अनेक इन्फेक्शनस् मध्ये गुणकारी प्रोबायोटिक्स

 ब्लॉग नं. 2025/326.

दिनांक: 20 नोव्हेंबर, 2025.

मित्रांनो,

            आजकाल आजार होऊन गेल्यानंतर उपचाराची साधनं बदलली आहेत,त्याच प्रमाणे काहींना नवीन नांवे मिळाली आहेत. जसे की, दही, ताक किंवा लोणचे यांना Probiotic हे नवीन नांव मिळाले आहे. या आणि अशा Probiotic चे फायदे काय? ते केंव्हा घ्यायला हवेत? किंवा केंव्हा घेऊ नयेत. यावर आहे आजचा ब्लॉग ब्लॉग.

सविस्तर:

What is a Probiotic?

Probiotics म्हणजे,असे जिवंत सूक्ष्मजीव (गुड बॅक्टेरिया) जे आपल्या शरीरासाठी, विशेषतः पोट आणि आतड्यांच्या आरोग्यासाठी फायदेशीर असतात. हे नैसर्गिकरित्या काही पदार्थांमध्ये आढळतात किंवा पूरक (supplements) स्वरूपातही घेतले जाऊ शकतात.

आपल्या आतड्यांमध्ये चांगले व वाईट असे दोन्ही बॅक्टेरिया असतात. जेव्हा हा समतोल बिघडतो, जसे की संक्रमण, अँटिबायोटिक्स, चुकीच्या आहारामुळे,तेव्हा पचन बिघडते,रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते आणि विविध तक्रारी निर्माण होतात. प्रोबायोटिक्स हा समतोल पुन्हा सुधारतात.

Probiotics कशामुळे आजारातून रिकव्हरी जलद होते?

1. पोटातील गुड बॅक्टेरिया वाढवतात:

बॅक्टेरियल इन्फेक्शन किंवा अँटिबायोटिक्स घेतल्यानंतर आतड्यातील चांगले बॅक्टेरिया कमी होतात. प्रोबायोटिक्स हे चांगले बॅक्टेरिया वाढवून पचन सुधारतात आणि शरीराची ताकद पुनर्संचयित करतात.

2. रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करतात:

70% इम्युनिटी गट (gut) मध्ये असते. प्रोबायोटिक्स immunity cells उत्तेजित करून शरीराला इन्फेक्शनशी लढायला मदत करतात.                                                                  

3.अँटिबायोटिकचे दुष्परिणाम कमी करतात:

अँटिबायोटिक घेतल्यावर, वारंवार पोट बिघडते,अतिसार (डायरिया) होतो, पोटात गॅस, पोटदुखी, प्रोबायोटिक्स हे दुष्परिणाम कमी करतात आणि पचन व्यवस्थित ठेवतात.

4. वाईट बॅक्टेरिया वाढू देत नाहीत

प्रोबायोटिक्समुळे गुड बॅक्टेरिया वाईट बॅक्टेरियाला जागा मिळू देत नाहीत व त्यांच्या वाढीवर नियंत्रण ठेवतात. त्यामुळे इन्फेक्शन पुन्हा होण्याची शक्यता कमी होते.

5. सूज (Inflammation) कमी करतात

आजारामुळे शरीरात सूज वाढते. प्रोबायोटिक्स सूज कमी करून शरीराचे healing process वेगवान करतात.

बॅक्टेरियल इन्फेक्शनमध्ये प्रोबायोटिक्स कधी आणि कसे घ्यावेत?

✔️ अँटिबायोटिक्ससोबत:

पण अँटिबायोटिकपासून 2–3 तास अंतर ठेवून, कारण एकत्र घेतले तर अँटिबायोटिक probiotic ला नष्ट करू शकतो

✔️ आजारी झाल्यावर 1–2 आठवडे सुरू ठेवावेत:

आतड्यातील चांगले बॅक्टेरिया पुन्हा संतुलित होताना वेळ लागतो.

सहसा वापरले जाणारे Probiotic पदार्थ

दही (curd) – उत्तम नैसर्गिक probiotic, ताक, कांजी, लोणचे (natural fermentation), किमची, किम्बूची, Idli-dosa batter (fermented foods)

प्रोबायोटिक्स capsules (जर डॉक्टरने सुचवले असतील तर)

प्रोबायोटिक्स कोणी घ्यावे?

ज्यांना अँटिबायोटिक चालू आहे, ज्यांना डायरिया झालाय, ज्यांना food poisoning झालंय, ज्यांना

bloating / gas झालाय, ज्यांची इम्युनिटी कमी झालीय. आणि ज्यांचे पोट संवेदनशील आहे.  

प्रोबायोटिक्स कधी टाळावे?

जसे की, अतिशय कमकुवत इम्युनिटी (जसे की ICU किंवा काही specific रोग) किंवा डॉक्टरने मनाई केली असेल तर.

समारोप:

सोप्या भाषेत समारोप करायचा झाल्यास प्रोबायोटिक्स हे शरीराचे मित्र बॅक्टेरिया. बॅक्टेरियल इन्फेक्शननंतर किंवा अँटिबायोटिक्स घेतल्यावर ते पचन सुधारतात, immunity वाढवतात आणि recovery जलद करतात.सध्या मला झालेल्या बॅक्टेरियल इन्फेक्शननंतर, मी याचा आहारात प्रयोग करत आहे आणि त्याचे  आश्चर्यकारक फायदे होतात.   

आजचा हा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा.

 

 प्रसाद नातु.

(आरोग्य आणि जीवनशैली विषयांवर लेखन करणारे लेखक)

📝 टीप: हा लेख केवळ माहितीपुरता आहे. कोणताही वैद्यकीय सल्ला घेण्यासाठी आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क करावा.