर आपण अधिक जाणून घेणार आहोत. सविस्तर: खाण्याची तीव्र इच्छा नियंत्रित करणाऱ्या युक्त्या पण काळजी करू नका,अशा काही युक्त्या आहेत,ज्या तुम्ही वापरून पाहू शकता , ज्यामुळे तुम्हाला तुमची खाण्याची तीव्र इच्छा नियंत्रित करण्यास,आणि तुमच्या मधुमेह व्यवस्थापन योजनेनुसार योग्य मार्गावर राहण्यास मदत होईल ! मी अशा 4 सोप्या युक्त्यांवर चर्चा करणार आहे , ज्या तुम्ही विशिष्ट इच्छा कमी करण्यासाठी आणि तुमच्या आरोग्यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी त्वरित अमलात आणू शकता. 1. पुरेशी झोप घ्या: पुरेशी झ...

  ब्लॉग नं. 2026/15 9.   दिनांक: 8 जून, 2026.   मित्रांनो,   ऑफिसच्या धावपळीतही राहा ऊर्जेने भरपूर: आजकालच्या दगदगीच्या आणि वेगवान जीवनशैलीत , स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष देणे खूप मोठे आव्हान बनले आहे. विशेषतः ऑफिसला जाणाऱ्या नोकरदार वर्गाची सकाळ , कमालीची घाईगडबडीची असते. या गडबडीत बऱ्याचदा नाश्ता वगळला जातो किंवा बाहेरचे पदार्थ खाल्ले जातात. परंतु , लक्षात ठेवा की सकाळचा नाश्ता हा दिवसाचा सर्वात महत्त्वाचा आहार आहे.जर सकाळची सुरुवात पौष्टिक आणि प्रथिनांनी ( Proteins) परिपूर्ण असलेल्या नाश्त्याने झाली , तर दिवसभर शरीरात ऊर्जा टिकून राहते आणि ऑफिसच्या कामात लक्ष केंद्रित करणे सोपे होते.तुम्हालाही ऑफिसच्या दीर्घ तासांमध्ये उत्साही राहायचे असेल , तर तुमच्यासाठी काही झटपट , चविष्ट आणि आरोग्यासाठी फायदेशीर असणारे ७ सर्वोत्तम नाश्त्याचे पर्याय , आजच्या ब्लॉगमध्ये सुचविले आहेत. सविस्तर: 1 . पनीरसोबत मूग डाळ चिल्ला : मूग डाळ ही आरोग्यासाठी अत्यंत गुणकारी मानली जाते.मूग डाळीचा चिल्ला (धिरडे) आणि त्यात पनीरचे सारण,( Stuffed Paneer) हा प्रथिनांचा एक उत्तम स्रोत आहे.ह...

ब्लॉग नं. 2026/15 8.   दिनांक: 7 जून, 2026.   मित्रांनो, मधुमेहावर नियंत्रण मिळवायचे आहे ? मग स्नायू बळकट क रा ! आजकालच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत मधुमेह ( Diabetes) ही एक अत्यंत सामान्य पण गंभीर समस्या बनली आहे. रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित ठेवण्यासाठी आपण गोड खाणे टाळतो , वेळेवर औषधे घेतो आणि रोज सकाळी फिरायला ( Cardio/Walking) जातो. पण तुम्हाला माहीत आहे का ? केवळ चालण्याने किंवा धावण्याने मधुमेह पूर्णपणे नियंत्रणात येत नाही. जर तुम्हाला रक्तातील साखर कायमस्वरूपी आटोक्यात ठेवायची असेल , तर स्नायू बळकट करणे ( Muscle Strengthening) अत्यंत आवश्यक आहे.पण स्नायूंच्या व्यायामाचा आणि रक्तातील साखरेचा नक्की काय संबंध आहे ? चला , या ब्लॉगच्या माध्यमातून आपण सविस्तर समजून घेऊया. सविस्तर: स्नायूंचे व्यायाम आणि रक्तातील साखर: वैज्ञानिक संबंध जेव्हा आपण स्नायूंचे व्यायाम ( Resitance किंवा Strength Training) करतो , तेव्हा शरीरात एक अतिशय महत्त्वाची प्रक्रिया घडते.आपले स्नायू हे शरीरातील साखरेचे ( Glucose) सर्वात मोठे ' सिंक ' किंवा साठवणूक केंद्र आहेत. ·   ...