लाल भोपळ्याच्या बिया आरोग्यास फायदेकारक

ब्लाॅग नं:2025/175

दिनांकः 25 जून, 2025.

मित्रांनो,

            लाल भोपळ्याची भाजी किंवा रायतं केल्यावर,आपण लाल भोपळ्याच्या बिया फेकून देतो. फार क्वचित काही लोक त्याचा वापर करतांना दिसतात.लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये किती पोषण मूल्य आहेत, या बियांमद्धे प्रथिने आहेत,विविध व्हिटॅमिन्स आणि खनिजे देखिल आहेत. हे आजच्या ब्लॉगमध्ये आपण जाणून घेणार आहोत.        

सविस्तर:

भोपळ्याच्या बिया: पोषण आणि फायदे:

भोपळ्याच्या बिया (पेपिटास) लहान,हिरव्या रंगाच्या बिया आहेत,ज्या भोपळ्याच्या चिरल्यानंतर आत आढळतात. त्या पोषणमूल्यांनी समृद्ध असून आरोग्यासाठी उपयुक्त आहेत.त्यात कुठली पोषणमूल्ये आहेत,ते पाहू या.   

भोपळ्याच्या बिया खालील पोषकद्रव्यांनी समृद्ध आहेत:

निरोगी फॅट्स: लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये ओमेगा-3 आणि ओमेगा-6 सारख्या असंतृप्त फॅट्स आहेत.  

प्रथिने: लाल भोपळ्याच्या बिया, वनस्पतीजन्य प्रथिनांचा म्हणजे (Plant-based Proteins) चा उत्तम स्रोत आहे.

व्हिटॅमिन्स: लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये, व्हिटॅमिन E, K, आणि B गटातील पोषकतत्त्वे आढळून येतात.

खनिजे: लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये,मॅग्नेशियम, झिंक, लोह, मॅंगनीज, फॉस्फरस आणि पोटॅशियम ही खनिजे देखिल आढळून येतात.

अँटिऑक्सिडंट्स:  लाल भोपळ्याच्या बिया,शरीरातील दाह कमी करून ऑक्सिडेटिव्ह ताण रोखतात.अशा प्रकारे त्या अँटिऑक्सिडंट्सचे कार्य करतात.  

लाल भोपळ्याच्या बियांचे आरोग्यदायी फायदे:

हृदयासाठी फायदेशीर:

लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये असलेल्या मॅग्नेशियम व ओमेगा-3 फॅट्स हृदयाचे कार्य सुधारते.तसेच अँटिऑक्सिडंट्समुळे रक्तवाहिन्यांचे नुकसान टळते.

रक्तातील साखर नियंत्रण:

लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये असलेल्या मॅग्नेशियममुळे इन्सुलिन नियंत्रित होते,ज्यामुळे रक्तातील साखर कमी होते.

तसेच लाल भोपळ्याच्या बियांचे सेवन हे रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास कारणीभूत ठरतात. झिंक आणि अँटिऑक्सिडंट्स रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करतात.

हाडांचे आरोग्य सुधारते:

लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये असलेल्या मॅग्नेशियममुळे हाडे मजबूत होण्यास मदत होते.

झोप सुधारते:

लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये असलेल्या,ट्रायप्टोफॅन घटकांमुळे  सेरोटोनिन आणि मेलाटोनिन तयार होते,जे झोप झोप चांगली लागण्यास सहाय्यभूत ठरते.

वजन नियंत्रण:

फायबर आणि प्रथिनांचा समावेश असल्याने भोपळ्याच्या बिया पौष्टिक आणि पोटभरणारा स्नॅक ठरतात.

पुरुषांच्या आरोग्यासाठी:

पुरुषांमध्ये मूत्राशयाच्या खाली आणि मूत्रमार्गाभोवती प्रोस्टेट ग्रंथी असतात.लाल भोपळ्याच्या बियांमध्ये असलेल्या झिंकमुळे प्रोस्टेटचे आरोग्य सुधारते.तसेच व्हिटॅमिन E आणि फॅट्समुळे त्वचा चमकदार व केस मजबूत होतात.

भोपळ्याच्या बिया आहारात कशा समाविष्ट करायच्या?

भोपळ्याच्या बिया, कच्च्या किंवा भाजून कुरकुरीत स्नॅक म्हणून खाऊ शकता.किंवा डिशमध्ये सॅलड, दही, ओट्स, किंवा सूपमध्ये मिसळून खाता येईल. ब्रेड, मफिन्स किंवा ग्रॅनोला बार तयार करताना वापरा त्यात मिसळून खाता येईल.याचा उपयोग स्मूदीमध्ये टाकून करता येईल.बिया बारीक करून इतर पीठांमध्ये मिसळून त्याचे सेवन करता येते.

भोपळ्याच्या बियांचे साठवणुकीचे उपाय:

भोपळ्याच्या बिया शक्यतो,हवाबंद डब्यात थंड व कोरड्या ठिकाणी ठेवा.अधिक काळ टिकवण्यासाठी फ्रिजमध्ये साठवा.

भोपळ्याच्या बियांची रेसिपी: भोपळ्याच्या बियांचा हलवा:

साहित्य:

1)1 कप भाजलेल्या भोपळ्याच्या बिया:2) साखर किंवा गूळ: 1/2 कप, 3) दूध: 1 कप;4) तूप: 2 चमचे, 5)  वेलची पूड: 1/4 चमचा; 6) शर (ऐच्छिक): 4-5 काड्या; 7)सजावटीसाठी ड्रायफ्रूट्स.

कृती:

बिया कोरड्या तव्यावर भाजून घ्या.दूध गरम करून त्यात केशर मिसळा व बाजूला ठेवा.कढईत तूप गरम करून बिया परतून घ्या.मग त्यात साखर किंवा गूळ टाकून सतत ढवळत राहा.मिश्रण घट्ट झाल्यावर वेलची पूड घाला.ड्रायफ्रूट्सने सजवा व गरमागरम हलवा सर्व्ह करा.

समारोप:

वर दिलेली रेसिपी मी घरी एकदा करून पहाणार आहे. तुम्ही ही करून बघा,तुम्हाला कदाचित,आवडेल देखिल,अशी आशा आहे. पुनः ही केवळ चविष्ट नसेल तर,ही रेसिपी विविध औषधी गुण आणि पोषणमूल्ये सोबत घेऊन तुमच्या पानांत सजणार आहे.    

आजचा ब्लॉग तुम्हाला कसा वाटला,हे कमेन्ट बॉक्स मध्ये जरूर लिहा. पुन्हा भेटूया उद्याच्या ब्लॉग मध्ये तोपर्यंत आपली आणि आपल्या परिवाराची काळजी घ्या. स्वस्थ रहा,आनंदी रहा,मस्त जगा. 

 

प्रसाद नातु, पुणे.